In april en mei 2027 vinden in Frankrijk de presidentsverkiezingen plaats. Na twee termijnen zal Emmanuel Macron niet herkozen kunnen worden. De vraag is wat betekent dat voor Europa als hij van het toneel verdwijnt. Sterke, luide stemmen zijn er genoeg in Europa maar wie neemt het van hem over?
Macron is vooral bezig met het veiligstellen van zijn erfenis, en die ligt vooral op het terrein dat volgens de Franse wet gereserveerd is voor de president: het buitenland. Foto: Manon Cruz/AFP
Als motor van de Europese samenwerking leidde president Emmanuel Macron de Europese China-politiek, muntte hij de term ‘strategische onafhankelijkheid’ zowel op economisch als militair terrein, en verzamelde hij na vruchteloze gesprekken met de Russische president Poetin een coalitie die de Europese buitengrens moet beschermen. De komende maanden, tot de presidentsverkiezingen in mei, is hij er nog. Volgens het Élysée zal hij zich ‘tot de laatste dag van zijn mandaat’ blijven inzetten op de kwesties die hij belangrijk vindt.
De bijeenkomst van staatshoofden tijdens de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties, deze week, is daar een uitstekend podium voor. Al hoeft de wereld geen donderende toespraak te verwachten, zeggen zijn woordvoerders. Het gaat erom ‘de toon te zetten’, en vervolgens door te praten over concrete problemen. In New York zullen de relaties met Afrikaanse landen, de oorlog in Oekraïne en de gespannen situatie in de Straat van Hormuz langskomen. Naast een gesprek met de Iraanse president staan onder meer de fragiele situatie in Libanon, Gaza en de Palestijnse kwestie op de agenda.
Gesloten deuren
In eigen land leidden de hoge brandstofprijzen, mede veroorzaakt door de Amerikaanse oorlog tegen Iran, tot protesten. Macron nodigde de partijleiders afgelopen vrijdag uit voor een briefing achter gesloten deuren. Dat heeft hij bij eerdere crises ook gedaan, om het debat onder politieke leiders gelijk te trekken. Wat mogelijk meespeelt is dat hij kwaadwillende (Russische) intriganten geen kans wil geven om foutieve informatie te verspreiden. Het voorkomen van buitenlandse inmenging is een van de weinige elementen van de presidentsverkiezing waarmee Macron zich bemoeit.
Verder bemoeit de president zich nadrukkelijk niet met de verkiezing van zijn opvolger. Over gevoelige onderwerpen, zoals de pensioenhervorming, houdt hij zich stil, en ook de rest van de binnenlandse agenda laat hij aan zijn regering over. Macron is vooral bezig met het veiligstellen van zijn erfenis, en die ligt vooral op het terrein dat volgens de Franse wet gereserveerd is voor de president: het buitenland.
Plezier
Nieuwe dossiers of dossiers die langer zullen doorlopen dan hij er nog zit, laat hij de laatste tijd vaker over aan minister Barrot. De situatie in Gaza bijvoorbeeld, en een aantal deelonderwerpen binnen de Europese Unie, zoals de energievoorziening en de interne markt. ‘Hij is op die onderwerpen niet al te aanwezig. Dat moet hem een beetje pijn doen’, zegt expert Annabelle Livet van de stichting voor strategisch onderzoek (FRS). Ze refereert aan het plezier waarmee Macron zich de afgelopen tien jaar in de buitenlandse, internationale onderwerpen heeft vastgebeten.
De soms megalomane ambities van de president werden regelmatig bekritiseerd. Bijvoorbeeld toen hij opriep tot meer steun aan Oekraïne in de strijd tegen Rusland, terwijl Frankrijk zelf achterbleef wat betreft de financiële bijdrage. Maar de ambitie van Macron bracht wél een coalitie van gelijkgestemde landen bijeen. De Franse president zal de komende maanden ‘niet aarzelen’ om harde maatregelen tegen Rusland te nemen, die niet meteen door een opvolger terug te draaien zijn, denkt Célia Belin, hoofd van het Franse kantoor van de European Council on Foreign Relations.
Gaullisme
In Frankrijk is de steun aan Oekraïne namelijk sinds kort weer een onderwerp van debat. De radicaal-rechtse Jordan Bardella, rechterhand van Marine Le Pen (Rassemblement National), zei onlangs dat de steun te veel kost. De onvoorwaardelijke steun is wat hem betreft na de verkiezingen niet meer onvoorwaardelijk, laat staan vanzelfsprekend. Hoe radicaler de partij, hoe meer anti-Europees - zowel aan linker- als aan rechterkant van het spectrum.
Op andere onderwerpen stellen de meer gematigde partijen zich vaak kritischer op om het populisme de pas af te snijden. Dat zou ook kunnen gebeuren ten aanzien van Europese samenwerking. Het gaullisme, waarin Frankrijk een autonome, sterke positie afdwingt in Europa en in de wereldpolitiek, is populair onder Franse politici. Maar Macron creëerde een soort gaullisme 2.0 waarin Frankrijk niet alleen haar eigen autonomie, maar ook die van Europa nastreeft. Dáár ziet lang niet iedereen het belang van in. ‘De Fransen zijn tegenwoordig de verstekelingen van Europa’, meent opinieschrijver en Macron-aanhanger Jacques Attali. ‘Ze beweren de wet te bepalen aan boord van een schip, zonder de nodige inspanningen te leveren om het schip in beweging te houden.’
Eigen problematiek
De zorgen zijn terecht, meent Belin. ‘Een Frankrijk dat niet geïnteresseerd is, hebben we al vaker gezien. We hebben echter nog nooit een Frankrijk gezien dat zich tegen Europese samenwerking verzet.’ De Fransen mogen wat haar betreft wat vaker horen dat Europa ‘de creativiteit en de moed van het Franse leiderschap’ nodig heeft. ‘We hebben er niets aan om maar te blijven zeggen dat we ons zorgen maken over welke kant het land opgaat.’
Een andere Europese leider die het initiatief van Macron overneemt, dient zich niet snel aan. Belin vreest dat ‘zijn Europese collega’s minder ambitieus zijn’. De Duitse bondskanselier Merz is in eigen land in politieke onrust verwikkeld. En verschillende lidstaten waaronder Polen en Spanje zijn vooral bezig met eigen, binnenlandse problematiek – net zoals Frankrijk dat na mei zal zijn.
Op dit moment worden er geen nieuwe dossiers geopend. De onderhandelingen met China, begin oktober, en de meerjarige Europese begroting, waar de Europese Commissie liefst voor het eind van het jaar overeenstemming over heeft, zijn grote, gevoelige thema’s waar Macron zich naar verwachting afzijdig van zal houden.
Speciaal gezant
De vraag wordt vaak gesteld wat de Franse president gaat doen ná mei. Een functie in het buitenland lijkt voor de hand liggend voor de president. Terwijl hij in eigen land erg impopulair is, heeft hij zijn geloofwaardigheid in het buitenland behouden. Op zijn conto staan volgens Belin met name de coalitie van bereidwilligen en de verdediging van Groenland, toen de Amerikaanse president Trump dreigde het Deense eiland in te nemen. ‘Dat zijn echt momenten waarop hij geen angst toonde en de geest van Europese saamhorigheid incarneerde.’
Met name de oorlog in Oekraïne ligt Macron na aan het hart, en daar zal hij betrokken bij willen blijven. Als speciaal gezant bijvoorbeeld? Livet denkt dat hij misschien eerst een paar maanden verdwijnt. ‘Maar hij is zo bekend met het onderwerp, net als met de Europese industrie trouwens. Misschien krijgt hij eerst een andere rol tot duidelijk is wat hij gaat doen, net zoals Donald Tusk toen hij in 2014 vertrok als premier van Polen.’
Op dezelfde manier terugkeren in de landelijke politiek als Tusk, bijvoorbeeld bij de verkiezingen van 2032, wordt niet uitgesloten. Volgens de grondwet mag het, want daar staat slechts dat een president aftreedt na twee opeenvolgende termijnen. ‘Over een tijdje zullen de Fransen mogelijk inzien dat hij het land met succes door een aantal crises heeft geleid. Toen president Chirac en premier Villepin Frankrijk buiten de Amerikaanse oorlog in Irak hielden in 2003 kregen ze daar ook pas later waardering voor’, aldus Belin.
Lees het volledige artikel:
https://fd.nl/politiek/1612731/wat-moet-europa-zonder-macron