Vrij denken als vrijdenker

quote:

Op donderdag 12 februari 2026 20:59 schreef Beathoven het volgende:

[..]
Tussen het halen en het halen..

Heeft dit buitengewone talent je nog een goede job opgeleverd in kwantummechanica of op de mechanica afdeling van de Kwantum?

quote:

Op woensdag 11 februari 2026 21:14 schreef Ali_Kannibali het volgende:
Zeer herkenbaar ja. Ik zat op school ook meestal naar buiten te turen. Haalde toch alles met twee vingers in m'n neus. En conventionele antwoorden waren vaak ontzettend onbevredigend en onlogisch als je een beetje kritisch nadenkt. Dus dan ga je zelf op zoek. Daar begon ik op m'n 15e serieus mee: wat is het doel van mijn leven? Bestaat liefde? Wat is rechtvaardigheid? Hoe moet het land geregeerd worden? Wat is het belangrijkste in het leven? En zo ga je down the rabbit hole terwijl je je eigenlijk op allerlei oninteressante stof moet concentreren die totaal nutteloos lijkt om tot de werkelijk belangrijke antwoorden van het leven te komen. En ja, dan is het haast onvermijdelijk dat je een 'complotdenker' wordt, omdat de wereld gewoon niet zo simpel in elkaar zit als je op het NOS-journaal en in de schoolboeken voorgeschoteld krijgt. Ik las wel eens 'de enigen die niet in complottheorieën geloven, zijn degenen die ze niet bestudeerd hebben'. Dat slaat de spijker op zijn kop denk ik. Maar waar gaat het in de kern om? Dat kleine groepjes de grotere groep proberen uit te buiten om lekker rijk te leven. Niks vergezochts aan.

Dus jij hebt op school gezeten maar alle kennis die je daar kreeg aangereikt, vertrouwde je niet. Gewoon omdat je de overtuiging had dat het allemaal niet zo "simpel in elkaar zit".

quote:

Op woensdag 11 februari 2026 16:41 schreef Hyaenidae het volgende:
Zo te lezen ben je gewoon een rasechte academicus. Een academicus is onderzoekend en kritisch.
En daar is niets mis mee, wetenschappelijk onderzoek is juist hetgeen wat zover heeft gebracht en ook steeds verder zal brengen.

Een academicus denkt na over epistemologie. Oftewel: wat is betrouwbare kennis?

Het probleem met complottheorieën is dat ze vaak buitengewoon flexibel zijn. Je kunt er vrijwel alles mee verklaren. Een wetenschappelijke verklaring is juist één die met een minimale set aannames een maximale set aan verschijnselen kan verklaren. Complot"theorieën" doen exact het tegenovergestelde.

In mijn boek Goddelijke Patronen vergelijk ik dit met functie-fitten: als je een aantal punten krijgt in het vlak en je wilt er een functie doorheen trekken, dan heb je oneindig veel mogelijkheden. Hoe meer parameters je functie bevat, hoe "beter" de fit. Maar als je 2 punten krijgt, en je moet er een rechte lijn doorheen trekken (twee parameters), dan is er slechts één mogelijkheid. Dat betekent natuurlijk niet dat er fenomenen zijn die wél met (zeg) ingewikkelde polynomen met heel veel parameters/vrijheidsgraden verklaard moeten worden (analoog aan complotten), maar het toont wel aan dat dit soort functies als kaal startpunt epistemologisch gezien je vaker op het verkeerde been zullen zetten dan wetenschappelijke verklaringen zullen geven.

Zo is het ook met complottheorieën. Tel daarbij op dat complottheorieën een aantal basale psychologische behoeften bevredigen (grote gebeurtenissen hebben grote oorzaken nodig, apofenie, behoefte aan overzicht en eenvoud, superioriteitsgevoel, groepsbinding, etc.) en je zou rationeel gezien a priori uiterst sceptisch jegens complottheorieën moeten zijn.

Een mooi boek hierover van mijn uitgever is "Immuun voor nepnieuws" van Sander van der Linden.

quote:

Op vrijdag 13 februari 2026 04:54 schreef EsserS het volgende:

[..]
Dus jij hebt op school gezeten maar alle kennis die je daar kreeg aangereikt, vertrouwde je niet. Gewoon omdat je de overtuiging had dat het allemaal niet zo "simpel in elkaar zit".

Een gerelateerd fenomeen: ik krijg nog steeds regelmatig mails van mensen die met een minimale wetenschappelijke achtergrond menen dat de gevestigde natuurkunde niet deugt, en komen dan aan met hun eigen ideeën. Deze mensen worden door academici liefkozend "crackpots" genoemd Hartstikke leuk natuurlijk, maar je moet niet proberen deze mensen als hobbyisten neer te zetten (wat ze in feite natuurlijk zijn) of ze tegen te spreken, want de emotionele investering is vaak enorm. Het zal je verbazen hoeveel mensen (in mijn ervaring: vrijwel altijd mannen, meestal op wat hogere leeftijd, dikwijls met een ingenieursachtergrond) dit doen.

Sterker nog, ik heb ooit op weg naar een conferentie in de trein met een aantal collega's naast iemand gezeten die zijn eigen theorieën over natuurkunde begon uiteen te zetten, en daarbij zelfs geplastificeerde bladen en usb-sticks bij zich had en wou uitdelen. Dat was wel een wtf-moment, want ik vroeg me serieus af of dit nou toeval was of uitgekiend Ook hebben we iemand ooit een bezoekverbod opgelegd omdat deze persoon tijdens colleges relativiteitstheorie flyers zat uit te delen aan studenten hoe ze werden misleid. Ik denk dat ik ondertussen sinds de start van mijn studie 24 jaar geleden toch wel tientallen van dit soort mensen fysiek en online heb ontmoet. Het beroemdste voorbeeld hier op Fok! is uiteraard Rudeonline, alweer meer dan 20 jaar geleden.

En da's allemaal hartstikke leuk, natuurlijk, want deze mensen delen vaak een passie over wetenschap. Ze geven vaak een frisse blik en stellen regelmatig hele mooie vragen. Maar in bijna alle gevallen blijken de ideeën na wat gegraaf hopeloos onjuist en gebaseerd op het eigen onbegrip van theorieën die allang uit den treure empirisch bevestigd zijn. De emotionele investering is echter vaak zo groot, dat het geen vruchtbare gesprekken zijn. En dan wordt het dikwijls iets minder gezellig, want dan word je als de vastgeroeste dogmatische en arrogante academicus bestempeld, uiteraard

vrijdenken is een farce

mag ik iets denken over de holocaust?

nee? oprotten dan

vroeger hadden we een geocentric model

daarna kwamen nerds zeggen dat dat fout was en kwamen met een heliocentric model

guess wat? DAT is OOK FOUT

zelfde met zwaartekracht, Newton was wrong

quote:

Op vrijdag 13 februari 2026 10:14 schreef SwaPore het volgende:
vrijdenken is een farce

mag ik iets denken over de holocaust?

nee? oprotten dan

vroeger hadden we een geocentric model

daarna kwamen nerds zeggen dat dat fout was en kwamen met een heliocentric model

guess wat? DAT is OOK FOUT

zelfde met zwaartekracht, Newton was wrong

Deze manier van denken noemen we "pessimistische meta-inductie" en scoort hoog op de crackpot-index.

quote:

Op woensdag 11 februari 2026 16:19 schreef Viesdik het volgende:
En nog steeds krijg ik soms onbedoeld antwoord op vragen die jaren geleden in me op zijn gekomen.

Je weet nu wie die stoeptegel gemaakt heeft?

quote:

Op donderdag 12 februari 2026 12:16 schreef EttovanBelgie het volgende:

[..]
Jawel hoor.

De Holocaust was zo'n complot, bijvoorbeeld, en ook rijkelijk gedocumenteerd.

Gunpowder Plot
Moord op Caesar
Moord op Lincoln
Executie van de Romanovs

Punt is, daar zijn glasharde bewijzen voor.

Een een van de grootste complotten waar glasharde bewijzen voor zijn wordt dan weer vaak met kracht ontkend.

9/11

quote:

Op vrijdag 13 februari 2026 11:01 schreef hoatzin het volgende:

[..]
Een een van de grootste complotten waar glasharde bewijzen voor zijn wordt dan weer vaak met kracht ontkend.

9/11

Beroemde TV-scene, oudere kijkers kennen dit nog wel.

Een kritische vrijdenker in actie.

"EN DAT GELEUFDE GIJ"???

Bekijk deze YouTube-video

quote:

Op vrijdag 13 februari 2026 10:43 schreef Haushofer het volgende:
Deze manier van denken noemen we "pessimistische meta-inductie" en scoort hoog op de crackpot-index.

Het feit dat een theorie nu goed werkt, is geen garantie dat het waar is

quote:

Op vrijdag 13 februari 2026 11:59 schreef EsserS het volgende:

[..]
Beroemde TV-scene, oudere kijkers kennen dit nog wel.

Een kritische vrijdenker in actie.

"EN DAT GELEUFDE GIJ"???

Bekijk deze YouTube-video

Showroom. Dat was hilarisch ja.

quote:

Op vrijdag 13 februari 2026 12:05 schreef SwaPore het volgende:

[..]
Het feit dat een theorie nu goed werkt, is geen garantie dat het waar is

Daarom passen echte wetenschappers theorieën aan wanneer nieuwe empirische bewijzen dat vereisen.

quote:

Op vrijdag 13 februari 2026 12:05 schreef SwaPore het volgende:

[..]
Het feit dat een theorie nu goed werkt, is geen garantie dat het waar is

Het gaat niet om "waarheid" maar wel om relatieve waarschijnlijkheid. Hoe waarschijnlijk is het dat 6.000 jaar geleden zo maar uit het niets 2 witte mensen op een voorheen 'ledige Aarde' werden gezet? Is dit waarschijnlijker dan een geëvolueerde wereld? Of, hoe waarschijnlijk is het dat we geregeerd worden door buitenaardse reptielen? Is dit waarschijnlijker dan dat we geregeerd worden door mensen van vlees en bloed? Zijn op wetenschap gebaseerde overtuigingen waarschijnlijker dan met waanzin geladen denkbeelden? Zeg het maar.

quote:

Op vrijdag 13 februari 2026 12:05 schreef SwaPore het volgende:

[..]
Het feit dat een theorie nu goed werkt, is geen garantie dat het waar is

Klopt. Garantie krijg je bij een stofzuiger.

quote:

Op vrijdag 13 februari 2026 10:43 schreef Haushofer het volgende:

[..]
Deze manier van denken noemen we "pessimistische meta-inductie" en scoort hoog op de crackpot-index.

Volgens mij is pessimistische meta-inductie een bekend en serieus argument binnen de wetenschapsfilosofie (tegen wetenschappelijk realisme).

quote:

Op vrijdag 13 februari 2026 15:28 schreef ejtleeditnA het volgende:

[..]
Volgens mij is pessimistische meta-inductie een bekend en serieus argument binnen de wetenschapsfilosofie (tegen wetenschappelijk realisme).

De pessimistische meta-inductie is de "olifant in de kamer" van de wetenschapsfilosofie. Het dwingt wetenschappers om bescheiden te blijven over wat we denken te weten. De tegenstanders van de wetenschap, de religieuze dwaallichten, hebben hier geen last van want die 'weten' het immers zeker. Die hoeven niet bescheiden te zijn.

Even een vraagje tussendoor. Is vrij denken als vrijdenker niet hetzelfde als het spuien van feitenvrije onzin?