Hoogleraar: "Mensen worden steeds dommer"

quote:

Jelle van Baardewijk: 'Er ontstaat een grote groep middelmatigen in Nederland'
Peter Visser
•
21 juli 2026 16:30
In Nederland ontstaat een grote groep "middelmatigen". Dat zegt auteur en universitair hoofddocent Jelle van Baardewijk in de WNL-podcast Onze Eeuw. Volgens hem worden veel mensen onvoldoende uitgedaagd om bijvoorbeeld een goed boek te lezen en ontwikkelen zij zich daardoor minder. "Wij zijn nog geletterd, straks komt er een afgestompte generatie op."


18 s
Samenvatting
Het lees- en schrijfniveau in Nederland staat onder druk. Uit internationaal PISA-onderzoek blijkt dat de leesvaardigheid van Nederlandse 15-jarigen de afgelopen jaren sterk is gedaald en inmiddels onder het gemiddelde ligt van vergelijkbare Europese landen. Ook hebben naar schatting 2,5 miljoen Nederlanders moeite met lezen, schrijven of rekenen, met gevolgen voor werk, onderwijs en deelname aan de samenleving.

Van Baardewijk is universitair hoofddocent aan Nyenrode Business Universiteit en podcastmaker bij De Nieuwe Wereld, waar 'verdiepende gesprekken over maatschappelijke ontwikkelingen centraal staan'. Om zijn gedachten te scherpen, schrijft hij veel. "Bijna al het onderzoek wijst uit dat zelf je gedachten ordenen, behalve een soort gevoel van bevrediging heeft het ook een soort orde schept in je leven."

Door zijn gedachten op papier te zetten, leert Van Baardewijk die beter te verwoorden. "Het vermogen tot articulatie is een van de belangrijkste vermogens in het leven. Hoe minder je leest en kennis neemt van anderen en hoe minder je dat beoefent, hoe zwakker je ervoor staat. Je ziet het ook in onze cultuur: de mensen die geletterd zijn verdienen meer, kunnen meer en leven langer. Er zijn ook practici die ver komen en zelfs meer verdienen, dat zal allemaal best, maar de gemiddelde statistieken liegen hier niet over."


Goed kunnen lezen en schrijven is volgens Van Baardewijk "een ongelofelijke kracht". In gesprek met presentatoren Samuel Vandeputte en Marc Herman de Groot noemt hij het "heel zorgwekkend" dat jongeren in Nederland steeds minder goed kunnen lezen en schrijven. "Het is een gevoel van de warmte van de ondergaande zon liggen als ouders en leraren."

'Een afgestompte generatie'
Volgens hem konden eerdere generaties zonder moeite een literair werk of een Duits boek lezen, maar is dat steeds minder vanzelfsprekend. "Het is heel heftig. Wij zijn nog geletterd, straks komt er een afgestompte generatie op; één derde van die jongeren heeft echt al heel veel moeite met het beschrijven van een gevoelsleven of het vinden van de weg naar het zwembad. Wij voelen dat aankomen, de duisternis treedt al in. Als ik je meeneem in mijn praktijk, wat studenten op master-niveau inleveren aan papers, dan zal je al schrikken."

Tegelijkertijd ziet Van Baardewijk ook een groep ouders die bewust investeert in de ontwikkeling van hun kinderen. Volgens hem "goede burgers", die 's avonds een verhaaltje voorlezen aan hun kinderen, ze stimuleren om op vakantie een boek te lezen en af en toe met ze door een krant bladeren, of ze een buitenlandse krant laat zien. "Dat is nu de elite qua vormingsideaal. Het is heel belangrijk dat we die hebben. Het probleem is: als je de maatschappij als pyramide ziet: de spits vereist een goede basis."

“Je ziet nu een klasse van middelmatigen, die ook niet helemaal het lot aan zichzelf te danken hebben, maar niet klaargemaakt zijn voor deze wereld en door hun leraren verwaarloosd zijn.

Die basis wordt volgens hem steeds smaller. "Je ziet segregatie, een splitsing van bevolkingsgroepen. Er zijn groepen die voor hun eigen kinderen zorgen en actief in het leven staan. Zij handhaven wat cultuur is, daar ben ik niet bezorgd over, maar ze staan wel steeds meer los van de rest van de maatschappij. Er is geen sprake van verpaupering, we zijn een heel rijk land en we hebben een stevige verzorgingsstaat, maar de klad kan wel in de economie komen."

Volgens Van Baardewijk ontstaat een sneeuwbaleffect doordat ook leraren minder lezen en kinderen minder stimuleren om boeken te pakken. "Je ziet nu een klasse van middelmatigen, die ook niet helemaal het lot aan zichzelf te danken hebben, maar niet klaargemaakt zijn voor deze wereld en door hun leraren verwaarloosd zijn; er zijn geen hoge eisen gesteld, ze zijn niet gestimuleerd. Of de wal zal het schip keren, dat kan, maar het kan ook dat de mensen meegesleurd worden door de geschiedenis."