quote:
Zita Pels (GroenLinks) liet door statushouders lastiggevallen vrouwen in Stek Oost in de stront zakken, negeerde signalen Stadgenoot
Ontluisterende reconstructie in Het Parool
Het is niet de eerste keer dat ze bij GroenLinks Amsterdam gaan bagatelliseren, manipuleren en om de hete brij heendraaien als ze cognitieve dissonantie krijgen: Rutger Groot Wassink deed het al toen uit een rapport bleek dat anti-homogeweld wel heel vaak wordt gepleegd door allochtonen. Dat rapport ging onder het tapijt. En in een progressieve droomwereld waar Hollandse studentenmeiden samen met psychisch getroebleerde, dikwijls islamitische, alleenstaande jongemannen uit Syrië samen de horlepiep dansen is er Stek Oost. Het woonproject voor studenten & statushouders, bedoeld om integratie te bevorderen, dat ondanks verkrachtingen, drugshandel, intimidatie, steekpartijen en noodkreten van woningcorporatie Stadgenoot maar niet werd ontmanteld door de gemeente Amsterdam.
Het Parool ging door 1.500 woo-documenten heen en komt nu met een banger van een reconstructie, waar vooral Zita Pels (als GroenLinks Amsterdam-akela de reïncarnatie van Groot Wassink, maar dan met natuurwijn i.p.v. blikbier) niet bepaald lekker uit de wedstrijd komt. Want woningcorporatie Stadgenoot bleek het helemaal beu, na de groepsverkrachting door de inmiddels veroordeelde Syriër Mohammed R.A. en de voortdurende intimidatie van vrouwen door groepen mannen. Toen nog wethouder Zita Pels werd gebeld door Anne Wilbers van Stadgenoot, die te kennen gaf te willen stoppen. Zita Pels zei in de gemeenteraad dat ze dat belletje "niet interpreteerde 'als een heel erg groot moment waarin ik dacht: oh, nu gaan we ineens een hele andere kant op'. Ze zag het niet als een ‘fundamentele koerswijziging’." Daarna klopt Stadgenoot nóg een keer bij Pels aan, met de vraag wanneer ze de gemeenteraad informeert met de mededeling dat Stadgenoot wil stoppen. Pels zegt daar later over, in het raadsdebat van februari 2026 waarin ze niet uit de verf kwam, dat ze dacht dat het om 'interne communicatie' zou gaan.
Maar later brieft ze haar medewerkers: "Bij Stadgenoot is er paniek over Stek Oost. Bij hen leeft het idee dat zij eenzijdig kunnen besluiten te stoppen met de huisvesting van statushouders op Stek Oost. De toon is inmiddels wel wat aangepast." Ergo: nam ze de overlast, de aanvallen op vrouwen en de noodkreten van Stadgenoot tóen pas serieus? Of heeft ze daarvoor gewoon weggekeken en keihard gelogen?
Bijna tot slot, voor we toekomen aan de conclusie: de voorgestelde scenario's om Stek Oost uit het moeras te trekken. De optie voor Stadgenoot was de volgende: "Alle statushouders moeten er asap uit." De opties voor de gemeente Amsterdam waren daarentegen: ouderen i.p.v. studenten erin, ander soort statushouders erin, of juist alleen maar studenten óf alleen maar asielzoekers, beveiliging, 24-uurs camerabeveiliging (de optie voor Groot Wassink, die het trouwens allemaal niet zo erg vond), bemensing, statushouders screenen door COA, statushouders screenen door gemeente, gebouw aanpassen, minder lange gangen, meer uitgangen, enz. Om sta-pel-gek van te worden.
CONCLUSIE. Het wegkijken van problemen, het niet serieus nemen van de signalen, het bagatelliseren van verkrachtingen en aanrandingen van vrouwen door te stellen dat 'incidenten overal in de stad voorkomen' door Zita Pels (GroenLinks), Rutger Groot Wassink (GroenLinks) en anderen in de Amsterdamse gemeenteraad is schrijnend en welhaast kwaadaardig. De idealistische droomvlucht Stek Oost is hopeloos mislukt. Maar het probleem meneer, dat blijft.
Geenstijlquote:
Reconstructie – De paniek was groot rond Stek Oost: ‘Alle statushouders eruit asap, is het idee van Stadgenoot’
Woningcorporatie Stadgenoot liet in 2023 weten te willen stoppen met het huisvesten van statushouders in Stek Oost, waar ook Nederlandse jongeren wonen. Wethouder Zita Pels stelde de gemeenteraad later gerust. Nieuw vrijgegeven documenten laten zien hoe serieus Stadgenoot was. Ambtenaren vragen zich bovendien af hoe Stek Oost zijn laatste jaar doorkomt.
‘Beste lezer, ik weet eigenlijk niet waar te beginnen,’ meldt een bewoonster van Stek Oost in september 2021 via het algemeen contactformulier van de gemeente Amsterdam. Het complex nabij station Science Park in Amsterdam-Oost, waar statushouders en Nederlandse jongeren samenwonen, is dan nog geen drie jaar open.
‘Dit project werkt niet en heeft ook nooit gewerkt, helemaal niet voor vrouwen,’ schrijft zij. ‘Ik denk dat jullie het met mij eens kunnen zijn dat dit geen manier van leven meer is. [...] Mensen met trauma’s brengen mensen met goede bedoelingen letterlijk in gevaar.’
Amsterdam is pionier met deze woonvorm
Stek Oost, een zogeheten ‘gemengd wooncomplex’, moest zowel woningnood onder studenten aanpakken als het integreren van jonge statushouders bevorderen. Samen konden ze een ‘community’ vormen, was het idee. Amsterdam was pionier met deze woonvorm – het eerste complex was Riekerhaven in 2016 in Nieuw-West.
Naar buiten toe bleef de gemeente jarenlang trots op de gemengde wooncomplexen: er werden er meer uitgerold en iedereen die wilde, in binnen- of buitenland, mocht langskomen voor een inspirerende rondleiding.
Maar achter de schermen was er paniek. Verhuurder Stadgenoot wilde na allerlei incidenten al sinds 2023 geen statushouders meer in Stek Oost. Wethouder Zita Pels (Volkshuisvesting, GroenLinks) stelde de gemeenteraad later gerust, ze zag dit niet ‘als zo’n groot moment’. Maar woningcorporatie Stadgenoot was daar wel degelijk heel serieus over, blijkt nu uit nieuw vrijgekomen communicatie in ruim 1500 documenten die Het Parool inzag middels een beroep op de Wet open overheid (Woo).
‘Onveiligheid, intimidatie en bedreigingen’
‘Carolien had zojuist een afspraak met [...] en zij schetst een situatie over Stek waarvan ik hoop dat die niet waar is, maar ik vrees van wel.’ Dat schrijft een ambtenaar van stadsdeel Oost naar een collega begin april 2023, over stadsdeelvoorzitter Carolien de Heer (PvdA). De mail gaat verder: ‘Over onveiligheid, intimidatie, bedreigingen, buurtteam en corporatie die aangeven dat meldingen en aangiftes de zaak alleen maar verergeren.’
Het is op dat moment al duidelijk dat er heftige incidenten plaatsvinden op Stek Oost. In de jaren hiervoor waren er twee verkrachtingen in het pand, waarvoor de Syrische statushouder Mohamed R.A. is veroordeeld, en is er een steekincident geweest. Eind 2022 wordt besloten stapsgewijs de verhouding statushouders en Nederlandse jongeren aan te passen, van 50/50 naar 30/70.
Maar het loopt nu toch weer uit de hand in het wooncomplex. Op de dag van het mailtje is er een incident op Stek Oost, zo schrijven ambtenaren, waarbij zes mannen een vrouw seksueel intimideren.
Een week later is er bij de gemeente een crisisberaad, er moet een ‘plan de campagne’ komen. In een mailwisseling tussen ambtenaren uit die tijd, merkt eentje op: ‘Waar ik wel voor wil waken is dat er een beeld ontstaat dat het hele concept mislukt is terwijl het in het overgrote deel van de gevallen gewoon goed gaat en er met plezier gewoond wordt.’ En: ‘Ik zou het echt zonde vinden als het hele concept ter discussie staat.’
In de zomer die volgt wordt er veel overlegd. Wethouder Zita Pels komt begin juni op werkbezoek om de gevoelens van onveiligheid, voornamelijk bij vrouwelijke bewoners, te bespreken.
Maar het mag niet baten. Op 14 juli belt Stadgenootbestuurder Anne Wilbers met wethouder Pels, om te zeggen dat ze wil stoppen met Stek Oost in de huidige vorm. Pels zegt later, in februari 2026, in de Amsterdamse gemeenteraad dat ze dat telefoontje niet interpreteerde als ‘een heel erg groot moment waarin ik dacht: oh, nu gaan we ineens een hele andere kant op’. Ze zag het niet als een ‘fundamentele koerswijziging’.
Stadgenoot noemt het complex ‘besmet’
De nu vrijgegeven documenten laten zien dat Stadgenoot dat wél voor ogen had. De corporatie herhaalt meermaals te willen stoppen met Stek Oost. Zo vraagt een medewerker van Stadgenoot in een mail van 1 augustus ‘om met spoed te informeren’ wanneer wethouder Pels een brief naar de raad verstuurt waarin staat dat Stadgenoot wil stoppen met Stek Oost. Over de toezegging van zo’n brief weten ambtenaren bij de gemeente niets. Pels zegt in februari 2026 in het raadsdebat dat het om ‘interne communicatie’ ging, waar Stadgenoot zich ook niet meer in herkent.
Wethouder Pels wist evenwel dat deze wens na augustus is blijven bestaan. In een briefing van haar medewerkers van 4 september staat: ‘Bij Stadgenoot is er paniek over Stek Oost. Bij hen leeft het idee dat zij eenzijdig kunnen besluiten te stoppen met de huisvesting van statushouders op Stek Oost. De toon is inmiddels wel wat aangepast.’ Maar wat overeind blijft: ‘Stadgenoot wil nog steeds stoppen daar.’
Die zomer komen verschillende scenario’s op tafel te liggen voor Stek Oost. Er wordt bijvoorbeeld gesproken over een ‘Spaans scenario’, waar statushouders samenwonen met ouderen. Of kunnen ze er misschien ‘jonge economische daklozen’ kwijt? En gewoon alleen maar jongeren, is dat anders een optie, of juist alleen maar asielzoekers?
Er is een groot verschil tussen de toekomstscenario’s van Stadgenoot en die van de gemeente. De woningcorporatie wil verder zonder statushouders, zo vat een ambtenaar eind september samen in een mail: ‘Idee vanuit Stadgenoot: alle statushouders moeten er asap uit. Welk scenario er ook zal zijn, sowieso allemaal eruit en schone lei.’ Stadgenoot vindt Stek Oost een ‘besmet complex’ en voelt zich inmiddels ‘meer hulpverlener dan verhuurder’.
Maar stoppen zou voor de gemeente verstrekkende gevolgen hebben, zo schrijven ambtenaren naar elkaar. Want wat betekent het als de gemeente stopt met paradepaardje Stek Oost? ‘Waarom stoppen we hiermee wel en niet met de andere stek locaties?’ schrijft een ambtenaar. Dat ‘kan ook veel betekenen voor de doelgroep statushouders in de beeldvorming’.
De gemeente heeft bovendien een wettelijke verplichting om statushouders te huisvesten en loopt daar flink mee achter. Ze willen die ook op Stek Oost kunnen plaatsen. Dat er over alles wat er misgaat op Stek Oost ‘een boek is te schrijven’, aldus een ambtenaar in een mail uit oktober, doet daar niets aan af.
Permanent beveiligingspersoneel is geen optie
Er worden ook andere maatregelen geopperd om Stek Oost leefbaarder te maken. Het gaat dan over beveiliging na kantoortijden, of 24 uursbeveiliging met camera’s – dat is iets waar wethouder Rutger Groot Wassink (GroenLinks, Opvang vluchtelingen) voorstander van is, desnoods op kosten van de gemeente.
De optie om permanente ‘bemensing’ in het pand te hebben is ook besproken, maar is niet te betalen. Stadgenoot wil dat überhaupt niet, want hoe moet de corporatie dat uitleggen aan bewoners van andere complexen met overlast? Bovendien, schrijft een medewerker: ‘Wat voor signaal geef je hiermee af aan huidige en toekomstige bewoners? In zo’n complex wil je toch niet wonen, laat staan een community opbouwen.’
De gemeente onderzoekt ook of het gebouw aan te passen is. Vanaf het begin zorgen vooral de lange gangen en het feit dat er maar één ingang van het gebouw is, bij bewoners voor ongemak en een gevoel van onveiligheid. Bovendien hebben bewoners last van een ‘rioollucht, ratten, warme studio’s,’ zo schrijft de gemeente zelf al in 2021.
Het idee om de vluchttrap als trappenhuis te gebruiken komt ook voorbij, maar wordt afgeschoten omdat het tot een nieuw ‘veiligheidsrisico’ zou leiden. Ook ziet Stadgenoot niet voor zich dat het de kosten daarvoor zou moeten betalen.
Het zou ook enorm helpen om de statushouders te kunnen screenen, zodat bijvoorbeeld mensen met bepaalde psychische problematiek niet op Stek Oost worden geplaatst. Het Centraal Orgaan opvang Asielzoekers (COA), eerste aanspreekpunt voor asielzoekers in Nederland, doet dat zelf niet.
Dat moet dan toch in ieder geval de gemeente zelf kunnen? Helaas. Vanwege privacywetgeving mag de GGD, die startgesprekken met statushouders voert, niet doorgeven aan de gemeente of een statushouder ‘wel of niet geschikt is om in een jongerenwoning te wonen’.
Het complex ‘komt steeds leger te staan’
Geen van de scenario’s die op tafel liggen, wordt doorgevoerd. Stadgenoot gaat door met Stek Oost, mét statushouders. Wel is inmiddels de verhouding van bewoners veranderd naar 30 procent statushouders en 70 procent Nederlandse jongeren. Om de woningcorporatie te ontlasten, wordt het ‘sociaal beheer’ vanaf februari 2024 overgenomen door Lola, een instelling die ook andere complexen in Amsterdam beheert. Lola krijgt de verantwoordelijkheid om een ‘veilige, schone en leefbare woonomgeving’ te creëren op Stek Oost.
Het is vanaf dan relatief rustiger op Stek Oost. Nog steeds vinden er regelmatig agressie-incidenten plaats en zijn er veel bewoners met psychische problematiek, maar van ernstige excessen zoals jaren eerder is geen sprake meer. De samenwerking tussen Stadgenoot en de gemeente verloopt nog steeds stroef, maar de neuzen staan dezelfde kant op: richting het einde van de contractperiode, eind 2027.
Het brengt ook de nodige zorgen met zich mee. Begin dit jaar zien ambtenaren dat Stek Oost ‘steeds leger komt te staan’, het is na alle negatieve berichten moeilijker te verhuren. Met het einde in zicht komen er andere mensen in het wooncomplex wonen, schrijven ze. ‘Alleen mensen (...) die nergens anders meer aanspraak op maken (...). Omdat Stek behoefte heeft aan dragende bewoners heerst er nu de angst dat er nu alleen nog maar bewoners komen die ondersteuning nodig hebben in plaats van kunnen bieden.’
De zo gewenste community tussen statushouders en Nederlandse jongeren lijkt daarmee definitief mislukt op Stek Oost. Begin dit jaar lopen de spanningen in het wooncomplex weer hoog op. Er worden dan toch beveiligers ingezet, bijna drie jaar nadat het voor het eerst is geopperd, die nota bene tijdens twee relatief kleine incidenten afwezig blijken te zijn.
Bewoners letten vooral op zichzelf, zo tekende deze krant in februari op. “Je moet niet denken dat het een soort utopie is,” zei een bewoner destijds. “Je woont dicht op elkaar en irriteert elkaar.”
Parool