De paradox van het weten: Waarom vullen we het 'Niets' met sprookjes?

Kijken naar de werkelijkheid. Het fascineert me hoe makkelijk de ratio overboord wordt gekieperd zodra het over "God" gaat.

Laten we bij de feiten beginnen: het bestaan van een Opperwezen is een onbewezen stelling. Punt. We kunnen niet bewijzen dat er iets is maar we kunnen ook niet onomstotelijk bewijzen dat er niets is. Dat is de ultieme intellectuele patstelling. Als je puur rationeel naar die situatie kijkt, zou de enige eerlijke conclusie moeten zijn: "Ik weet het niet."

Maar wat zie ik om me heen, vooral op dit subforum? Met name binnen de monotheïstische hoek lijken mensen die onwetendheid bijna als een belediging te ervaren. In plaats van de leegte te accepteren, wordt "het Alles" tot in de kleinste details ingekleurd met mythologische verhalen, dogma's en nogal fantasierijke overtuigingen. Het verbaast me oprecht hoe men met nul komma nul bewijskracht een complete werkelijkheid en kosmologie optuigt. Het is alsof je een blanco canvas ziet en - in plaats van te erkennen dat het leeg is - besluit dat er onzichtbare vliegende eenhoorns op staan die een boodschap overbrengen naar een eveneens onzichtbare hemelmonarch die ook nog eens precies weet wat jij op zondagochtend moet doen. Begrijp me niet verkeerd, iedereen mag geloven wat hij wil maar laten we niet doen alsof die invullingen ergens op gebaseerd zijn. Het is een vlucht in de mythologie terwijl de realiteit simpelweg zegt: we hebben de data niet dus we weten het niet. Waarom voelen we de drang om die enorme leegte op te vullen met zulke specifieke verhalen? Is de waarheid dat we het gewoon niet weten zo beangstigend?

Voor mij blijft rationaliteit het enige kompas. En dat kompas wijst in dit geval niet naar een hemelpoort maar naar een groot vraagteken. Dat vraagteken durven laten staan, dát getuigt pas van intellectuele eerlijkheid. De rest is - hoe mooi verpakt ook - simpelweg invulwerk voor de eigen gemoedsrust. Waarom niet zeggen: "misschien is er wel Iets maar het fijne daarvan weet ik niet en zullen we waarschijnlijk ook nooit weten?"

Toch? Of ben ik gek en hullie en zullie niet?

quote:

Op vrijdag 20 maart 2026 13:39 schreef SpecialK het volgende:
Er zijn 2 insteken voor deze vraag. Op gemeenschapsniveau of op individueel nivea.

Ik kies even in mijn antwoord de laatste:

"Ik weet het niet" zit niet in het antwoordenpakket van de meeste mensen.

Dingen niet weten wordt gezien als zwakte. Terwijl het stiekem het meest waardevolle antwoord is wat je kan krijgen van iemand in je leven. Of het nou familie is of een werknemer/collega of een vriend.

Religie is dat natuurlijk op meta-niveau. Grote groepen mensen die denken iets te weten maar nooit hebben nagedacht over de epistemologie van hun overtuigingen.

Als je niet weet wat de basis is van een bepaalde overtuiging die je hebt of je beseft je dat die overtuiging is binnengekomen is via horen-zeggen... dan zou intellectueel eerlijk genoeg moeten zijn om de arbeid te verrichten om met betere middelen te gaan kijken of dat ook echt waar is.

Maar mensen zijn lui en... gekoesterde meningen (sentiment wat je bijv van je ouders hebt overgenomen, of meningen waarmee je in het verleden discussies hebt gewonnen) loslaten.. doet letterlijk pijn. Ik bedoel.. paden in je hersenen verleggen is letterlijk een (ja emotioneel) pijnlijk proces.

Interessante insteek! Ik denk dat je de spijker op de kop slaat met die "psychologische luiheid". Het antwoord "ik weet het niet" is inderdaad intellectueel gezien het meest zuivere maar blijkbaar ook het allermoeilijkst om uit te spreken. Het voelt bijna als een nederlaag terwijl het juist de startmotor van echte nieuwsgierigheid zou moeten zijn. Wat ik me dan afvraag, voortbordurend op jouw punt over de "hersenpijn" die het verleggen van paden met zich meebrengt:

De comfort-snack van de mythologie: zou die gedetailleerde invulling van religies (tot aan de kledingvoorschriften en dieetregels aan toe) fungeren als een soort intellectuele fastfood? Het stilt de honger naar antwoorden direct maar biedt nul rationele voedingswaarde. Is de drang naar die details simpelweg een overlevingsmechanisme om de "pijn" van de leegte te vermijden?

Epistemologische erfelijkheid: je noemt dat we overtuigingen overnemen van onze ouders. Is het niet vreemd dat we die details (die vaak gebaseerd zijn op horen-zeggen uit de late bronstijd) als absolute kennis presenteren terwijl we in elk ander facet van ons leven (werk, techniek, recht) keiharde data eisen? Waarom krijgt de metafysica zo’n makkelijke "free pass" voor onbewezen claims?

De details als sociale lijm: misschien zijn al die mythologische verhalen en rituelen wel de "lijm" die de groep bij elkaar houdt. Als je de details weglaat, blijft alleen dat grote, existentiële vraagteken over waar niemand een antwoord op heeft. Zijn de verhalen er dan niet zozeer voor de waarheid, maar puur om de onzekerheid collectief te bezweren?

Stagnatie door schijnzekerheid: als we onszelf wijsmaken dat we de schatkaart van het universum al in handen hebben (inclusief alle onbewezen details) stoppen we dan niet met écht zoeken? Blokkeren we met die mythologische ruis niet de weg naar echte vooruitgang en wijsheid?

En laatste vraag aan jou: is het menselijk brein simpelweg niet gebouwd om met een blanco canvas te leven of zijn we als cultuur gewoon nog niet volwassen genoeg om het "niet weten" te omarmen?

quote:

Op vrijdag 20 maart 2026 17:36 schreef -Sigaartje het volgende:

[..]
Je maakt hier een denkfout. Iedereen heeft zijn eigen gedachten. En daar heeft iedereen recht op. Wat ik uit je OP opmaak is dat jij ervan overtuigd bent dat jij de enige bent die gelijk heeft en dat anderen het bij het verkeerde eind hebben. Dat vind ik een verkeerd uitgangspunt. We leven in een vrije wereld en iedereen is vrij wat hij of zij denkt.

Als iemand het tegenovergestelde denkt dan wat jij denkt, dan zou ik me daar niet druk om maken. Verschil moet er zijn. Het zou wat worden als ik iemand anders smaak zou afkeuren, omdat diegene niet van een broodje hamburger houdt, en ik wel.

Met andere woorden: Ik vind de OP nogal kortzichtig.

Wat probeer ik volgens jou over te brengen in de OP? Begrijpen wij elkaar?

quote:

Op vrijdag 20 maart 2026 17:58 schreef -Sigaartje het volgende:

[..]
Dit: Voor mij blijft rationaliteit het enige kompas. En dat kompas wijst in dit geval niet naar een hemelpoort maar naar een groot vraagteken. Dat vraagteken durven laten staan, dát getuigt pas van intellectuele eerlijkheid. De rest is - hoe mooi verpakt ook - simpelweg invulwerk voor de eigen gemoedsrust. Waarom niet zeggen: "misschien is er wel Iets maar het fijne daarvan weet ik niet en zullen we waarschijnlijk ook nooit weten?"

Toch? Of ben ik gek en hullie en zullie niet?

En waar het vooral om draait is je laatste vraag. Niemand kent de waarheid. Ook jij niet. Je zegt zelf dat je je grenzen trekt, en die grens ligt bij wat je ziet en wat is bewezen. Dat is jouw visie. Geen enkel probleem mee. Maar er kunnen meer dingen zijn die jij niet ziet. Zo voorspelde Einstein dat alle zwarte gaten een tweelingbroer hebben. Ze zijn nog niet gezien, maar het zal me niet verbazen dat ze er zeker zijn, ook al dat Einstein meer dingen heeft voorspeld die later waar bleken te zijn. Einstein dreef op zijn eigen gedachtenweefsel. Relativiteit was een gedachtenspinsel van hem. Zo zijn er meer voorbeelden.

Met de laatste vraag suggereer je dat mensen die anders denken dan jij gek zijn. Ik ga ervan uit dat je jezelf niet iemand ziet met een geestelijke achterstand. Toch maak je onderscheid tussen jouzelf en wat je noemt "zullie". Dus één van die twee is gek. Eigenlijk suggereer je hier dat "zullie" gek zijn, terwijl je nog helemaal niet aan kunt tonen dat "zullies" gedachten waanzin zijn.

Ik zelf bestempel geen enkele beschouwing als waarheid. Ik kijk in de spiegel en ik weet, dat ben ik. En ik weet wat ik in het verleden heb gedaan en ik weet dat ik een keer doodga. Dat zijn de enige dingen die ik zeker weet. Voor de rest blijven het gedachtenspinsels. De grens die jij trekt is hoe jij er zelf over denkt, met een beetje van ik zie wat ik zie en de rest is onzin. Maar het hoeft helemaal niet waar te zijn.

Volgens mij val ik in herhalingen maar vooruit. De OP gaat er over dat er mensen zijn die van alles en nog wat gedetailleerd en uitputtend invullen van Iets wat logischerwijs niet geweten kan worden en verklaren dat ze het "dus" wel weten. Als ik vraag: "toon eens aan" dan vertellen ze onbewezen, mythische verhalen. Daar neem ik uiteraard geen genoegen mee want ik vind deze manier van denken niet rationeel, niet logisch en niet getuigen van het gebruik van gezond verstand. Het komt er op neer dat zo-maar-wat-denken intellectueel een luie bezigheid is. Als iets niet bewezen kan worden dat het bestaat of dat niet bewezen kan worden dat iets niet bestaat, is de enige logische conclusie: "ikweenie". Fantasierijke verhalen daarover zijn niet logisch. Dus ben ik dom of zijn "zij" dat?

quote:

Op vrijdag 20 maart 2026 18:26 schreef -Sigaartje het volgende:
Waarom neem je daar geen genoegen mee? Het is hun leven. Als zij dat logisch vinden en jij niet, is dat hun zaak en jouw zaak. Jij hebt daar helemaal niets over te zeggen. Als ik zeg tegen mijn buurman die gaat klootschieten "Wat een rare hobby heb jij", dan zegt hij "waar bemoei je je mee". En hij heeft gelijk.

Ik snap je vergelijking met die hobby van de buurman wel en je hebt helemaal gelijk dat iedereen de vrijheid moet hebben om zijn leven in te richten zoals hij wil. 'Leef en laat leven' is een prima motto en ik zal de laatste zijn die daar tussen gaat staan. Sterker nog, ik ben aanhanger van die levenswijze.

MAAR ......... voor mij zit er wel een verschil tussen een hobby en een waarheidsclaim. Als iemand zegt: 'Ik hou van klootschieten', dan is dat een gevoel. Maar als iemand zegt: 'dit is de absolute waarheid over het ontstaan van de wereld en dit zijn de regels waar iedereen zich aan moet houden', dan is dat een feitelijke bewering. Mijn punt is eigenlijk puur intellectueel: ik vind het fascinerend (en ergens onbegrijpelijk) dat mensen zo overtuigd kunnen zijn van iets wat simpelweg niet te bewijzen valt. Voor mij is 'ik weet het niet' dan de meest eerlijke en logische conclusie. Het gaat mij dus niet om het bemoeien met hun leven maar om de vraag hoe we tot betrouwbare kennis komen. Maar ik begrijp uit jouw reactie dat jij dat onderscheid minder belangrijk vindt dan de sociale rust en dat is ook een standpunt natuurlijk!

[ Bericht 0% gewijzigd door EsserS op 20-03-2026 20:42:21 ]