quote:
"Nou jongens, no way back" Geen weg terug.
De 28-jarige Frank, geboren in Emmen, getogen in Zwartemeer, heeft net de deur naar zijn huurwoning in het slot gedraaid. De magere en niet al te lange jongen zakt door de knien en drukt de sleutels door de gleuf van de brievenbus die onderin de groene voordeur zit. Geen weg terug. Zenuwachtig neemt hij een trekje van zijn sigaret. De rook kringelt wat tegen de bruine klep van zijn groene petje.
Frank, een tatoeage op de palm van zijn rechterhand die doorloopt op zijn arm, is niet bang. Hij weet dondersgoed dat het oorlog is in Oekrane. Dat er slachtoffers vallen aan beide kanten. Dat hij het gevaar opzoekt. ,,De Russen. De Oekraners. Ik weet het. Nee, ik ben niet bang. Niemand houdt mij tegen: ik ga gewoon." Even houdt hij zijn adem in met sigarettenrook. Hij lijkt zijn woorden nu wat te wegen en om zichzelf wat te overtuigen. ,,Nee, niet bang. Noem het gezonde spanning." Hij heeft dan nog geen enkele twijfel, maar dat zal binnen 48 uur omslaan.
Naar het oorlogsfront
'Heeey, ik wil even doei zeggen. Ik ga donderdag mijn paspoort ophalen en dan vlieg ik naar Polen om vervolgens naar Oekrane te gaan. Het is de bedoeling om daar het vreemdelingenlegioen te helpen'. Het is zaterdag 5 maart als Frank deze tekst appt naar vrienden en bekenden. Hij heeft net de huur opgezegd, zijn auto verkocht en zijn werkgever verteld dat hij per direct stopt bij de zorginstelling waar hij gehandicapten begeleidt.
Drie dagen later schuift Frank een grote groene plunjebaal over de vloer van zijn kleine huurkamertje. De plek waar hij sinds kort woont, is nagenoeg leeg. Een bureau met computer, een smoezelig eenpersoonsbed tegen de wand en in het midden twee campingstoelen bij een plastic tafeltje. Op een schouw staan een kleine fles Amerikaanse whisky, twee pakken ice tea en een richtkijker voor op een luchtbuks. ,,Die scope neem ik mee."
Tientallen zakjes met noodles, ducttape, een mondmasker met een skelet er op gedrukt en warme kleren spreidt hij uit over de vloer. Het lijken voorbereidingen op een survivaltocht door de Ardennen. Maar Frank is zich aan het voorbereiden om zo snel als mogelijk is te vertrekken naar het oorlogsfront. Hoewel hij geen militaire gevechtservaring heeft, wil hij zo snel mogelijk naar de stad Lviv. ,,Om van daaruit naar Kiev te gaan." Het is een onderbuikgevoel, zegt hij. Zijn intutie vertelt hem dat hij naar Oekrane moet. ,,Het is een perfecte kans. Ik kan nu mensen helpen." Wat er in het verschiet ligt, de komende dagen, beseft hij nog niet.
Een leven vol tegenslag
Het leven van Frank is niet rimpelloos verlopen. Hij spreekt over een wiebelig bestaan, een leven vol tegenslag met een zware depressie op jonge leeftijd. Ondanks alle problemen probeert hij er het beste van te maken, zegt hij. Als Frank praat, klinkt hij zelfverzekerd. Maar dat is hij niet altijd. Want zijn radicale keuze om de deur achter zich dicht te trekken om te vechten in een voor hem onbekend land is ook wel vluchtgedrag, erkent hij ook zelf wel. Zachtjes: ,,Ik kan wel zeggen dat ik mij hier in Nederland heel prettig voel... Maar dat is niet zo."
Even houdt hij zich stil en begint de noodles en de warme truien weer in de plunjezak te proppen. ,,Het gaat al veertien jaar zo. Iedereen heeft maar een mening over mij. Ik hoef geen heldenstatus en ik ben ook geen held. Want ik heb nog niks bereikt daar. Maar ik ben wel bereid om te vechten. Levensmoe? Nee, ik wil gewoon echt iets goeds doen, mijn stukje bijdragen aan een betere wereld."
Zijn ouders wonen in Zuidoost-Drenthe, zijn geboortegrond. Waar hij opgroeide. Maar met hen heeft hij geen contact meer. ,,Dat maakt de keuze om te vertrekken ook wel makkelijker." Een half jaar geleden breken hij en zijn vriendin. ,,De relatie liep niet denderend", zegt hij. Het doet hem nog steeds verdriet. En dan pakt hij van het bureau iets wat op een zwart-witfoto lijkt. ,,Een echo. Ze is zwanger van ons kind. Maar dat mag ik niet zien. Ze wil geen contact meer en heeft mij het huis uitgezet." De echo had hij online gezet, maar zij eiste dat-ie de foto verwijderde.
Hij heeft hier niks meer. Zijn vriendin heeft hij veel verdriet gedaan, zegt hij nog maar eens. Maar hoe en wat wil hij niet vertellen. Ook over zijn relatie met zijn ouders houdt hij zich op de vlakte ,,Het is heel moeilijk. Ik heb nog geprobeerd te bellen, maar ze willen er niks van weten."
Misschien dat hij een nieuw leven in Oekrane kan opbouwen, vertelt hij dan. ,,Na de oorlog. Waarom niet? Hier heb ik ook niks meer. Geen huis, geen baan, geen auto. Ik laat alles hier achter mij." Frank verbrandt al zijn schepen.
Deze dinsdag is het vooral wachten op zijn paspoort, vertelt hij in het smoezelige hok waar hij 500 euro per maand voor betaalt aan de huurbaas. In het buitenland is hij eigenlijk nog nooit geweest. Ja, misschien een keertje naar Duitsland om te tanken.
Frank vertelt dat hij nu vooral druk doende is om een scherfvest te regelen. Een wapen verwacht hij te krijgen via de Oekraense strijdkrachten. ,,Ik heb mij aangemeld via de ambassade. En zij regelen dan het vertrek." Hij laat mailtjes zien van een contactpersoon die bereid is om hem en andere Nederlanders naar het oorlogsgebied te rijden. ,,Ik heb mij officieel aangemeld, zo weet ik dat ik ook echt iets mag doen, zonder dat ik bij terugkomst in de problemen kom."
Gevechtservaring is niet noodzakelijk
Oekrane heeft het erg eenvoudig gemaakt om daar te vechten. Via de gele button op website fightforua.org kun je je aanmelden als rekruut van het 'International Legion of Defense of Ukraine'. Op de website staat dat gevechtservaring niet noodzakelijk is: 'Je hebt gevechtservaring, of je wilt die opdoen samen met heldhaftige Oekraense verdedigers'.
Alsof het een reclamefolder is, staat puntsgewijs hoe gemakkelijk het is om je aan te melden en af te reizen: 'Gedetailleerde informatie hieronder, we bieden volledige steun, vitale ervaring en geen visum noodzakelijk'.
Het enige dat genteresseerden hoeven te doen is het doorlopen van zeven stappen die eenvoudig staan uitgelegd. Aanbevolen is wel je eigen gear mee te nemen zoals kleding, uitrusting, helm en scherfvest. De Oekraense regering belooft ondersteuning tijdens de reis naar het front: 'Vertegenwoordigers van Oekraense ambassades, consulaten (in het buitenland) en territoriale verdediging in Oekrane zullen onderweg assistentie verlenen. Wij zullen zorgen voor contacten op de ambassade van Oekrane in uw land.' Voor 61 landen staan er contactgegevens voor verdere begeleiding door 'contactpersonen'.
En als allerlaatste stap staat: 'Bij aankomst in het verzamelpunt in Oekrane sluit u zich aan bij het Internationale Legioen van Verdediging van Oekrane (teken het contract) en trekt ten strijde tegen de Russische bezetters, samen met strijders van over de hele wereld en Oekraense soldaten.' Deze informatie staat ook of de facebook-pagina 'International Legion Of Territorial Defense Of Ukraine'.
Extreemrechts doet stoer op fora over vertrek naar Oekrane. Helemaal los op Rusland. 'Hitler had door moeten zetten. Dus we moete strijden, strijders'
Die jongens tekenen hun doodvonnis
Dat het in de praktijk minder rooskleurig is, blijkt uit de verwoestende raketaanval afgelopen week op het trainingscentrum van het buitenlandse vrijwilligerslegioen in West-Oekrane waar een bont gezelschap van internationale mannen en vrouwen zich heeft verzameld om te vechten tegen de troepen van Vladimir Poetin. De Volkskrant stuurde er een verslaggever heen, en hoorde van omwonenden van het trainingskamp: 'Die jongens tekenen hun doodvonnis.' Het Russische leger zou het kamp al heel lang op de korrel hebben gehad, en tactisch hebben gewacht tot het was gevuld met buitenlandse strijders. Volgens Oekrane vielen er 35 doden, volgens de Russen 180.
Ronald Sandee, voormalig analist bij de Nederlandse militaire geheime dienst MIVD, is hard in zijn oordeel over de gevaren die de oorlogsvrijwilligers lopen: ,,Ik denk dat de Russen de communicatie in het Westen al volgen. Ze tracken ze totdat ze in Warschau aankomen. Vlak nadat ze de grens over zijn en in een kamp zitten valt er een raket op hun hoofd. Ik vind het allemaal nogal amateuristisch gedoe van de voormalige special forces in actie voor Oekrane, die zijn gewend aan goede communicatieveiligheid - 'comsec' - maar die lijkt er hier niet te zijn. Die jongens moeten er nog eens goed over nadenken; romantische denken dat je 'iets goeds' doet, is iets anders dan kanonnenvoer worden. En dan nog iets: ik zag een Braziliaan in Oekrane die zei dat je 'voor het leven' moest tekenen bij het vreemdelingenlegioen..."
'Ik ga hoe dan ook heen'
,,Nee joh. Geen enkele twijfel. Ik ga hoe dan ook heen." Het is zondag 13 maart en het leger van Rusland heeft die ochtend de trainingsbasis gebombardeerd. Resoluut appt Frank dat hij heel zeker is van zijn zaak. Hij heeft inmiddels contact met de Oekraners in een besloten groep van berichtendienst Telegram waar hij instructies krijgt. Een appje bewijst dat er meerdere malen in de week tussen Nederland en Polen een busje heen en weer pendelt. 'Vluchtelingen hierheen. Vrijwilligers naar Polen', staat in een bericht.
Een dag later ziet de wereld van Frank er heel anders uit. Zijn contactpersoon appt hem dat Oekrane alleen nog vrijwilligers accepteert met gevechtservaring. Iets wat Frank absoluut niet heeft. Hij heeft, naar eigen zeggen, wel eens met een Kalasjnikov en een Uzi geschoten in een bos. Maar dat is het dan ook.
'Nou lekker dan, ik heb alles hier opgegeven', antwoordt hij 7 minuten na het voor hem teleurstellende bericht. Hij is boos. Verdrietig. 'Ik bedoel: de mensen die daar wonen zijn toch ook vrijwilliger?', stuurt hij. Vrijwel direct volgt een antwoord: 'Die hoeven niet over de grens.' Meer kan zijn contactpersoon er ook niet van maken. ,,Fuck dat, ik ga gewoon."
Peace Ukraine
Afgelopen woensdag appt Frank dat zijn paspoort binnen is. Ook heeft hij een berichtje gekregen van ene Gloria. Zij vertelt hem dat gevechtservaring inmiddels een pre is, maar dat de lokale commandant ter plaatse bekijkt of iemand geschikt is om mee te vechten. De man die het vervoer regelt appt dat het vervoer beschikbaar blijft: 'Ik ga niet selecteren op combat-experience . Wil alleen duidelijk aangeven dat ik niet kan garanderen dat u door het legioen wordt aangenomen. Er is daarentegen ook enorme behoefte aan mensen op humanitair gebied, dat blijft natuurlijk ook een optie als legioen niet door zou gaan. De planning draait weer, dus als u (alsnog) wilt vertrekken, graag een appje terug (ook al had u dat al eerder gedaan) met 'vanaf' datum en 'vanaf' woonplaats', leest Frank.
Inmiddels heeft hij ook contact met de 36-jarige Harry uit Spakenburg. Net zoals Frank wil hij zo snel mogelijk naar Oekrane afreizen om te helpen. Ook hij laat een leven (baan, vrouw, twee dochters en een zoontje) achter in Nederland. Harry schrijft de 28-jarige Drent dat hij niet wil wachten op het busje. Hij heeft een blauwe Ford Fusion via een kameraad en sponsoring op de kop getikt. Op de achterklep en de zijdeuren zijn plakkaten geplakt met de Oekraense vlag en de tekst Peace Ukraine. Of Frank mee wil? Dat kan. Harry blijkt de man te zijn die op 14 maart zijn verhaal deed bij de live talkshow HLF8 met Johnny de Mol : ,, Ik wilde vroeger altijd al in het leger, en werd toen afgekeurd', vertelde hij in de studio. ,,Als ik het nu niet doe, word ik te oud. Als ik daar iets wil betekenen, moet ik nu gaan."
Een handkruisboog en een pijl in de achterbak
Woensdagmiddag is het dan zo ver. Frank toont trots zijn zojuist opgehaalde, hagelnieuwe paspoort. De achterbak van de Ford Fusion is helemaal volgepakt. Pampers, maandverband, knakworsten en medicijnen. ,,Om uit te delen aan hulpbehoevende mensen", vertelt de reiscompagnon van Frank. Hij pakt een handkruisboog en een pijl uit de achterbak. ,,Als we niks te eten hebben, dan kunnen we altijd nog op jacht. Op konijnen." Op de achterbank ligt de plunjebaal van Frank. Hij wiebelt wat op zijn benen en steekt de ene sigaret aan na de ander. ,,Gezonde spanning."
Hoe snel de sfeer zal omslaan, dat kan hij dan nog niet weten.
De mannen zijn er klaar voor zeggen ze. Ook Harry heeft geen militaire ervaring ('Ik was te klein voor defensie'), maar doet wel aan vechtsport. En gezien de blessure aan zijn rechterhand is Harry een extreem taaie. ,,Ik ben ooit nationaal kampioen judo geweest." Harry heeft een ontstoppingsbedrijf (,,Neemt mijn vader nu eventjes waar") en een webshop voor elektrische steps. Beide mannen zijn zich volledig bewust dat ze naar oorlogsgebied vertrekken. ,,Nee, het is inderdaad geen computerspelletje", zegt Frank. Hij werpt nog eens een blik op de uitrusting in de auto. Een groot mes, een bijl en een veldfles. Dan loopt hij naar de deur van zijn oude huis. De sleutel gaat door de brievenbus. Geen weg terug.
En dan tuft het tweetal de straat uit.
Een dag later appt Frank vanuit Polen dat ze instructies hebben gekregen van een contactpersoon voor de Oekraense strijdkrachten. Hij appt een screenafbeelding door. In het Engels staat dat ze welkom zijn, ondanks hun gebrek aan gevechtservaring: 'Ze geven prioriteit aan hen met gevechtservaring, bovendien was de werving tijdelijk stil gezet tot vrijdag 18 maart, vanwege nieuwe veiligheidsmaatregelen. Maar nu jullie er toch al zijn, ga naar het verzamelpunt, hoe dan ook. Morgen is prima.'
Onderweg heeft de Drent een bijzonder aanbod gekregen van een provinciegenoot, die Frank appt dat hij geld aanbiedt voor 'wapens en munitie'. 'Ik heb vrienden in Ukraine die ook vechten, daar kun je naartoe gaan en die hebben aparte geheime bankrekening en daar stort ik steeds geld op voor de strijd.' Frank wil in contact komen met hen. 'Doe ik, daarom zei ik ook, laat me weten wanneer je aangekomen bent. Ik steun veel meer daar. Beetje geheime missie, zeg maar.'
'Ze schieten je gewoon in de rug'
Donderdagavond belt Frank. Hij klinkt niet meer zo monter. De stemming is volledig omgeslagen: ,,Ze worden gewoon afgeslacht." Frank vertelt over scouts die in Oekrane de buitenlandse oorlogsvrijwilligers opwachten. ,,We moesten achter twee mannen aanlopen, niks zeggen en doorlopen." Op de achtergrond klinkt zijn reisgezel Harry. Die is volgens Frank een beetje over de zeik.
Hij weet even niet wat hij moet doen, vertelt Frank. Ze zijn net urenlang vastgehouden door de grenspolitie, maar nu hij eindelijk in Oekrane is, twijfelt hij. ,,We hebben meerdere mensen gesproken die ons vertellen niet naar het vreemdelingenlegioen te gaan. We moeten niet verder gaan. Ze schieten je gewoon in de rug."
En dan wordt het rumoerig op de lijn. Frank schreeuwt naar Harry. ,,Serieus, ga je me nou in de steek laten? Harry! Harry! Loop je nou gewoon weg...?" Een uur later appt hij dat zijn reisgezel weg is gereden. ,,Hij heeft me achter gelaten, ik heb nu geen weg terug sta nu achter een ontiegelijke rij vluchtelingen."
De volgende ochtend, vrijdag 18 maart, meldt Frank dat hij Oekrane is ontvlucht. ,,Ze hebben echt alles voorgelogen, ze schieten hier de soldaten bij de trainingskampen al gewoon af." Ook zijn plan om humanitair werk te verrichten, wil hij laten varen. Frank is gedesillusioneerd.
Ook Harry is inmiddels weer in Polen, meldt hij. Hij bevestigt dat hij niet meer bij Frank is. Dat ze onenigheid hebben gekregen. ,,Franks contacten zijn gewoon ronselaars die je als kanonnenvoer het veld in gooien. Hij loopt daar nog ergens. Allemaal mooie praatjes, maar komt goed zegt hij, komt goed. Maar Frank heeft geen geld, z'n batterij is leeg, echt kansloos.''
En gaat Harry dan weer terug naar Nederland? ,,Nou moet ff kijken. Of ik daar nog wat kan betekenen." Maar het idee was toch ook om humanitaire hulpverlening te doen ter plekke, is daar nog sprake van? ,,Ja, ik denk het wel ja."
'Maar ellende los je niet op met ellende, h'
Het lijkt menens, geen grootspraak, als Frank een week voor vertrek documenten en communicatie toont. Hij heeft zijn huur opgezegd, de auto verkocht en zijn baan opgezegd bij een instelling voor mensen met een verstandelijke beperking. Hij toont de vaststellingsovereenkomst en we lezen de mailwisseling met zijn leidinggevende Jeltsje: ' Hallo Frank, we hebben elkaar gesproken en je hebt aangegeven dat je naar het buitenland vertrekt a.s. donderdag. Ik heb aangegeven dat je dan per direct je ontslag moet indienen ik daarmee akkoord ga. Doe je dit niet, dan verwacht ik dat je komt werken conform je roosters. ' En hij toont de communicatie met zijn ex, overigens een oud-collega bij de opvanginstelling. Als we donderdag contact met zijn hoogzwangere ex zoeken, appt ze terug: 'Nee, dank je, ik heb geen contact met hem voor een reden.'
Met zijn familie heeft hij gebroken. Uit de communicatie met kennis Martine blijkt een getroebleerd leven: 'Mijn keuze staat vast. Mijn verleden blijft me achtervolgen. Dus mijn vastberaden keus is om te vechten tegen een wereld waarin dit kan gebeuren, te vechten voor de kindjes die het nodig hebben, te vechten voor de mama's en de papa's die wel een kans op geluk hebben', antwoordt hij tegen een zekere Martine, die bezorgd contact met hem zoekt. 'Ik weet wat je gaat zeggen: dat het vluchtgedrag is. En dat klopt. Ben ook absoluut geen held, maar ga erheen om iets te kunnen vertegenwoordigen waar ik voor sta."
Zijn kennis Martine sluit af met: 'Maar ellende los je niet op met ellende, h'