Een andere driester (Lgen vd Laan):
quote:
Luitenant-generaal Michiel van der Laan over Europa’s veiligheid: ‘Poetin mag geen twijfels zien’
Als baas van de militaire staf van de Europese Unie zit Michiel van der Laan regelmatig met Ursula von der Leyen en Kaja Kallas om de tafel. Dan gaat het niet over koetjes en kalfjes, maar over de veiligheid van ‘de unie’. De luitenant-generaal uit Best wordt niet vrolijk van wat hij ziet. „Er wacht ons een grote klus.”
Een zaterdagavond in Best. De aula van het Heerbeeck College vult zich met ruim tweehonderd belangstellenden. Op het programma staat een lezing van een kersverse plaatsgenoot: Michiel van der Laan, baas van de militaire EU-missies en van de militaire staf van ‘de unie’. „Ik woon na dertig jaar in Eindhoven nu één jaar in Best. Ik geef eigenlijk nooit lezingen, maar ik zie dit als het examen van mijn inburgering”, trapt hij lachend af.
De stemming wordt echter al snel ernstig als hij zijn verhaal begint. De oorlog in Oekraïne sleept zich voort en gaat richting het vierde jaar. En dan tellen we de annexatie van de Krim in 2014 en de eerdere gevechten in de Donbas niet mee.
Rusland verovert langzaam terrein, terwijl Oekraïense soldaten moedig weerstand bieden. De 27 landen van de Europese Unie (EU) doen wat ze kunnen om ze te helpen.
Negentien sanctiepakketten tegen Rusland zagen het licht, Russische tegoeden zijn bevroren, er ging voor miljarden euro’s aan militair materieel richting Kiev (‘anders was het daar al afgelopen geweest’) en nog eens miljarden euro’s staan klaar voor de wederopbouw van het land, mocht het ooit vrede worden.
Veteranen met trauma’s zijn tikkende tijdbommen
Vrede in Oekraïne, het klinkt mooi, maar lijkt ver weg. En áls er ooit het laatste schot valt, de kanonnen zwijgen en de drones uit de lucht verdwijnen, dient zich volgens Van der Laan een nieuw groot probleem aan.
Van der Laan, getrouwd en vader van een dochter en twee zonen, doelt op de duizenden soldaten die aan het front de meest verschrikkelijke dingen meemaken. Velen hebben een oorlogstrauma opgelopen en zijn tikkende tijdbommen zodra ze terugkeren in de maatschappij.
„Ik sprak nog niet zo lang geleden een Oekraïense commandant en vroeg hem wat hij met deze mannen doet. „‘Aan het front houden, want dan is de kans op ongelukken het kleinst’, klonk het”, verzucht Van der Laan.
Van de Oekraïense soldaten die vechten kregen er tot nu toe zo’n 85.000 training op Europees grondgebied. Van der Laan sprak veel van deze jongens. „Als je die verhalen hoort, motiveert dat extra om alle hulp die mogelijk is in de benen te houden.”
Maar komt het nog ooit goed met Oekraïne? En wat betekenen de oorlog en de verschuivende machtsverhoudingen in de wereld eigenlijk voor Europa?
Van der Laan is helder: stoppen met steun is geen optie. „We hebben geen keus. Deze oorlog is niet ver van ons vandaan. We moeten Poetin laten zien dat zowel de Europese Unie als de Navo eensgezind zijn en blijven. Als de Russen zien dat we niet twijfelen, blijven ze weg.”
Bewondering voor Mark Rutte
De luitenant-generaal die gaat over de militaire missies van de Europese Unie heeft dan ook bewondering voor Mark Rutte. Hij kreeg als secretaris-generaal van de Navo de Amerikaanse president Trump weer met zijn neus in dezelfde richting als de overige leden. „Je kunt van hem vinden wat je wilt, maar dit heeft Rutte goed gedaan.”
Sinds de Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 stuurden de 32 lidstaten van de Navo voor vele honderden miljarden euro’s aan militaire, economische en humanitaire steun naar het Oost-Europese land dat in 2022 ook het kandidaat-lidmaatschap voor de EU in de wacht sleepte. De Navo-norm voor defensie-uitgaven wordt opgekrikt van twee naar vijf procent van het bruto binnenlands product van de lidstaten.
Of het allemaal genoeg is, zal de tijd uitwijzen. Poetin lijkt vooralsnog niet van stoppen te weten. Ondanks zware verliezen, blijft hij duizenden nieuwe soldaten naar het Oekraïense front sturen. En hij lijkt ermee weg te komen.
Verschil tussen wij en zij
Het tekent volgens Van der Laan ook het verschil tussen ‘ons’ en Rusland. Zeg tegen een Rus dat Poetin de oorzaak is van het feit dat hij niet rond kan komen van zijn salaris, dat er geen ramen in zijn woning zitten en dat hij in de rij moet staan voor benzine. Hij zal zeggen dat het wel meevalt en dat ze nog veel ergere ontberingen kunnen doorstaan.
In Nederland zijn de rapen al gaar als er een bacterie in het drinkwater zit, merkte Van der Laan onlangs nog in Utrecht. „Op beelden zag ik mensen in pyjama naar de winkel rennen om flessen water in te slaan. Ik bedoel maar: we zijn echt slecht voorbereid op calamiteiten. Er wacht ons een grote klus.” En dan hebben we ons elektriciteitssysteem en het spoorwegnetwerk nog. „Ook zwakke plekken”, benadrukt hij.
Campagne moet Nederland wakker schudden
Om Nederland wakker te schudden, startte begin november de landelijke campagne ‘Denk Vooruit’. Wat kun je doen om bijvoorbeeld 72 uur zonder water, stroom of internet tot een goed gevolg te brengen?
„Zodra bij mij thuis de wifi uitvalt, is de wereld te klein. En als mijn woning gasloos wordt, moet ik dan een thuisbatterij aanschaffen zodat ik bij stroomuitval toch nog even vooruit kan? We moeten nu al nadenken over zaken die wellicht in de toekomst gebeuren.” Dat zijn volgens hem niet alleen fysieke maatregelen, ook de mentale knop moet om. „Net als bij de Russen.”
Weerbaarheid moet echter niet alleen op de schouders van de burgers rusten, vindt Van der Laan. „Zoek op de website van je gemeente naar informatie over wat je moet doen om je goed voor te bereiden op een calamiteit. Grote kans dat je niets vindt. Ook daar ligt een taak, net als bij de provincies overigens.”
En hoe zit het met het bedrijfsleven? Wordt er in de boardrooms nagedacht over welke verantwoordelijkheid een bedrijf neemt bij een noodsituatie? „Ik ben wel benieuwd hoe ASML er bijvoorbeeld in staat”, vraagt Van der Laan zich af.
Is een EU-leger toekomstmuziek of realiteit?
Terug naar de EU. Waarom geeft de Europese Unie militaire steun aan Oekraïne? We hebben de Navo toch? Van der Laan: Wij moeten als EU de Navo ondersteunen. Het helpt dat 24 van de 27 EU-lidstaten ook bij de Navo zijn aangesloten.”
De Europese Unie had militaire onafhankelijkheid lang niet op de agenda staan en leunde vooral op de Navo. Afgezien van twee EU-battlegroups van elk 1500 man heeft de EU zelf geen eigen leger. De twee gevechtsgroepen worden samengesteld met militairen uit verschillende landen en moeten in tijden van crisis binnen vijf tot tien dagen inzetbaar zijn. Dat is het pakkie-an van Van der Laan als verantwoordelijke voor de militaire EU-missies (EU Military Staff).
Van der Laan ziet de oprichting van een Europees leger niet snel gebeuren. „De besluitvorming daarover ligt bij de parlementen van alle lidstaten afzonderlijk. Ik denk dat dit ook moet blijven. Ik zie het voorlopig niet voor me dat in Oirschot militairen uit alle Europese windstreken als eenheid samen moeten werken.”
Dichter bij huis kan intensieve samenwerking wel, meent Van der Laan. „Dan heb je niet direct te maken met grote culturele verschillen. Dat werkt. Dat laten we zien met de samenwerking in het Duits-Nederlandse legerkorps. En onze marine werkt ook nauw samen met die van onze zuiderburen.”
Oké, geen eigen leger dus, maar kunnen we als het om onze veiligheid gaat in de EU wel ooit onze eigen broek ophouden? Van der Laan: „De EU-landen hebben een strategie ontwikkeld die ervoor moet zorgen dat de unie in 2030 de verdediging binnen Navo-verband zelfstandig op orde heeft. En dan bedoel ik ook echt klaarstaan om in actie te komen.”
Dat betekent dat de militaire capaciteiten versterkt zijn, de defensie-industrie op orde is en troepenverplaatsingen snel mogelijk zijn. Geschat kostenplaatje: 800 miljard euro.
Garanties voor industrie?
Vanuit de industrie worden garanties gevraagd om productie voor defensie te gaan maken. „Garanties? Laat me niet lachen. De nood is zo hoog dat je alles kunt verkopen wat je maakt. We moeten wel zorgen dat we startups aanhaken. Dat zijn bedrijfjes waar innovaties snel toegepast kunnen worden. Dat is noodzakelijk in verband met de manier van oorlog voeren vandaag de dag.”
Als het aan Van der Laan ligt moet het leger van de toekomst een goed gevulde gereedschapskist meekrijgen met daarin alles wat nodig is. „Dat loopt uiteen van conventionele spullen als granaten, kogels en tanks tot hightech materiaal als drones, cybercapaciteiten en satellieten.”
2030? Dat is al snel. „Klopt, maar geen jaar te vroeg”, meent Van der Laan. „Dan zijn de Russen in staat om elders iets te proberen, zo is de verwachting.”
Het rommelt op tal van plekken
Het rommelt volgens Van der Laan nu al op tal van plekken in de wereld. Dicht bij huis bijvoorbeeld in Bosnië en Herzegovina waar de EU al sinds december 2004 onder de naam EUFOR Althea waakt over de politieke en sociale stabiliteit in het land. Er zijn nog zo’n 175 Nederlandse militairen die momenteel deelnemen aan de stabilisatiemacht.
En dat is nog steeds nodig vindt Van der Laan: „De etnische spanningen daar lopen weer op en Rusland doet er alles aan om de regio te destabiliseren. Dáárom is het belangrijk dat we er zijn.”
De militaire inzet vanuit de EU is volgens de hoogste baas van de militaire staf ook nodig om economische belangen te verdedigen. „Dat doen we in de Rode Zee. Als schepen door aanvallen van Houthi-rebellen niet door het Suezkanaal kunnen, maar om moeten varen, kost dat ons als EU 300 miljoen euro per dag. Daarom zijn we militair aanwezig om onze schepen tegen raketaanvallen en piraterij te beschermen.”
Aan de slag in Afrika
Oorlog in Europa, raketaanvallen en piraterij vanuit Azië, verschuivingen op het geopolitieke speelveld; er wachten Europa grote uitdagingen, zo voorspelt Van der Laan. Ook op andere continenten.
„We moeten als de wiedeweerga aan de slag in Afrika. Daar vindt een bevolkingsexplosie plaats en worden de gevolgen van klimaatverandering voelbaar. Ik kom er vaak en dan zie ik jonge mannen met een telefoon, maar zonder perspectief. Die mensen zullen ooit in beweging komen. Let wel, ik heb niets tegen migratie. Maar dit wordt van een andere orde.”
Die massamigratie is volgens Van der Laan niet het enige wat speelt in Afrika. De Russen azen er, net als de Chinezen en anderen, op de grondstoffen die de wereld nodig heeft. „Dat moeten we als Europa niet zomaar laten gebeuren. We moeten als EU zorgen dat we samen optrekken met de Afrikaanse landen en onze gezamenlijke interesses op elkaar afstemmen.”
Net als met Oekraïne, de Houthi’s en Poetin moet er ook nu haast gemaakt worden, benadrukt Van der Laan. Dat is niet altijd makkelijk. „Dan doen we soms dingen die we anders niet zouden doen, en moet een dwarsligger weleens wijken.”