quote:
Nederlanders martelden Irakezen
Van onze verslaggever Jan Hoedeman
AMSTERDAM - Nederlandse officieren hebben zich schuldig gemaakt aan marteling van tientallen Iraakse gevangenen in de Zuid-Iraakse provincie Al Muthanna. In november 2003 heeft een cel van de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) ‘hardhandige tactische ondervragingen’ uitgevoerd.
Tijdens de verhoren hadden de verdachten een stofbril op waardoor ze niets zagen. Afwisselend zijn ze zonder bril ook blootgesteld aan fel licht. De Irakezen zijn natgegooid om ze wakker te houden en hun gehoor werd geprikkeld met ‘bijzonder hoge geluidstonen’. De juridisch adviseur die verplicht aanwezig moet zijn bij dergelijke verhoren, ontbrak.
Het ministerie van Defensie bevestigt deze feiten. ‘Er zijn dingen gebeurd die niet passen in de instructie’, zei directeur voorlichting Joop Veen gisteravond. Veen weet niet of de zaak minister Kamp is gemeld. ‘Het is al lang geleden en je kunt niet alles onthouden.’
De toenmalige Chef Defensiestaf Luuk Kroon werd begin november 2003 op de hoogte gesteld van spanningen in het Nederlandse kamp over de behandeling van gevangenen. Ze werden verhoord in een vestiging van het Coalition Provisional Authority in As Samawah, door MIVD-officieren.
Luitenant-admiraal Kroon heeft kennis van deze strafbare feiten niet gemeld aan het Openbaar Ministerie. Volgens ingewijden heeft Kroon een advies van generaal-majoor Kees Neisingh, toen bevelhebber van de Koninklijke Marechaussee, naast zich neergelegd. Neisingh adviseerde Kroon de zaak voor te leggen aan het OM en voor de rechter te laten komen.
Kroon koos ervoor de zaak buiten de openbaarheid te houden. Gisteravond reageerde Kroon op de bevindingen van deze krant: ‘Ik ben met pensioen, heb overal een dikke streep onder gezet en geef geen commentaar.’ Volgens Veen zei Kroon hem gisteravond zich niets te kunnen herinneren. ‘Wat niet betekent dat het hem niet is gemeld.’
De Nederlandse marechaussee op het kamp is destijds door commandant Swijgman geďnformeerd.
Voorzitter Han Busker van de Marechaussee Vereniging: ‘Als dit bekend was bij de top van het ministerie, is het schandalig dat er geen aangifte is gedaan. Dan heeft het alle ingrediënten van een doofpot.’
De Iraakse gevangenen mochten maximaal vier maal 24 uur worden vastgehouden. Na hun verhoor werden de gevangenen en de verkregen informatie doorgespeeld aan de Britten. Nederland viel in Al Muthanna onder Brits gezag.
‘De Nederlandse bataljonsleiding heeft zijn oren te veel naar de Britten laten hangen,’ zegt voorzitter Wim van den Burg van de militaire vakbond AFMP/FNV. ‘Wat deze officieren hebben gedaan, deden ze in opdracht.’
In een geheime nota van de Directie Juridische Zaken van het ministerie van Defensie van 26 november 2003 staat echter ‘dat het afnemen van verhoren niet tot de bevoegdheden van de Nederlandse eenheden behoort, evenmin als het horen van getuigen’.
Willy Weerkamp, tot voor kort de officier van justitie van de Militaire Strafkamer in Arnhem: ‘Ons is niets gemeld, wij hebben zoiets nooit voorgelegd gekregen.’
quote:
Haagse politiek geschokt door martelingen Irak
Van onze verslaggeefster
AMSTERDAM - De Haagse politiek heeft geschokt gereageerd op het bericht in de Volkskrant dat Nederlandse militairen in 2003 gevangenen hebben gemarteld in Irak. De oppositie vraagt om een parlementair onderzoek. Premier Balkenende noemt de feiten 'als ze kloppen, schokkend'....
Minister-president Jan Peter Balkenende wil snel meer duidelijkheid hebben over de berichten dat Nederlandse officieren tientallen Iraakse gevangenen hebben mishandeld in 2003. ‘Als deze feiten kloppen, is het schokkend’, aldus Balkenende tegenover het NOS Journaal.
Minister Ben Bot van Buitenlandse Zaken was niet op de hoogte van de kwestie-Irak. ‘Volstrekt nieuw’, zei hij vrijdag voor aanvang van de ministerraad. ‘Dit kan natuurlijk niet. Men mag zich nooit verlagen tot dit soort praktijken’, zei hij in reactie op de berichten.
VVD en CDA willen snel duidelijkheid van minister Henk Kamp van Defensie. VVD-Tweede Kamerlid Hans van Baalen wil onder meer weten of het Openbaar Ministerie op de hoogte is gebracht. Zijn CDA collega Henk Jan Ormel van het CDA vindt ook dat Kamp snel met feiten moet komen en roept hem op om zelf een onafhankelijk onderzoek in te stellen.
Kamp wil pas in de loop van vrijdag reageren op het bericht dat Nederlandse militairen in 2003 Iraakse verdachten hebben mishandeld of zelfs gemarteld. ‘Ik kan nu geen antwoord geven, ik moet eerst beschikken over de basisfeiten’, zei hij vrijdag, kort voor de wekelijkse vergadering van de ministerraad.
De VVD-bewindsman zei dat hem in de nacht van donderdag op vrijdag is verteld dat de Volkskrant met nieuws zou komen over wangedrag van Nederlandse officieren van de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD).
De PvdA, de SP en GroenLinks dringen aan op onderzoek door de Tweede Kamer zelf, maar dat wijzen CDA en VVD vooralsnog af. Ormel wil daartoe niet besluiten op basis van een krantenbericht. VVD-er Van Baalen noemt dit zelfs ‘verkiezingsretoriek’.
‘De geur van de doofpot stijgt hier op’, stelde PvdA-leider Wouter Bos vast voor Radio 1. Hij wees er op dat de zaak dateert uit 2003.
Tweede Kamerlid Frans Timmermans (PvdA) heeft vrijdag namens de PvdA aangedrongen op een parlementair onderzoek, net als de Kamerfracties van GroenLinks en de SP. ‘Er is eerder aan de Kamer verteld dat er niets aan de hand was. Blijkbaar staat ergens bij Defensie een grote doofpot. Wij moeten nu onze verantwoordelijkheid nemen.’
Timmermans is verontwaardigd over de gang van zaken. ‘We zouden dit niet doen. Geen wrede onmenselijke handelingen plegen. Of je het nu martelingen noemt of niet.’ De militairen die dit hebben gedaan, doen dit niet op eigen houtje, stelt Timmermans. ‘Wie heeft het bevel gegeven? En waarom is de minister niet op de hoogte?’
GroenLinks is geschokt en verbijsterd. De Tweede Kamerfractie vraagt zich af of Nederland is meegezogen in een Amerikaanse wijze van oorlogsvoering waarbij martelen als middel wordt geaccepteerd. Fractievoorzitter en lijsttrekker Femke Halsema dringt aan op een parlementair onderzoek en wil dat alle politieke partijen voor overleg terugkeren van verkiezingsreces.
D66 wil maandag een spoeddebat in de Tweede Kamer over de mogelijke martelingen door Nederlandse militairen in Irak. Dat heeft parlementariër Bert Bakker vrijdag gezegd. Bakker wil het debat omdat de kwestie ‘naar het zich laat aanzien het grootste schandaal van de afgelopen tien jaar’ is. ‘Het kan niet zo zijn dat daarover geen verantwoording wordt afgelegd.’
Het Openbaar Ministerie in Arnhem denkt mogelijk de hele vrijdag nodig te hebben om uit te zoeken of de mogelijke misstanden in Irak bij de afdeling Militaire Zaken bekend waren. Dat heeft een woordvoerster gezegd. Tot er meer bekend is, wil het OM niets zeggen over een eventueel strafrechtelijk onderzoek.
Bij eerdere incidenten in Irak ontstond onduidelijkheid over de geweldsinstructie aan de Nederlandse militairen. Het Openbaar Ministerie liet toen in een brief aan de ministers van Defensie, Justitie en Binnenlandse Zaken weten dat de geheime geweldsinstructie ‘een dienstvoorschrift is in de zin van de art. 136 en 137 van het Nederlandse Wetboek van militair strafrecht.’ Overtreding van het dienstvoorschrift leidt altijd tot vervolging.
Willem van Genugten, hoogleraar internationaal recht aan de Universiteit van Tilburg, zegt in de Volkskrant dat de handelingen volgens internationaal recht vallen onder marteling. Emeritus-hoogleraar Frits Kalshoven, gespecialiseerd in oorlogsrecht, spreekt dit in het Radio 1 Journaal tegen. Volgens hem kan op basis van de tot nu toe bekende feiten niet over marteling worden gesproken, hoewel het gebeurde ‘niet met het recht in overeenstemming’ is.
Een woordvoerder van de Marechausseevereniging heeft in het Radio 1 Journaal gezegd verbijsterd te zijn, of het nu gaat om marteling of mishandeling. ‘Beide handelingen zijn strafbaar.’
De militaire vakbond AFMP gaat ervan uit dat het ministerie van Defensie al langer op de hoogte is geweest van mogelijke martelingen door Nederlandse militairen in Irak. ‘Leidinggevenden hadden destijds meteen moeten ingrijpen’, aldus voorzitter Wim van den Burg. ‘Het was blijkbaar bekend. Dit kan niet hebben plkaatsgevonden zonder dat leidinggevenden op de hoogte waren. We vragen ons af wat precies de rol is geweest van de Koninklijke Marechaussee, de politieke leiding en dan met name minister Henk Kamp van Defensie
Balkenende we moeten weer terug naar de VOC mentaliteit