’Pure armoede!’Is tij voor Defensie na grote uitverkoop nog te keren?
Eerst werd noodgedwongen een miljard euro wegbezuinigd, nu onderhandelt Defensie met het ministerie van Financiën om datzelfde bedrag terug te krijgen. Militairen die de klus in een steeds dreigender wereld moeten zien te klaren, zijn sceptisch. „Wíj betaalden de prijs van opportunisme en korte termijn-denken. Is het tij nog te keren?”
Pijnlijk incident, door een officier van de Koninklijke Marine verteld aan De Telegraaf, op de brug van amfibisch transportschip Zr.Ms. Rotterdam in zinderend heet Djibouti. „Onze radar signaleerde in de Golf van Aden een skiff, waarschijnlijk vol zeerovers. Voor het totaalbeeld van de Somalische piraterij ontbeerden we onze wegbezuinigde Marine Luchtvaartdienst. Na langdurig bedelen schoot een Portugese Orion, uitgerekend een van de door Den Haag voor een grijpstuiver aan Lissabon verkochte patrouillevliegtuigen, te hulp. Pure armoede!”
Het afstoten van de op voormalig marinevliegkamp Valkenburg gestationeerde dertien Orions door toenmalig minister van Defensie Henk Kamp – „te duur en we hebben ze niet meer nodig” – was het startschot voor de grote uitverkoop van onze krijgsmacht.
Fregatten volgden, net als tweederde van de 213 F16-jachtvliegtuigen die de luchtmacht ooit bezat, honderden YPR-pantserwagens en 430 Leopard 2A6-tanks, ruggengraat van de cavalerie. Ook qua mankracht ging het in recordtempo bergafwaarts. Duizenden mannen en vrouwen kregen te horen dat ze maar beter naar een andere werkgever konden uitkijken. Want, zo concludeerde de politiek: Koude Oorlog ten einde, vijandbeeld veranderd.
Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp eerder tegenover deze krant: „Ooit telde Nederland meer dan 100.000 militairen. Nu krijg ik amper nog een stadion vol.”
Maar door de snel groeiende dreiging van jihadisten in het Midden-Oosten, Noord-Afrika en de Sahel én de op drift geraakte Russische beer aan Europa’s oostgrenzen lijkt de politiek langzaam wakker te worden geschud. Alarmbellen klinken, maar zijn ze luid genoeg en is het niet al te laat?
Viersterrengeneraal b.d. Dick Berlijn noemt het positief dat de discussie over Defensie-uitgaven nu de andere richting op gaat. „We hebben jarenlang onze kop in het zand gestoken. Het motto ’samenwerking met bondgenoten’ werd misbruikt om middelen af te schaffen. Een keer stopt dat. Je kunt geen beroep doen op die beschermende NAVO-paraplu als je alleen maar bezuinigt en afstoot.”
„Ons voortzettingsvermogen is ernstig aangetast”, vervolgt de voormalige Commandant der Strijdkrachten. „Missies kunnen we maar een paar maanden volhouden. Nieuwe eenheden ter aflossing zitten vervolgens zonder materieel. Want dat werd immers eerder al aan de voorgangers uitgeleend. Het ontbreekt aan reserveonderdelen, aan munitie, aan voldoende crews.”
Dick Berlijn komt met een simpele rekensom. „NAVO-lidstaten zouden twee procent van hun bruto nationaal product aan Defensie besteden, was ooit de afspraak. Kijk naar Nederland en trek wachtgelden en pensioenen van het budget af. Dan halen wij misschien 0,85 procent. Let wel, dat is de helft van wat ons land tijdens de periode van het Gebroken Geweertje spendeerde…”
Dat het Nederlandse imago averij opliep, werd pijnlijk duidelijk tijdens de Patriot-missie in Turkije. Die operatie om de NAVO-bondgenoot tegen vanuit Syrië inkomende raketten te beschermen, moest wegens gebrek aan personeel en wapensystemen worden afgebroken. Daar waar Amerikanen en Duitsers gewoon nog op de Turks-Syrische grens zijn gestationeerd.
Aan pure slagkracht ontbreekt het ook, sinds de Leopard II-tanks aan de Finnen werden verkocht. Die zetten de met 120 mm kanonnen uitgeruste pantsers dankbaar in aan hun grens met de Russische Federatie. Om de steeds agressiever acterende troepen van Poetin ontzag in te boezemen.
Ondertussen rouwen de mannen en vrouwen die ooit bij het 42e en 11e, onze beide laatste tankbataljons, dienden nog steeds om het verlies van hun geliefde ’A6’.
Parate dienst
In de Bernhardkazerne van Amersfoort leidt brigadegeneraal Nico Geerts het Opleidings- en Trainingscommando van de Koninklijke Landmacht. Alle Nederlandse rekruten worden hier klaargestoomd voor parate dienst. Een cruciale eenheid, met de onder zijn soldaten zeer geliefde Task Force Uruzgan chef en voormalig commandant Luchtmobiele Brigade aan het roer.
„Naast interventie en stabilisatie zijn legers er ook ter afschrikking”, zegt Geerts. „Slagkracht is daarbij essentieel. Met de verkoop van onze Leopards is die deels verdwenen. In het hoogste geweldsspectrum kunnen we niet alles meer. Er moesten pijnlijke keuzes worden gemaakt, zeer negatief voor alle krijgsmachtonderdelen.”
Minder geld, minder mensen, minder wapens, maar meer taken. Zoals duidelijk werd met de Mali-missie, bedoeld om oprukkend moslimextremisme in de Sahel in kaart te brengen. En met het sturen van F16’s naar een basis in de Jordaanse woestijn. De toestellen bombarderen IS in Irak.
Eerder patrouilleerden de jagers al boven de Baltische staten, waar Russische atoombommenwerpers voortdurend NAVO’s oostgrens schenden. Dan is er ook nog een contingent Nederlandse trainers in Erbil en Bagdad. Mariniers, infanteristen en commando’s stomen er Koerden en Irakezen klaar voor de strijd tegen IS.
Nico Geerts stelt dat de Nederlandse krijgsmacht haar kracht uit samenwerking moet halen. Vorig jaar leidde hij de grote oefening Noble Ledger van de NATO Response Force (NRF). Nederland, Noorwegen, Duitsland en België werkten samen in een brigade van 3500 militairen.
„Wij leverden 11 Luchtmobiel, verkenningseenheden, een bataljon pantserinfanterie, Apache-gevechtshelikopters en een Hercules-transportvliegtuig”, aldus Geerts. „Uit die NRF komt straks ook de zogenoemde flitsmacht of Very High Reaction Joint Task Force voort. Snel en overal inzetbaar. Over twee maanden houden we oefening Falcon Fighting. In Polen. Ja, óók om een signaal af te geven richting Russen.”
Want waar de Nederlandse publieke opinie tijdens de lange missie in Uruzgan telkens weer luidde: ’Wat hebben wij met dat conflict te maken, waarom sneuvelen onze jongens daar?’, gaat die stelling nu niet meer op.
Op slechts 2,5 uur vliegen van Amsterdam loeren de Russen naar Oost-Oekraïne, schiereiland de Krim werd tegen alle internationale regels in geannexeerd. Europa en de wereld keken toe.
In Kiev, hoofdstad van Oekraïne, zegt de Nederlandse zakenman Arno Klijbroek: „De wereld wil nog steeds niet zien dat Vladimir Poetin de oorlog heeft verklaard aan Oekraïne. In het oosten speelt zich een tragedie af, nog steeds.”
Die opgelaaide Koude Oorlog trof Nederland indirect ook al na het drama met vlucht MH17. Omdat de Russen het onderzoek naar de neergeschoten Boeing keer op keer frustreerden door bevriende separatisten het werk van Nederlandse experts ter plekke onmogelijk te maken. Alle verloven van de Luchtmobiele Brigade, toen nog onder leiding van Nico Geerts, werden ingetrokken.
Optie was de crashsite door infanteristen, aangevuld met commando’s, te laten beveiligen. Maar het kabinet durfde een mogelijke confrontatie met separatisten en Russen op het laatste moment niet aan. Geerts bedankte zijn manschappen op Facebook voor betrokkenheid en wilskracht.
„Tja, onze defensie-inspanningen waren afgelopen jaren bepaald niet overtuigend”, stelt directeur Rob de Wijk van het Haagse Centrum voor Strategische Studies. „Of 1 miljard euro extra genoeg is om het tij te keren? Als het een structurele verhoging betreft, elk jaar dus, wel. Eenmalig zeker niet.”
De Wijk is een graag geziene gast in het Pentagon en op Capitol Hill. De Amerikanen hebben nog maar weinig respect voor ons, hoort de hoogleraar daar. „Ooit trouw NAVO-lid, nu afgezakt.”
„Onze veiligheid is een kroonargument”, aldus De Wijk. „In de Grondwet staat dat de krijgsmacht de Nederlandse grenzen dient te beschermen, de internationale rechtsorde moet bevorderen.”
Rob de Wijk wijst op Denemarken, waar ook decennia lang werd gekort op Defensie. „Tot de regering in Kopenhagen zei: genoeg is genoeg. Nu hebben ze daar defensiebudgetten die vijf jaar onaantastbaar zijn. Daar moeten wij ook naar toe, het liefste tienjarige begrotingen. En denk toch eens aan het afschaffen van de BTW op defensieaankopen!”
Denen bekleden inmiddels internationale sleutelposities. Nederland daarentegen, zesde economie van Europa en zestiende wereldwijd, werd na de pijnlijk geëindigde missie in Uruzgan uit de G20 gegooid en is het zorgenkindje van de NAVO.
„Als bondgenoot bivakkeren we in de mondiale spelonken”, zegt Rob de Wijk. „Er is gebrek aan reserveonderdelen, aan munitie, aan transportcapaciteit. Zodra we straks 37 F35A Lightning II-straaljagers hebben in plaats van die ooit 213 F16’s tellende luchtvloot kunnen we maar één buitenlandse missie met vier jachtbommenwerpers tegelijkertijd draaien. Dan ben je niet geloofwaardig.”
Militaire experts menen dat een eventuele financiële injectie – in 2015 is het budget vooralsnog 7,3 miljard euro – ook naar nieuwe middelen en menskracht dient te gaan. Zoals onbemande vliegtuigen en hun operators. Specialisten en apparatuur voor cyber warfare, door de Russen in Oost-Oekraïne grootschalig toegepast.
„Ik zeg niet dat systemen die inmiddels zijn afgestoten ook allemaal weer terug moeten keren”, stelt Dick Berlijn. „Feit is dat bijvoorbeeld helikopters van bescherming tegen de laatste generatie schouder afgevuurde raketten moeten worden voorzien.”
Vervanging
Het kost allemaal kapitalen, veel meer dan 1 miljard euro ’extra’. Bijvoorbeeld de vervanging, op termijn, van de vier Walrus-klasse-onderzeeërs. Niche wapensysteem binnen het bondgenootschap. Want: groot genoeg om oceanen over te steken. Maar ook kleine, stille luistervinken die wekenlang doodstil voor vijandelijke kusten liggen.
De kritiek van Rob de Wijk op de aanschaf van slechts 37 JSF-jachtbommenwerpers wordt door vliegers van de Koninklijke Luchtmacht gedeeld, al mogen ze er niet openlijk over praten.
Commodore b.d. en voormalig F16-piloot Steve Netto: „Toch ben ik blij dat we voor een waardige opvolger hebben gekozen. Nu vliegen de moderne Soekhois van Poetin rondjes om onze verouderde F16’s, hun radar reikt veel verder, net als hun raketten. Dat is straks met de JSF wel eventjes anders. Bovendien hoop en verwacht ik dat we uiteindelijk meer F35’s zullen aanschaffen dan die 37 stuks.”
Ook licht aan het einde van de Koninklijke Landmacht-tunnel. „Onze laatste vijftien Leopard II-tanks, nu nog in opslag, worden in Duitsland gestationeerd”, zegt brigadegeneraal Nico Geerts. „Zodat Nederlandse militairen hun kennis van zware tankwapens niet voor altijd verliezen.”
Telegraaf