Interview met Sywert van Lienden afgeluisterd, journalisten stappen naar rechter: ‘Ernstige fout’Journalisten die in het kasteel Hackfort in Vorden door het Openbaar Ministerie zijn afgeluisterd, stappen naar de rechter. Ze eisen vernietiging van alle verkregen gegevens uit het afgeluisterde gesprek met Sywert van Lienden over de omstreden mondkapjesdeal.
Een drietal journalisten van De Correspondent had in maart 2023 een interview met drie verdachten in de mondkapjeszaak: Sywert van Lienden, Bernd Damme en Camille van Gestel. Het interview vond plaats in het idyllisch gelegen kasteel Hackfort in het Achterhoekse Vorden.
Het OM had er lucht van gekregen dat Van Lienden en zijn kompanen bijeen zouden komen voor een afspraak met journalisten in het kasteel, dat eigendom is van Natuurmonumenten. Voorafgaand aan het interview liet het OM in het geniep richtmicrofoons ophangen in restaurant Keuken van Hackfort.
Restaurant
Daar wist Natuurmonumenten niets van, zegt woordvoerder Shanti Haas van Natuurmonumenten. ,,Wij zijn vooraf niet op de hoogte gebracht. Dat geldt ook voor de uitbater van het restaurant.”
Bij De Correspondent kwamen ze er op 20 oktober achter dat het interview is afgeluisterd door opsporingsdiensten. Volgens Han Jahae, destijds de raadsman van één van de verdachten, bestaat er een verslag van 181 pagina’s over wat er allemaal is gezegd. ,,Dat verslag is recent toegevoegd aan het strafdossier”, zei Jahae in oktober. Volgens de raadsman waren er drie microfoons binnen opgehangen en één buiten.
Gericht afluisteren
De Correspondent wordt financieel bijgestaan door de Stichting Democratie en Media en het Persvrijheidsfonds van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ). Samen dagvaarden ze het OM. Ze willen via de rechter duidelijkheid krijgen over de mate waarin journalisten zich beschermd weten tegen het gericht afluisteren. Ook eisen de partijen vernietiging van alle gespreksgegevens, waaronder het 181 pagina’s tellende verslag.
Bij De Correspondent zijn ze verbolgen over de geheime operatie. ‘Dit beschouwen wij als een ernstige inbreuk op het journalistieke brongeheim’, stelt hoofdredacteur Rob Wijnberg in een verklaring. ‘Voor journalisten is het van cruciaal belang om in vertrouwelijkheid met bronnen te kunnen spreken, ook als deze bronnen als verdachten staan aangemerkt bij het OM’.
Volgens Wijnberg was het van te voren bekend dat gedurende het gesprek één of meerdere journalisten aanwezig zouden zijn.
Vergaderlocatie gehuurd
Het OM kwam eind oktober met een eigen verklaring. Opsporingsdiensten waren ervan op de hoogte dat het verdachte drietal een vergaderlocatie zou hebben gehuurd bij het Hackfort. De verdachten zouden daar vermoedelijk informatie bespreken die voor het onderzoek naar de mondkapjesdeal belangrijk was. Na toestemming van de rechter-commissaris werden de richtmicrofoons geplaatst.
Pas de avond voor de bijeenkomst werd volgens het OM duidelijk dat ook één of meer journalisten van De Correspondent aanwezig zouden zijn in het restaurant. ‘De zaaksofficieren hebben vervolgens intern besproken en getoetst of de aanwezigheid van journalisten gevolgen moest hebben voor de inzet van afluisterapparatuur’, aldus het OM.
Het Functioneel Parket - een landelijk opererend onderdeel van het OM - kwam die avond tot de conclusie dat het afluisteren door kon gaan omdat de operatie op de verdachten was gericht en niet op de journalisten. ‘Daarnaast waren de verdachten bekend, ook in de buitenwereld, waardoor recht op bronbescherming niet in het geding was’. De aanwezigheid van journalisten kwalificeerde het OM als ‘bijvangst’.
Het OM had volmondig moeten toegeven dat ze een ernstige fout heeft gemaakt
Thomas Bruning, algemeen secretaris NVJ
Algemeen secretaris Thomas Bruning van de NVJ noemt dat ‘een volstrekt verkeerde uitleg van de regels die gelden’. ,,Wij hebben ons jarenlang ingespannen voor een goede bronbescherming voor journalisten. Die is in 2018 in de wet gekomen. We gaan ervan uit dat zeker het OM die wet in acht neemt. Dit is hier niet gebeurd, willens en wetens.”
Bruning zegt dat het afluisteren de geloofwaardigheid van journalisten ondermijnt. ,,Bronnen moeten misstanden veilig kunnen melden. Dat lukt niet als de overheid meeluistert.” De NVJ heeft naar aanleiding van deze affaire een gesprek gehad met de top van het OM. ,,Daarin hebben we ons ongenoegen kenbaar gemaakt.”
Hand in eigen boezem
Het OM steekt de hand ook in eigen boezem. Volgens een interne richtlijn - de zogeheten Aanwijzing strafvorderlijk optreden tegen journalisten - had het OM de journalisten op de hoogte moeten stellen ‘zodra het opsporingsonderzoek dat toelaat’. ,,Dat laatste is niet gebeurd, dat had anders gemoeten”, zegt Michiel Zwinkels, hoofdofficier van het Functioneel Parket.
Het College van procureurs-generaal begrijpt dat de gang van zaken vragen oproept. ,,Wij staan voor persvrijheid en het recht op bronbescherming”, zei voorzitter Rinus Otte eind oktober al. ,,Wij nemen deze kwestie erg serieus en nemen de Aanwijzing onder de loep.”
Het is volgens het OM aan de rechtbank om te beoordelen of de juiste afweging is gemaakt. Dat zal dan moeten gebeuren in de strafzaak tegen Van Lienden en kompanen. De Correspondent wil daar niet op wachten en stapt daarom zelf naar de rechter. De NVJ steunt deze stap volledig. Bruning: ,,Het OM had volmondig moeten toegeven dat ze een ernstige fout heeft gemaakt.”
https://www.ad.nl/bronckh(...)stige-fout~ae0de959/Popcorn dus