Van (bijna) gratis naar miljarden extra: Nederland betaalt 17 miljard

quote:

Van (bijna) gratis naar miljarden extra: Nederland betaalt 17 miljard meer rente
Ruben Eg | NOS Nieuws

Terwijl het kabinet vandaag de begroting voor volgend jaar naar Raad van State moet sturen, is de overheid steeds meer kwijt aan rente. De komende negen jaar moet Nederland door de geopolitieke turbulentie en opgelopen rentes op de internationale kapitaalmarkten bij elkaar opgeteld zo'n 17 miljard euro extra aan rente betalen over geld dat wordt geleend.

Dat blijkt uit een berekening over de staatsschuld en rentebetalingen die het economisch bureau van Rabobank, RaboResearch, deed na vragen van de NOS.

Hoewel grote geldschieters Nederland vergeleken met andere landen als een veilige investering blijven zien, loopt ook de rente voor de Nederlandse Staat op. De hogere rente vertaalt zich in miljarden die het kabinet niet kan uitgeven aan andere zaken.

30 miljard aan rente

Nederland betaalde vorig jaar nog 8,5 miljard euro aan rente over het geld dat op de kapitaalmarkten is geleend. Het ministerie van Financiën verwacht zelf al dat de rentelasten in 2031 stijgen naar zo'n 16 miljard euro.

Rabobank berekende dat op basis van de rentes vóór het uitbreken van de oorlog rond de Perzische Golf, de rentelasten in 2035 uitkomen op zo'n 27 miljard euro per jaar. Maar door de rentestijgingen van de afgelopen maanden zullen die nu uitkomen op bijna 30 miljard euro. Dat is ongeveer 1,8 procent van de omvang van de economie, het bruto binnenlands product (bbp).

Bij elkaar opgeteld komt het verschil tussen de kosten aan rente sinds de onrust rond de Perzische Golf tussen 2026 en 2035 uit op 17 miljard euro extra, berekenden de economen van Rabobank.

Door de onrust in de wereld groeit de angst of landen hun schulden wel netjes terugbetalen. En ook de vrees voor hoge inflatie stuwt de rentepercentages omhoog. Voor Nederland is de rente volgens de economen van Rabobank de afgelopen maanden opgelopen met 20 tot 60 basispunten, afhankelijk van de looptijd van het schuldpapier.

Van 0 naar 3 procent

Momenteel vragen de financiële markten op een tien jaar lopende Nederlandse staatsobligatie zo'n 3,3 procent rente. Vijf jaar geleden wilden diezelfde markten op dezelfde lening nog een rente van 0,2 procent betalen.

Ook Duitsland betaalt inmiddels meer dan 3 procent rente op een staatsobligatie van 10 jaar, Frankrijk meer dan 4 procent. De Britten betalen meer dan 5 procent.

Omdat Nederland vele miljarden leent, heeft een kleine verhoging van de rente grote gevolgen. "De rentelasten zouden al sterk zijn opgelopen de komende tijd, omdat de komende jaren een aantal staatsobligaties afloopt die tegen zeer lage rentepercentages zijn uitgegeven", stipt Rabobank-econoom Hugo Erken aan.

Uit gegevens van het Agentschap van het ministerie van Financiën blijkt namelijk dat de komende zes jaar voor bijna 150 miljard euro aan staatsobligaties waar Nederland minder dan 1 procent rente over betaalt zullen aflopen. Erken: "Omdat die opnieuw moeten worden gefinancierd, moet daarover sowieso al een veel hogere rente worden betaald."

Hoewel er de komende jaren ook Nederlandse staatsleningen aflopen voor meer dan 5 procent, is de aflopende schuld onder de 1 procent rente vele malen groter.

Nederland heeft al lange tijd relatief lage rentelasten, onder meer door een relatief lage overheidsschuld. In 2015 was de overheidsschuld ruim 60 procent in verhouding tot de omvang van de economie, de zogenoemde schuldquote. Vorig jaar was dit nog slechts 44 procent.

Maar de uitgaven aan zorg en bijvoorbeeld sociale zekerheid nemen de komende jaren toe. En de rentelasten ook. Het schuldpercentage loopt hierdoor de komende jaren op. Het Centraal Planbureau berekende dit jaar dat dat percentage in 2034 terug is boven de 50 procent.

Dat is nog wel ruim onder de Europese grens van 60 procent. Maar het CPB en de Europese Commissie hebben al gewaarschuwd dat Nederland op lange termijn niet meer voldoet aan de Europese normen.

Lenen om rente te betalen

Hoe meer schuld, hoe hoger de rentelasten voor de overheid. Rabobank-econoom Frank van Es spreekt van een "haasje-over-effect". "Nederland moet oude schuld voor een hogere rente gaan herfinancieren. Daardoor betaalt het meer rente, waardoor de begroting steeds meer knelt."

Hoe dan ook heeft Nederland zijn financiële zaken wel beter op orde dan andere landen: "Internationaal is Nederlands schuldpapier nog altijd een veilige haven, ook omdat de schuldquote hier veel lager is dan in andere landen", ziet Erken. "Er zijn maar weinig landen waar echt stabiel beleid is. Vergeleken met andere Europese landen wijkt Nederland niet af."

Maar alles wat je aan rente kwijt bent, kun je niet meer uitgeven aan bijvoorbeeld defensie, zorg of infrastructuur. "Het zijn politieke afwegingen", benadrukt Van Es. "Maar de kans op een sneeuwbaleffect waarin Nederland straks geld moet lenen om de rente te betalen, is door hogere kapitaalmarktrentes toegenomen."