quote:
Bankier van het verzet
Walraven van Hall verzamelde miljoenen voor verzet
Door Liesbeth de Bakker
01-05-2006
Gedurende de Tweede Wereldoorlog verzamelde hij miljoenen guldens om het verzet in de breedste zin van het woord te financieren. Hij pleegde er zelfs de grootste bankfraude in Nederland ooit voor. Meer dan 150.000 personen hadden baat bij zijn ondergrondse activiteiten. Toch zegt zijn naam maar weinig mensen iets. Hoog tijd om honderd jaar na de geboorte van Walraven van Hall, de 'bankier van het verzet' te herdenken.
"Van Hall was in mijn ogen een geniale man. Voor de oorlog sprong hij er niet uit. Hij was 'gewoon' een bankier, maar in de oorlog heeft hij zich ontwikkeld tot iemand die miljoenen bij elkaar wist te krijgen en die echt een bindende factor was, wat heel belangrijk was binnen de illegaliteit."
Erik Schaap is de auteur die het afgelopen jaar de eerste biografie over Walraven van Hall schreef, 'Walraven van Hall, premier van het verzet'. Hij raakte tijdens het onderzoek voor zijn boek erg onder de indruk van de man. "Zijn werk was van immens belang. Hij was echt de spin in het web van de illegaliteit maar hij deed er bescheiden over."
Noblesse oblige
Die bescheidenheid had Walraven van Hall met de paplepel ingegoten gekregen. Hij was een telg uit een welgestelde familie. 'Noblesse oblige' was het motto. Men deed goed voor minderbedeelden, maar gaf daar geen ruchtbaarheid aan. En toen de oorlog kwam, was het voor de familie een vanzelfsprekende stap om zich tegen de bezetter te keren, zegt Attie van Hall, Walraven van Hall's oudste dochter. "Veel familieleden hadden onderduikers of zaten zelf op één of andere manier in het verzet. Of ze zorgden dat joodse kinderen in het noorden des lands konden onderduiken."
Zeemanspot
Walraven zelf kwam al vrij in het begin van de oorlog in actie toen bleek dat de gezinnen van de zeemannen die buitengaats moesten blijven vanwege de oorlog, geen geld meer kregen. Een zogenaamde zeemanspot werd ingesteld en Walraven, die zelf ook nog een paar jaar zeeman was geweest, begon geld in te zamelen, vertelt Erik Schaap. "Hij benutte zijn contacten bij de banken en hij wilde meteen groot geld hebben. Binnen de kortste keren had hij tienduizenden guldens bij elkaar maar al snel bleek dat er nog veel meer geld nodig was; voor zeelui, joden, onderduikers, verzetsstrijders. Het moet in totaal, gedurende de hele oorlog, om zo'n 150.000 mensen gegaan zijn."
Nationaal Steunfonds
Het Nationaal Steunfonds, onder leiding van van Hall, werd zo een illegale organisatie van formaat maar slaagde erin om ongezien te blijven. Ook thuis wist men maar weinig van vaders verzetspraktijken, zegt dochter Attie van Hall. "Ik had volstrekt geen idee dat vader andere dingen deed dan gewoon naar zijn werk gaan. Ik vond alles heel gewoon. Jammer als je hem een tijdje niet zag. Heerlijk als hij er wel weer was."
Spoorwegstaking
In september 1944 riep de Nederlandse regering in ballingschap op tot een spoorwegstaking om het de Duitsers zo moeilijk mogelijk te maken. Walraven van Hall had toen al een dusdanige reputatie opgebouwd, dat hij de opdracht kreeg deze staking te financieren. Miljoenen guldens waren nodig en die bemachtigde hij door de grootste bankfraude ooit in Nederland te plegen. Hiervoor was echter wel de medewerking nodig van C.W. Ritter, de kassier generaal van de Nederlandse Bank, vertelt Erik Schaap. "Schatkistpromessen waren waardepapieren waarmee je geld kon krijgen en Ritter zorgde ervoor dat valse exemplaren die door Walraven gebracht werden, verwisseld werden voor echte exemplaren. Die konden vervolgens ingewisseld worden voor geld waarmee de spoorwegstakers betaald konden worden."
Levensgevaarlijk
Het was een heel risicovolle exercitie, want door de oorlogsomstandigheden was het niet mogelijk de valse promessen helemaal perfect te krijgen. Bovendien werden de kluizen van de Nederlandse Bank permanent bewaakt door Duitsgezinde employees. Daartegenover stond dat de oorlogsomstandigheden ook weer een handje meehielpen in het slagen van het plan. Erik Schaap: "De Nederlandse Bank had gelukkig aan het einde van de oorlog geen stroom meer dus moesten de promessen bij kaarslicht bekeken worden en zodoende is het niet opgevallen dat ze nep waren."
Verraad
Aan het eind van de oorlog was Walraven van Hall een van de meest gezochte verzetstrijders in Nederland. Hij zat veelal ondergedoken en wisselde regelmatig van schuilnaam. De Duitsers stonden al jaren te popelen om 'Van Tuyl', de mysterieuze financier van de illegaliteit, te pakken te krijgen. Het lukte ze uiteindelijk op 27 januari 1945 omdat een van Walraven's medewerkers hem verraadde. Twee weken later werd van Hall gefusilleerd in Haarlem. Een groot verlies voor Nederland en een persoonlijk drama voor Attie van Hall. Tot op de dag van vandaag draagt ze het met zich mee. "Ik kan absoluut niet tegen kindergeweertjes. Mijn kinderen en kleinkinderen hebben daar dan ook nooit mee gespeeld. En het is nog wel gek na al die jaren, maar ik ben nog nooit op vakantie geweest in Duitsland. Dat is iets dat ik echt niet kan."
meer:
http://www.wereldomroep.n(...)/bankierverzet060501