[CENTRAAL] Het Astronomie Topic #11

28-02-2018

Astronomen detecteren waterstof in de prille oertijd van het heelal


Artist’s impression van de eerste, zware, blauwe sterren die, slechts 180 miljoen jaar na de oerknal, in het heelal ontstonden. (N.R.Fuller, National Science Foundation)

Met behulp van een kleine radio-antenne in West-Australië hebben wetenschappers van Arizona State University en het Massachusetts Institute of Technology een signaal opgevangen dat is veroorzaakt door de eerste sterren in het heelal. Het gaat om een uiterst zwak signaal op een golflengte die ook nog eens ernstig wordt gehinderd door (veel sterkere) aardse stoorzenders. Toch lijken de betrokken astronomen zeker te zijn van hun resultaat (Nature, 1 maart).

Het signaal is het gevolg van de interactie van de intense uv-straling van de oersterren met vrij rondzwervende waterstofatomen, die in reactie daarop fotonen van de kosmische achtergrondstraling op een golflengte van 21 centimeter gingen absorberen. Dat verschijnsel was al theoretisch voorspeld, maar het gemeten signaal is wel tweemaal zo sterk als de voorspellingen aangaven.

Volgens de onderzoekers wijst dat erop dat de ‘mist’ van neutraal waterstofgas waarmee het heelal destijds gevuld was kouder was dan verwacht of dat de temperatuur van de kosmische achtergrondstraling hoger was dan verwacht. Een lagere temperatuur van het interstellaire gas zou het gevolg kunnen zijn van interacties met donkeremateriedeeltjes, mits deze niet veel zwaarder waren dan protonen en niet al te hoge snelheden hadden.

Het gedetecteerde signaal geeft aan dat de eerste sterren in het heelal ongeveer 180 miljoen jaar na de oerknal begonnen te stralen. (EE)

(allesoversterrenkunde)

05-03-2018

Rode reuzenster brengt zijn dode metgezel tot leven

En astronomen hebben het zien gebeuren!

In augustus 2017 merkte Integral – een ruimtetelescoop van ESA – een röntgenuitbarsting op die afkomstig was van een onbekende bron die zich in het hart van onze Melkweg bevond. In een poging de bron van de röntgenstraling vast te stellen, werden nieuwe observaties gepland. En dat wierp zijn vruchten af. De observaties hebben namelijk uitgewezen dat Integral getuige is geweest van een uiterst zeldzame gebeurtenis: de ruimtetelescoop heeft een dode ster bij gratie van zijn metgezel – een rode reus – tot leven zien komen.

Neutronenster
Wanneer zware sterren – denk aan exemplaren die 25 tot 30 keer zwaarder zijn dan onze zon – hun brandstof hebben verbruikt, exploderen ze. En soms blijft daarbij een snel roterende kern met een krachtig magnetisch veld achter. Dat noemen we een neutronenster. De neutronenster in kwestie maakt deel uit van een dubbelstersysteem en wordt vergezeld door een rode reus. Hoewel het absoluut niet ongebruikelijk is dat sterren een metgezel hebben, is de neutronenster-rode reus-combinatie toch heel bijzonder. Tot op heden zijn ons maar zo’n tien van deze stelletjes bekend.


Afbeelding: ESA.

Zucht
En Integral wierp dus uitgerekend op één zo’n dubbelstersysteem zijn oog, terwijl er op dat moment ook nog eens iets heel bijzonders gebeurde. De rode reus ‘zuchtte’: er kwam een trage sterrenwind vrij die de dode stellaire kern als het ware tot leven bracht, want onder invloed van die sterrenwind ging de neutronenster hoog-energetische straling afgeven. En dat gebeurde waarschijnlijk voor het eerst, zo legt onderzoeker Enrico Bozzo uit. “In die vijftien jaar die we nu met Integral observeren, hebben we dit object nog niet eerder gezien, dus we denken dat we de röntgenstraling voor het eerst zagen vrijkomen.”

Jong en oud
Observaties van het opmerkelijke koppel wijzen uit dat de neutronenster in kwestie een krachtig magnetisch veld heeft. Het suggereert dat de neutronenster nog jong is. Het maakt dit koppel nog opmerkelijker, aangezien de rode reus juist stokoud is. “Deze objecten zijn raadselachtig,” stelt Bozzo. “Het kan zijn dat het magnetisch veld van de neutronenster door de tijd heen niet substantieel afzwakt of dat de neutronenster later in de geschiedenis van het dubbelstersysteem is ontstaan.” Een neutronenster kan namelijk niet alleen ontstaan als een zware ster aan het einde van zijn leven komt, maar ook wanneer een ster in een dubbelstersysteem zoveel materie van zijn metgezel aantrekt, dat deze te zwaar wordt en explodeert. “Dat zou betekenen dat deze van een witte dwerg in een neutronenster veranderde doordat deze te lang van de rode reus snoepte.”

De geschiedenis van het opmerkelijke stel mag dan raadselachtig zijn; de toekomst lijkt helder. Het lijkt een kwestie van tijd voor de winden afkomstig van de rode reus de neutronenster gaan geselen, waardoor deze trager gaat draaien en nog meer röntgenstraling af gaat geven.

(scientias.nl)

08-03-2018

HSC Viewer geeft toegang tot beelden van Japanse hemelsurvey


Een stukje hemel waarop is ingezoomd met de HSC Viewer. (NAOJ)

De Nationale Sterrenwacht van Japan (NAOJ) heeft een viewer gemaakt waarmee iedereen kan inzoomen op stukjes hemel die met de Hyper Suprime-Cam (HSC) van de Subaru-telescoop op Hawaï zijn vastgelegd. De HSC Viewer is toegankelijk via de webbrowser op pc of tablet.

De Hyper Suprime-Cam is sinds 2013 in gebruik. De kolossale digitale camera maakt opnamen die uit 870 miljoen pixels bestaan. Bijzonder aan de camera is zijn zeer grote beeldveld, met een oppervlak dat negen keer zo groot is als de vollemaan.

De HSC is in 2014 begonnen aan een uitgebreid surveyprogramma, waarvoor 300 waarnemingsnachten zijn gereserveerd. Onlangs is de eerste 20 procent van deze HSC-SSP-survey vrijgegeven. Het gaat om 80 terabytes aan data, die nu met de HSC Viewer toegankelijk zijn gemaakt.

Op de Subaru-beelden zijn tal van exotische hemelobjecten te zien, waaronder een flink aantal botsende sterrenstelsels die de meest merkwaardige vormen hebben aangenomen. Aan een programma waarbij ‘burgerwetenschappers’ kunnen helpen bij de classificatie van deze objecten wordt nog gewerkt. (EE)

(allesoversterrenkunde)

quote:

Op woensdag 14 maart 2018 11:30 schreef -CRASH- het volgende:
Stephen Hawking, physicist who came to symbolize the power of the human mind, dies at 76

14-03-2018

Een korte geschiedenis van Stephen Hawking: de legende en zijn paradox

Stephen Hawking, de wereldberoemde theoretisch natuurkundige, is op 76-jarige leeftijd overleden. New Scientist blikt daarom terug op zijn leven en carrière.


Stephen Hawking. De grootste natuurkundige van deze tijd overleed op 76-jarige leeftijd. Beeld: NASA

‘We zijn diep bedroefd dat onze geliefde vader vandaag is overleden’, stellen Hawkings kinderen Lucy, Robert en Tim in een verklaring. ‘Hij was een groot wetenschapper en buitengewone man wiens werk en legende nog vele jaren zullen blijven voortbestaan. Zijn moed en vasthoudendheid inspireerden samen met zijn genie en humor mensen over de hele wereld. Hij zei ooit: ‘Het universum zou niet veel voorstellen als het geen thuis bood aan de mensen van wie je houdt.’ We zullen hem eeuwig missen.’

Hawking heeft een iconische status als meest herkenbare wetenschapper van onze tijd. Van zijn beroemde boek A Brief History of Time (vertaald als Het heelal) zijn meer dan 10 miljoen exemplaren verkocht sinds het in 1998 gepubliceerd werd en is vertaald in meer dan 35 talen. Hij speelde een rol in programma’s zoals Star Trek: The Next Generation, The Simpsons en The Big Bang Theory. Zijn vroege leven vormde de basis voor de film The Theory of Everything; acteur Eddy Redmayne sleepte een Oscar in de wacht voor zijn vertolking van Hawking.

Belangrijkste ingrediënt

Hij deed regelmatig orakelachtige uitspraken over alles van tijdreizen tot buitenaards leven en van de politiek in het Midden-Oosten tot de gevaren van robotica. Hij had een charmant gevoel voor humor en een avontuurlijk karakter – menselijke eigenschappen die hem, samen met zijn bovenmenselijke geest, een bijzondere status gaven.

Helaas dreigde zijn culturele status – versterkt door zijn handicap en de mediastorm die daarop volgde – soms zijn wetenschappelijke nalatenschap te overschaduwen. En dat is zonde voor een man die iets ontdekte dat zomaar eens het belangrijkste ingrediënt zou kunnen blijken van een theorie van alles. Hawking vergrootte ons begrip van ruimte en tijd en gaf veertig jaar lang vorm aan de koers van de natuurkunde. Zijn inzichten zijn nog altijd van groot belang voor de vooruitgang in de hedendaagse theoretische fysica.

Hawkings wetenschappelijke carrière begon met teleurstelling. Toen hij in 1962 aan de University of Cambrigde aan zijn promotie begon, kreeg hij te horen dat Fred Hoyle, zijn gewenste promotor, geen nieuwe studenten meer kon aannemen. Hoyle was destijds de bekendste Britse sterrenkundige en diende als magneet voor ambitieuze studenten. Hawking viel echter buiten de boot. In plaats daarvan moest hij werken met Dennis Sciama, een natuurkundige waar Hawking niets van afwist.

In hetzelfde jaar werd bij Hawking ALS vastgesteld, een slopende neurologische ziekte die mensen berooft van het vermogen om vrijwillig hun spieren te bewegen. Hij kreeg te horen dat hij nog maar twee jaar te leven had.

Hoewel Hawkings lichaam begon af te takelen, bleef zijn intellect messcherp. Twee jaar onderweg in zijn promotie had hij inmiddels moeite met lopen en praten, maar het was al wel duidelijk dat de ziekte langzamer verliep dan de artsen hadden gevreesd. Ondertussen gaf zijn verloving met Jane Wilde – met wie hij later twee kinderen kreeg, Robert en Lucy – hem de nieuwe energie die hij nodig had om grote natuurkundedoorbraken te doen.

Samenwerken met Sciama had bovendien zo zijn voordelen. De faam van Hoyle betekende dat hij zelden op de afdeling aanwezig was, terwijl Sciama benaderbaar bleek en gretig om te overleggen. Die discussies stimuleerden de jonge Hawking om zijn eigen wetenschappelijke visie te volgen. Hoyle was bijvoorbeeld zeer fel tegen het idee van de oerknal (sterker nog: hij bedacht de naam oerknal – big bang in het Engels – zelfs als een manier om de theorie belachelijk te maken). Sciama, daarentegen, vond het juist prima dat Hawking zich wilde storten op de oorsprong van de tijd.

LEESTIP. Stephen Hawkins iconische boek ‘Het Heelal’. Bestel nu in onze webshop.

De pijl van de tijd

Hawking bestudeerde het werk van Roger Penrose. Daaruit bleek dat, als de algemene relativiteitstheorie van Albert Einstein inderdaad correct was, in het hart van elk zwart gat een punt moest zitten waarin de ruimte en tijd zelf ophouden met bestaan: een zogeheten singulariteit. Hawking realiseerde zich dat als de pijl van de tijd de andere kant op zou lopen, hetzelfde argument op moest gaan voor het heelal als geheel. Onder aanmoediging van Sciama leidde hij daarvoor de benodigde wiskunde af en bewees dat het heelal, volgens de algemene relativiteitstheorie, met een singulariteit moest begonnen.

Hawking was zich echter terdege bewust dat Einstein niet per se het laatste woord had. De algemene relativiteit, die ruimte en tijd op hele grote schaal beschrijft, houdt geen rekening met de regels van de quantumfysica, die het gedrag van materie op veel kleinere schalen beschreef. Er was een nog onbekende ‘theorie van alles’ nodig om beide theorieën te verenigen. Voor Hawking betekende de singulariteit aan het begin van het heelal daarom niet dat ruimte en tijd ophielden te bestaan. Het betekende vooral dat er dringend behoefte was aan een theorie van quantumzwaartekracht.

Gelukkig leverde de link die hij had gelegd tussen de singulariteit van Penrose en de singulariteit van de oerknal een belangrijke aanwijzing in de jacht op zo’n theorie. Als natuurkundige de oorsprong van het universum wilden begrijpen, had Hawking hun zojuist exact getoond waar ze het moesten zoeken: het binnenste van een zwart gat.

Zwarte gaten waren in de vroege jaren zeventig van de vorige eeuw als onderwerp rijp om onderzocht te worden. Hoewel Karl Schwarzschild zulke objecten al in 1915 had gevonden in de vergelijkingen van de relativiteitstheorie, zagen theoretici ze vooral als wiskundige curiositeiten. Ze geloofden nauwelijks dat ze echt konden bestaan.

Hoewel zwarte gaten angstaanjagend zijn, werken ze echter vrij helder: ze hebben zulke sterke zwaartekrachtsvelden dat niets, zelfs niet het licht, aan hun ijzeren greep kan ontsnappen. Alle materie die in een zwart gat valt, raakt voor eeuwig verloren voor de wereld erbuiten. Dat idee bleek echter een aanval op de wetten van de thermodynamica.

Thermodynamische dreiging

De tweede wet van de thermodynamica is een van de bekendste uit de natuurkunde. Hij stelt dat entropie – de hoeveelheid wanorde in een systeem – altijd moet toenemen. De tweede wet verklaart alledaagse zaken als ijsblokjes die smelten tot een plasje water, terwijl je nooit een plasje water ziet dat spontaan transformeert tot blok ijs.

Alle materie bevat entropie, wat ons tot de vraag brengt wat er gebeurt wanneer je iets in een zwart gat laat vallen. Gaat de entropie dan samen met de materie verloren? Als dat zou kloppen, dan daalt de entropie van het heelal als geheel en overtreden zwarte gaten de tweede wet van de thermodynamica.

Hawking dacht dat dat geen probleem was. Hij zag er geen kwaad in om een concept overboord te gooien dat in de weg zat bij de jacht op een dieper gelegen waarheid. Als dat de tweede wet de kop zou kosten, dan moest dat maar zo zijn.

Bekenstein en de doorbraak

Hawking leerde zijn gelijke kennen tijdens een summer school in 1972, in het Franse skioord Les Houches. Jacob Bekenstein, een promovendus van de Princeton University stelde daar dat de tweede wet van de thermodynamica ook moest opgaan voor zwarte gaten. Bekenstein had het entropieprobleem uitvoerig bestudeerd en had, op basis van een eerder idee van Hawking, een mogelijke oplossing bedacht.

Een zwart gat verstopt zijn singulariteit achter de zogeheten waarnemingshorizon. Niets kan voorbij die grens komen en daarna nog ontsnappen. Het werk van Hawking had aangetoond dat het oppervlak van de waarnemingshorizon van een zwart gat nooit afneemt met de tijd. Sterker nog: wanneer materie in een zwart gat valt, groeit die horizon zelfs.

Bekenstein realiseerde zich dat dat de sleutel was tot het entropieprobleem. Elke keer dat een zwart gat materie verzwelgt, lijkt zijn entropie zoek en groeit zijn horizon. En dus stelde Bekenstein voor dat – om de tweede wet te redden – het oppervlak van de horizon zelf wel een maat moest zijn voor de entropie van een zwart gat.

Hawking vond het idee direct niets en was boos dat zijn eigen werk was gebruikt voor een idee dat zo overduidelijk niet kon kloppen. Entropie hangt namelijk samen met warmte, maar een zwart gat kon geen warmte uitstralen. Niets kon immers aan zijn aantrekkingskracht ontsnappen. Tijdens de pauze van de lezingen op de summer school, ging Hawking daarom in overleg met zijn collega Brandon Carter, eveneens een student van Sciama, en James Bardeen van de University of Washington. Samen zochten ze de confrontatie met Bekenstein.

De onenigheid met de fysici zat Bekenstein dwars. ‘Dit waren drie bekende mensen. Ik was net klaar met mijn proefschrift. Je maakt je dan toch zorgen dat je dom bent en dat deze mannen wel weten hoe het zit’, herinnert hij zich.

Eenmaal terug in Cambridge ging Hawking aan de slag om te bewijzen dat Bekenstein ernaast zat. In plaats daarvan ontdekte hij de precieze wiskundige relatie tussen entropie en de horizon van het zwarte gat. Hij vernietigde het idee van Bekenstein dus niet, maar bevestigde het. Het zou Hawkings grootste doorbraak blijken.

Hawkingstraling

Hawking omarmde nu het idee dat thermodynamica een rol moest spelen bij zwarte gaten. Alles dat entropie heeft, zo redeneerde hij, heeft ook een temperatuur. En alles dat een temperatuur heeft, kan ook stralen.

Zijn fout was, zo realiseerde hij zich nu, dat hij in zijn overwegingen alleen de algemene relativiteitstheorie had meegewogen. Die theorie zegt dat niets – geen deeltjes en geen warmte – kan ontsnappen aan een zwart gat. Dat verandert echter zodra quantumfysica om de hoek komt kijken. Volgens de quantumtheorie ontstaan continu paren van deeltjes en antideeltjes in de lege ruimte, die een momentje later weer op elkaar botsen en ophouden met bestaan. Als dat echter gebeurt in de buurt van een waarnemingshorizon, kan het best zo zijn dat zo’n paar wordt gesplitst. Het ene deeltje valt dan achter de horizon, terwijl het andere deeltje ontsnapt zodat ze elkaar nooit meer op elkaar kunnen botsen om op te houden met bestaan. De niet naar binnen gezogen weesdeeltjes stromen daarom weg van de rand van het zwarte gat in de vorm van straling. De willekeur van de quantumschepping verandert in de willekeur van hitte.

‘Ik denk dat de meeste natuurkundigen het eens zullen zijn dat Hawkings belangrijkste bijdrage de voorspelling is dat zwarte gaten straling uitstoten’, zegt theoretisch fysicus Sean Caroll van de California Institute of Technologie. ‘Hoewel we nog altijd geen experimenteel bewijs hebben dat zijn voorspelling waar is, gelooft vrijwel elke expert dat hij het bij het rechte eind had.’

Experimenten om Hawkings voorspelling te bewijzen zijn moeilijk omdat de temperatuur van zwarte gaten lager is naarmate de zwarte gaten groter zijn. Voor een groot zwart gat, eentje dat astronomen met een telescoop kunnen bestuderen, is de temperatuur van de straling zo laag dat je het niet meer kunt meten. Zoals Hawking zelf vaak stelde, is dat de belangrijkste reden dat hij nooit een Nobelprijs heeft gewonnen. Toch was de voorspelling wel belangrijk genoeg om hem een permanent plekje op te leveren in de wetenschapsgeschiedenis. De quantumdeeltjes die uit zwarte gaten stromen staan voor altijd bekend onder de naam Hawkingstraling.

Sommigen hebben gesuggereerd dat de naam eigenlijk Bekenstein-Hawking-straling zou moeten zijn, maar Bekenstein zelf wijst dit van de hand. ‘De entropie van een zwart gat heet al de Bekenstein-Hawking-entropie en dat is prima. Ik schreef het idee als eerste op, Hawking vond de numerieke waarde van de constante, dus we hebben de formule die vandaag de dag bekend is samen opgesteld. De straling was echter Hawkings werk. Ik had geen flauw idee hoe een zwart gat zou kunnen stralen, terwijl Hawking dat heel duidelijk wel wist. Hawkingstraling is dus de correcte naam.’

LEESTIP. Lees alles over de huidige stand van zaken van de informatieparadox en het theoretische onderzoek naar zwarte gaten. BEstel nu in onze webshop.

Theorie van alles

De Bekenstein-Hawking-entropievergelijking is de vergelijking waarvan Hawking heeft gevraagd of hij op zijn grafsteen mag staan. Het representeert de ultieme botsing van natuurkundedisciplines. De formule bevat de constante van Newton, die samenhangt met zwaartekracht, de constante van Planck, die onthult dat quantumfysica een rol speelt, de lichtsnelheid, die geldt als talisman van Einsteins relativiteitstheorie en de constante van Boltzmann, het teken dat thermodynamica bij het proces betrokken is.

De aanwezigheid van die bonte verzameling constanten was een vroege hint voor het bestaan van een theorie van alles, waarin al die natuurkundedisciplines verenigd zijn. Bovendien is het een sterke aanwijzing dat Hawkins eerdere gevoel klopte. Dat een beter begrip van zwarte gaten inderdaad de sleutel zou vormen tot een dieper begrip van de kosmos en de weg zou vormen richting een theorie van alles.

De doorbraak van Hawking heeft wellicht het entropieprobleem opgelost, maar zorgde direct ook voor een nog lastiger probleem. Als zwarte gaten kunnen stralen, dan moeten ze uiteindelijk verdampen en verdwijnen. Maar wat gebeurt er dan met alle informatie die in het zwarte gat is gevallen? Verdwijnt die ook? Als dat zo is, dan is dat direct in tegenspraak met een sleutelbegrip uit de quantumfysica. Maar, aan de andere kant, als die informatie ontsnapt, dan is dat weer in tegenspraak met Einsteins relativiteitstheorie. Met de ontdekking van Hawkingstraling zette hij de twee ultieme wetten van de natuurkunde dus stevig op ramkoers. Het vormde de geboorte van de bekende informatieparadox van zwarte gaten, een paradox die nog altijd niet is opgelost.

Hawking zelf maakte zijn positie duidelijk in een ander veelbesproken artikel met de titel Breakdown of predictability in gravitational collapse, dat hij in 1976 publiceerde in het vakblad Physical Review D. Hij stelde dat wanneer een zwart gat zijn massa wegstraalt, alle informatie daarmee ook verdwijnt – hoewel de quantumfysica dat soort informatieverlies expliciet verbiedt. Al snel daarna zouden andere natuurkundigen ook kampen kiezen, voor of tegen dat idee, in een debat dat tot op de dag van vandaag doorgaat. Velen menen zelfs dat dat idee van informatieverlies het belangrijkste obstakel vormt op weg naar een sluitende theorie van quantumzwaartekracht.

‘Het argument van Hawking uit 1976 dat zwarte gaten informatie verliezen is een grote prestatie, wellicht een van de meest invloedrijke ontdekkingen in de theoretische fysica sinds het ontstaan van het vakgebied’, zegt fysicus Raphael Bousso van de University of California.

Consessie

Tegen het eind van de jaren negentig hadden resultaten uit de snaartheorie veel theoretisch natuurkundigen overtuigd van het feit dat Hawing ernaast zat met zijn idee over informatieverlies. Hawking, die bekendstond als eigenwijs, plantte zijn hakken echter nog steviger in het zand. Pas in 2004 veranderde hij van gedachten, en dat deed hij met flair. Hij verscheen op dramatische wijze op een conferentie in Dublin en kondigde zijn nieuwe visie aan: zwarte gaten verliezen nooit informatie.

Vandaag de dag raast echter een nieuwe paradox door natuurkundeland, eentje die bekendstaat als de black hole firewall, en dat heeft de hele boel weer op losse schroeven gezet. Het is dus duidelijk dat de vragen die Hawking heeft opgeroepen, nog altijd aan de basis liggen van onze jacht op quantumzwaartekracht.

‘Straling uit zwarte gaten is een serieuze puzzel waar we nog steeds druk mee bezig zijn’, zegt Caroll. ‘Je kunt stellen dat Hawkingstraling de belangrijkste aanwijzing is die we hebben voor hoe we quantummechanica en zwaartekracht moeten verenigen – iets dat de grootste natuurkunde-uitdaging is van deze tijd.’

De nalatenschap van Hawking, zegt Bousso, is ‘dat hij zijn vinger legde op de zere plek in onze zoektocht naar een theorie van alles.’

Hawking bleef de grenzen van de theoretische fysica verleggen op een bijna onmogelijk tempo. Hij opende belangrijke routes naar een beter begrip van hoe quantumtheorie werkt op de schaal van het gehele universum, iets dat de deur opende naar een vakgebied dat tegenwoordig bekendstaat onder de naam quantumkosmologie. Zijn ziekte zorgde ervoor dat hij problemen op originele manieren moest aanpakken, iets dat heeft bijgedragen aan zijn bijzondere intuïtie voor dit vakgebied. Terwijl hij het vermogen verloor om lange, ingewikkelde vergelijkingen uit te schrijven, ontwikkelde hij handige manieren om problemen op te lossen in zijn hoofd, meestal door ze te herinterpreteren in geometrische vorm. Maar net als Einstein deed ook Hawking nooit meer iets dat net zo revolutionair was als zijn vroege werk.

‘Zijn meest invloedrijke bijdragen deed hij in de jaren zeventig, toen hij nog jong was’, zegt Caroll. ‘Maar dat is de standaard voor natuurkundigen. Zelfs voor natuurkundigen die niet getroffen worden door ingrijpende ziektes.’

Hawking als superster

Ondertussen katapulteerde de publicatie van A Brief History of Time Hawking naar een sterrenstatus. Het maakte van hem het nieuwe gezicht van de theoretische fysica. Hij zelf leek dat nooit erg te vinden. ‘Wanneer je een camera op hem zette, speelde Hawking het personage Hawking. Hij speelde echt met zijn culturele status’, zegt antropoloog Hélène Mialet van de University of California. Zij publiceerde in 2012 het controversiële boek Hawking Incorporated waarin ze onderzocht hoe de mensen rond Hawking hem hielpen om zijn publieke imago te bouwen en onderhouden.

Dat image maakte zijn leven zonder twijfel gemakkelijker dan het anders was geweest. Terwijl zijn ziekte steeds erger werd, boden ingenieurs hem graag steeds complexere machines aan die hem konden laten communiceren. Dat maakte het bovendien mogelijk dat hij kon blijven doen waardoor hij uiteindelijk bekend is geworden: zijn wetenschap.

‘Stephen Hawking heeft meer gedaan om ons begrip van zwaartekracht te vergroten dan wie dan ook sinds Einstein’, zegt Caroll. ‘Hij was een vooraanstaande theoretische natuurkundige, overduidelijk de beste ter wereld in zijn tijd op de kruising van zwaartekracht en quantummechanica. En hij deed het allemaal terwijl hij getroffen werd door een verschrikkelijke ziekte. Hij is een inspirerend figuur en zo zal hij ook zeker de geschiedenis in gaan

(newscientist.nl)

15-03-2018

NASA-onderzoekers onthullen verrassende effecten van ruimtereis op lichaam van identieke tweeling


 © NASA - Scott (L) en Mark Kelly (R).

Wetenschap & Planeet Wat is het effect van een ruimtereis op een menselijk lichaam? Om te antwoorden op die vraag startte NASA een experiment op met de Amerikaanse Scott en Mark Kelly: een identieke tweeling. Scott, een ervaren astronaut, reisde naar het internationaal ruimtestation ISS terwijl de andere broer op onze planeet bleef. De bedoeling was om data te vergelijken van voor, tijdens en na de missie. Zou er iets veranderen in het DNA van de identieke tweeling? De resultaten zijn opmerkelijk.

Twee jaar geleden landde astronaut Scott Kelly veilig op aarde na een ruimtereis van 340 dagen. Omdat de identieke tweelingsbroers hetzelfde DNA hebben, waren ze voor het historische experiment van NASA de geschikte proefpersonen. Scott verbleef samen met de Rus Michail Kornienka bijna een jaar in het ISS. Zijn broer Mark bleef gewoon op aarde.

De tweelingbroer van Scott, Mark Kelly onderging tijdens Scotts ruimtereis enkele van dezelfde experimenten als zijn broer. Zo konden wetenschappers de weerslag van de omstandigheden in het ISS op het lichaam van de astronauten onderzoeken en nauwkeurig alle resultaten vergelijken van Scott en Mark in twee totaal verschillende omgevingen.

.
 © AP - Scott Kelly na zijn ruimtereis van 340 dagen.

Veranderingen

Uit bevindingen blijkt dat hun DNA door de ruimtereis niet langer hetzelfde was. Zo’n 7% van de genen zijn onherroepelijk veranderd. Een van de opvallendste veranderingen door de ruimtereis waren langere chromosomen bij Scott. De zogenaamde ‘telomeren’ zorgen ervoor dat chromosomen niet afsterven of versmelten met andere chromosomen. Bij Scott waren die opvallend langer dan bij Mark. Dat is verrassend, want normaal gezien worden telomeren alleen maar korter naarmate we ouder worden. Vermoedelijk waren ze bij Scott langer omdat hij meer sportte en minder calorieën opnam in het ruimtestation. Toen hij op aarde kwam, begonnen zijn telomeren opnieuw te krimpen. Wetenschappers vermoeden dat zwaartekracht hiervan de oorzaak is.

Ook het hormoon dat ervoor zorgt dat je beenderen en spieren gezond blijven, was hoger bij Scott. Volgens onderzoekers eveneens het gevolg van veelvuldig sporten.

Wanneer Scott op aarde landde, bleek hij bovendien 5 centimeter groter dan voor zijn vertrek. De oorzaak? Het ontbreken van de zwaartekracht in de ruimte. Scott is nu opnieuw even groot als zijn tweelingbroer Mark. Onder invloed van de zwaartekracht wordt onze ruggengraat hier op aarde immers samengedrukt. In de ruimte bestaat die druk niet, waardoor astronauten tijdelijk iets groter zijn.

Toekomst

Gewichtloosheid in de ruimte heeft grote gevolgen voor het menselijk lichaam. Het volume aan spieren en botten neemt af, de hartslag verandert en het immuunsysteem verzwakt. In het bloed zitten minder rode bloedcellen en de vloeistofdruk in de hersenen wordt groter omdat zich daar meer bloed ophoopt. Dat kan weer de hersenen beschadigen.

Met de resultaten van de studie hoopt NASA in de toekomst mensen nog beter voor te bereiden op ruimtereizen. Het hele onderzoek kadert in de voorbereiden op een bemande missie naar de planeet Mars.

(HLN)

22-03-2018

Hubble-ruimtetelescoop lost intergalactisch raadsel op



Overzicht van de langgerekte gaswolken langs de omloopbaan van de Magelhaense Wolken om de Melkweg. Het gas aan de 'voorzijde' van de beide Wolken blijkt afkomstig te zijn van de kleinste van de twee.

Waarnemingen met onder meer de Hubble-ruimtetelescoop hebben uitsluitsel gegeven over de herkomst van het gas dat een lange ‘brug’ vormt tussen de zogeheten Magelhaense Wolken en ons eigen Melkwegstelsel.

De Grote en de Kleine Magelhaense Wolk zijn dwergsterrenstelsels die in banen om het Melkwegstelsel draaien. Ondertussen draaien ze echter ook om elkaar. De ene Magelhaense Wolk trekt aan de andere, en daarbij is een langgerekte wolk gas vrijgekomen die de Magelhaense Wolken met de Melkweg verbindt. Vermoed wordt dat deze structuur 1 à 2 miljard jaar geleden is ontstaan.

De enorme gaswolk – de zogeheten ‘voorste arm’ – wordt momenteel opgeslokt door ons eigen sterrenstelsel en dient als grondstof voor de vorming van nieuwe sterren. De vraag was van welke van de twee Magelhaense Wolken het gas nu precies afkomstig is. Op het eerste gezicht lijkt de Grote Magelhaense Wolk de bron te zijn, maar is dat ook echt zo?

Om die vraag te kunnen beantwoorden hebben astronomen de Hubble-ruimtetelescoop gericht op een zevental quasars – de heldere kernen van verre sterrenstelsels – waarvan het licht door de vrij rafelige brug van gas heen schijnt. Met de Hubble-ruimtetelescoop is onderzocht op welke golflengten de ultraviolette straling van de quasars door het gas wordt geabsorbeerd. Deze ‘spectrale vingerafdruk’ verraadt de samenstelling van het gas.

Na lang puzzelen zijn de astronomen tot de conclusie gekomen dat de samenstelling van het gas overeenkomt met die van de Kleine Magelhaense Wolk. Dat betekent dat de Grote Magelhaense Wolk de winnaar is van de ’touwtrekwedstrijd’ met zijn kleinere soortgenoot. (EE)

(allesoversterrenkunde)

26-03-2018

Van aliens tot terrorisme: Russen speculeren 50 jaar later nog over mysterieuze dood van kosmonaut Gagarin


 © AP

Joeri Gagarin, bijgenaamd de “Columbus van de Cosmos” of de “eerste popster van het Oostblok”, was de eerste mens in de ruimte in 1961. Bijna zeven jaar later kwam hij om tijdens een ongeluk met een gevechtsvliegtuig. Morgen is hij exact vijftig jaar dood. Wat er precies is gebeurd, is nog steeds een mysterie. Sinds zijn mysterieuze dood duiken er voortdurend theorieën op.

Joeri Aleksejevitsj Gagarin, een op 9 maart 1934 geboren boerenzoon, raakte geselecteerd voor de eerste Sovjet-kosmonautenklas en speelde het klaar om op 12 april 1961 met zijn Vostok-1 de allereerste mens in de ruimte te worden. Berichten dat zijn missie van 108 minuten bij de terugkeer bijna fataal afliep, kwamen pas later bovendrijven en werden zelfs nog in 2007 in het vluchtleidingscentrum Tsoup nabij Moskou ontkend.

Hoe dan ook, Gagarin werd een uithangbord van de Sovjet-Unie en mocht wereldwijd zijn triomf vieren. Vreemd genoeg viste hij nadien steeds naast het net om opnieuw de ruimte in te gaan, al zijn er bronnen die zeggen dat sommigen hun held liever niet bij een eventueel ongeluk wilden zien omkomen. Bovendien bleek Gagarin, net als sommigen van zijn collega’s, niet vies te zijn van alcohol en andere dames dan zijn vrouw.

Tragische trainingstocht

Een ongeval kwam er toch, op 27 maart 1968. Maar niet in de ruimte. Tijdens een trainingstocht nabij Moskou met een Mig-15 gevechtstoestel kwam Gagarin op 34-jarige leeftijd om het leven, net als zijn co-piloot. “Mijn missie zit erop. Ik keer terug” waren de laatste woorden van Gagarin vlak voor zijn dood.

Op last van het Centraal Comité van de Communistische partij werd de volgende dag een staatscommissie opgericht om het ongeluk te onderzoeken. Korte tijd later werd geheimhouding over de conclusies bevolen om te vermijden dat er geen twijfel zou ontstaan omtrent de professionele bekwaamheid van de held van de natie. Bovendien werd de commissie ontbonden. Het enige officiële document is het door het Politbureau ondertekende overlijdensbericht waarin staat dat beide piloten “tengevolge van een catastrofe tijdens een oefenvlucht zijn omgekomen”. Er werd met geen enkel woord over een oorzaak gerept.

Mysterieuze oorzaak

Er ontstond een waaier van verklaringen en speculaties, de ene al wat spectaculairder dan de andere, zoals terrorisme. Meer bepaald zou secretaris-generaal Leonid Brezjnev van de Sovjet-Russische communistische partij, vanwege de populariteit van Gagarin, hebben bevolen de kosmonaut te doden. Of dat de Held van Sovjet-Unie slachtoffer was geworden van de wraak van buitenaardse wezens.

Meer plausibel: botsing met een vogel - maar door ornithologen ontkracht - of met een weerballon. Mogelijk was de cabine van de Mig niet helemaal afgesloten waardoor beide inzittenden naar buiten zijn geslingerd. Of zou het toestel in de wervelstroom van een ander zijn geraakt. Volgens een andere theorie was Gagarin ladderzat in de Mig gestapt. De vreemdste theorieën duiken op, maar tot nog toe weet niemand precies hoe Joeri Gagarin om het leven kwam

(HLN)

26-03-2018

India wil mens op de maan – in iglo



India is steeds ambitieuzer aan het worden als het gaat om ruimtevaart. Drie jaar geleden kondigden ze nog een reis naar Mars aan. Maar zelfs de maan is niet te min voor de bewoners van het subcontinent. Ze willen onze satelliet graag ook bezoeken en zich er zelfs tijdelijk vestigen. Daarvoor zijn ze bezig een soort kunststof inglo’s te ontwikkelen.

Dat is door een directeur van het Indiase ruimtevaartprogramma in het parlement van het land aangekondigd. Daartoe wil de ruimtevaartorganisatie 3D-printers naar de maan sturen, die de behuizing moeten prepareren voor de bewoners aankomen. Die kunnen dan zo in hun huisjes trekken, nadat die zijn voorzien van een atmosfeer die gelijk is aan die op aarde.

Voor iglo’s is gekozen omdat die makkelijk te bouwen zijn en zich goed lenen voor een barre omgeving. India gebruikt al dergelijke behuizing in het hooggebergte en op de Zuidpool. Er is dus ervaring, maar op de maan bouwen stelt weer heel andere eisen uiteraard. Een datum voor de eerste huisjes is door de ruimtevaartorganisatie – die ons ook al curry in de ruimte gaf – niet opgegeven.

(faqt.nl)

09-04-2018

Fake news: astronaut zag geen UFO

.

buzz aldrin

De Britse kranten The Sun en The Daily Star bracht dit weekend sensationeel nieuws. Astronaut Buzz Aldrin, de tweede mens die voet zette op de maan, zou hebben verklaard dat hij een UFO heeft gezien tijdens zijn missie in 1969. Die uitspraak zou hij hebben gedaan aan een leugendetector. Nog vier andere astronauten zouden hetzelfde hebben verklaard: tijdens hun ruimtereizen zouden ze vliegende schotels hebben gezien.

Het gaat buiten Aldrin om Al Worden, Edgar Mitchell en Gordon Cooper. Twee van deze astronauten zijn al overleden.

Het nieuws zorgde voor nogal wat sensatie op internet, waar mensen het bericht deelden via sociale media. Google News plaatste het bovenaan het nieuwsoverzicht (foto). Maar inmiddels is bekend geworden dat het gaat om fake news van het zuiverste water. Aldrin heeft zich in het verleden diverse keren uitgelaten over buitenaards leven. Hoewel hij gelooft dat het bestaat – het universum is zo groot dat het volgens hem bijna onmogelijk is dat het niet zo is – heeft hij verschillende keren aangegeven geen groene mannetjes te hebben gezien tijdens zijn ruimtereis.

Er was even sprake van een onverklaarbaar fenomeen tijdens zijn reis naar de maan, een fel licht aan de zijkant van de capsule. Maar al snel zagen de drie astronauten dat het ging om zonlicht dat van een metalen onderdeel afketste. Ze maakten er melding van en dat was dat.

Volgens het bericht in de Britse kranten zou Aldrin echter hebben verklaard dat hij een UFO had gezien. Hij deed die uitspraak bij het Institute of BioAcoustic Biology and Sound Health in het Amerikaanse Ohio. Daar beweren ze dat ze leugens kunnen ‘horen’ in de stem van de spreker. Aldrin zou niet hebben gelogen. Het instituut blijkt echter weinig meer dan een pseudowetenschappelijke organisatie die op basis van onbewezen technieken beweert te weten wie liegt. Een vertegenwoordiger van Aldrin heeft al laten weten dat hij er nooit is geweest.

(faqt.nl)

10-04-2018

NASA gaat uitzoeken of we ons in de ruimte kunnen voortplanten

En stuurt daartoe menselijk sperma naar het internationale ruimtestation.

Voor het eerst zal er in het internationale ruimtestation onderzocht worden hoe menselijk sperma zich in de ruimte – en dus bij een zeer beperkte zwaartekracht – gedraagt en beweegt. De experimenten moeten uitwijzen of een succesvolle bevruchting van een eicel ook in de ruimte tot de mogelijkheden behoort.

Stieren

Het sperma van spieren ziet er vrij consistent uit en beweegt ook eigenlijk altijd op dezelfde manier. Daarmee onderscheidt het zich van het sperma van mensen dat zowel qua uiterlijk als bewegingen veel gevarieerder is. Door het sperma van mensen tegelijkertijd met dat van stieren te bestuderen, hopen de onderzoekers nauwkeuriger vast te kunnen stellen welke veranderingen het sperma onder invloed van hun aanwezigheid in de ruimte ondergaat.

Beweging
Dat heeft NASA bekend gemaakt. Het sperma zal nog deze maand richting het ISS worden geschoten. Daar wordt het ontdooid en – samen met sperma van stieren (zie kader) – bestudeerd. Daarbij zal met name gekeken worden hoe het sperma in de ruimte beweegt en wat dat ons vertelt over de kansen op bevruchting.

De taken van een spermacel
Een bevruchting vindt plaats wanneer een spermacel de eicel bereikt en ermee samensmelt. Het vereist kortgezegd twee dingen: de spermacel moet in beweging komen. En de spermacel moet zich voorbereiden op de samensmelting, door nog sneller te gaan bewegen en ervoor te zorgen dat zijn celmembraan vloeibaarder wordt. Maar kan een spermacel dat in de ruimte ook allemaal bewerkstelligen? Dat willen onderzoekers nu uitzoeken.

Stieren en zee-egels
Het is voor het eerst dat daarbij menselijk sperma wordt gebruikt. Eerder is al wel geëxperimenteerd met sperma van zee-egels en stieren. Die experimenten suggereren dat het sperma bij een beperkte zwaartekracht sneller in beweging komt. Tegelijkertijd bleek uit de experimenten ook dat de andere voorbereidingen die de spermacel moet treffen om met een eicel samen te kunnen smelten, veel trager of zelfs helemaal niet plaatsvinden. En vertragingen of andere problemen op dat gebied kunnen betekenen dat er geen bevruchting plaatsvindt.

Onderzoekers staan te popelen om te kijken hoe menselijk sperma op een verblijf in de ruimte reageert. Zodra er videobeelden zijn gemaakt van het sperma in de ruimte, zal het sperma met conserveringsmiddelen worden gemengd en weer terug naar de aade worden gestuurd. Hier zal het uitgebreid geanalyseerd worden. Daarbij wordt gekeken of het sperma het stappenplan in aanloop naar de samensmelting heeft doorlopen en in hoeverre het sperma dat in de ruimte is geweest zich onderscheidt van sperma dat op aarde is gebleven.

(scientias.nl)

12-04-2018

Red Bull wil naar de maan



Het wordt nog druk op de maan. India wil erheen. Trump heeft plannen. Je kunt jezelf richting de maan crowdfunden. En nu heeft de private sector ook interesse. De Oostenrijkse frisdrankfabrikant Red Bull wil naar onze satelliet. Het plan is om volgend jaar een onbemande sonde naar de maan te sturen. De timing is niet toevallig, dan is het vijftig jaar geleden dat voor het eerst een man op de maan liep.

Dat heeft Red Bull bekend gemaakt op de mediaconferentie MipTV in het Franse Cannes. Ze willen daarmee de eerste commerciële maanvlucht uitvoeren. En daarmee enorme media-aandacht genereren, vandaar de aankondiging in Cannes. Omdat er ook nog zoiets nodig is als techniek, werkt het Duitse bedrijf PTScientists ook mee. Dat laatste bedrijf is volgens de eigenaar al tien jaar bezig met de voorbereiding van een dergelijke reis.

De Duitsers werden op het spoor van een maanreis gezet door de Google-Lunar X-Price, een wedstrijd waarbij 30 miljoen dollar te verdienen was voor het eerste bedrijf dat de maan haalde. De prijs is nooit uitgekeerd, aangezien geen van de deelnemers de deadline heeft gehaald. PTScientists zegt niet meer in de prijs geïnteresseerd te zijn, maar werkt nu wel met Red Bull samen.

De Duits-Oostenrijkse combinatie mikt als landingsplaats op het dal van Taurus–Littrow. Dat is ook niet zonder symboliek, op die plek landde de laatste bemande ruimtemissie van Nasa begin jaren zeventig. Daar moet de 210 kilo zware ‘landingseenheid’ Alina (Autonomous Landing and Navigation Module) terecht komen. Daarbij moeten ze oppassen niet het onderstel te raken van Apollo 17 en de Lunar Roving Vehicle, de maan-auto van Nasa, gebruikt op die laatste missie.

Beelden van dit alles moeten in HD-kwaliteit naar de aarde worden geseind door technologiepartner Vodafone. Zo maakt Red Bull reclame voor zichzelf. Ook horlogemerk Omega, elektronicaconcern Infineon en outdoor merk On doen mee.

(faqt.nl)

13-04-2018

NASA presenteert: de maan in een duizelingwekkend hoge resolutie

Zo mooi is onze natuurlijke satelliet in 4K!

De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie heeft een prachtig filmpje vrijgegeven van de maan. Het is een re-make van een filmpje dat in 2011 is vrijgegeven en gebaseerd was op de data die de Lunar Reconnaissance Orbiter in aanloop naar dat moment had verzameld. In de afgelopen zeven jaar is daar natuurlijk veel meer data bij gekomen. En dat resulteert nu in een nieuw filmpje, in een veel hogere resolutie.



Onder de beelden uit het filmpje in 2011. Boven de beelden uit het nieuwe filmpje. De verbeteringen zijn te danken aan data die LRO in de tussenliggende jaren heeft verzameld. Afbeelding: NASA’s Scientific Visualization Studio.

In het filmpje scheren we over een aantal bekende en een aantal minder bekende plekken op de maan. Zo zien we landschappen die zich aan de voorzijde van de maan bevinden en dus ook vanaf de aarde prima zichtbaar zijn. Maar er zijn ook landschappen in het filmpje opgenomen die alleen vanuit de ruimte te bewonderen zijn. Enjoy!


(scientias.nl)

20-04-2018

NEOWISE-missie maakt vierde jaar vol


Illustratie van NASA's NEOWISE-satelliet. (NASA/JPL-Caltech)

NASA heeft de vierde jaaroogst aan gegevens gepresenteerd van de Near-Earth Object Wide-field Infrared Survey Explorer (NEOWISE). Deze infraroodsatelliet kreeg in december 2013 een tweede leven voor een uitgebreide hemelsurvey, waarbij de complete hemel bijna acht keer is verkend.

Tot nu toe heeft NEOWISE 136 kometen ontdekt en 788 aardscheerders – planetoïden die min of meer in de buurt van de aarde kunnen komen. Tien daarvan zijn ‘potentieel gevaarlijke planetoïden’, die zodanige banen volgen dat een botsing met onze planeet niet helemaal kan worden uitgesloten.

In het vierde NEOWISE-jaar heeft de satelliet meer dan 2,5 miljoen infraroodopnamen van de hemel gemaakt. Deze gegevens zijn bij die van de eerste drie jaren gevoegd. Dat archief, dat inmiddels meer dan 10 miljoen opnamen omvat, is openbaar. (EE)

(allesoversterrenkunde)

25-04-2018

Belgische wetenschappers brengen meer dan miljard sterren in kaart in meest gedetailleerde atlas ooit


 © ESA - .

Wetenschap Belgische sterrenkundigen hebben mee getekend aan een uiterst gedetailleerde kaart van onze Melkweg. De Europese ruimtevaartorganisatie ESA stelde vandaag een nieuwe driedimensionale atlas voor: met behulp van de Gaia-satelliet konden de wetenschappers meer dan een miljard sterren in kaart brengen.

ESA lanceerde in 2013 de Gaia-satelliet, die op 1,5 miljoen kilometer van de aarde mee rond de zon draait. Sinds 2014 schiet de satelliet ook beelden van onze Melkweg, waardoor ESA nu uiterst gedetailleerde kaarten kan maken. De nieuwe 3D-atlas bevat sterren die tot een miljoen keer zwakker zijn dan wat we met het blote oog kunnen zien.

Mensenhaar zien vanop 1.000 kilometer

Omdat onze Melkweg zo groot is, is het heel moeilijk om de afstand tot een ster te meten. Zelfs de dichtstbijzijnde ster van de zon ligt op 40.000 miljard kilometer afstand. Gaia kon echter afstanden meten tot sterren die meer dan 5.000 keer verder weg liggen. Je kan de kracht van Gaia vergelijken met het zien van een mensenhaar vanop een afstand van 1.000 kilometer.

Het Instituut voor Sterrenkunde van de KU Leuven leidde de werkgroep die verantwoordelijk is voor het classificeren van alle variabele sterren die door Gaia zijn waargenomen. De Koninklijke Sterrenwacht van België (KSB) leverde een bijdrage door een belangrijk aspect van de sterrenbeweging te berekenen: hoe snel de ster naar ons toe of van ons weg beweegt. Bovendien droeg de KSB bij tot de gegevensverwerking van asteroïden zodat nu de exacte positie van 14.000 planetoïden bekend is.

Belgisch hoofdonderzoeker Dimitri Pourbaix van de ULB leidde de Belgische coördinatie en een deel van het Gaia Data Processing and Analysis Consortium (DPAC) dat verantwoordelijk is voor de dataverwerking van de studie van Zonnestelselobjecten (opgenomen in deze Gaia data set), Meervoudige Sterren en Uitgebreide objecten (die deel zullen uitmaken van de volgende dataset).

Het STARS Instituut van de Universiteit van Luik werkte nauw samen met de KSB aan de studie van de radiële snelheden van de sterren, en was betrokken bij de detectie van extragalactische objecten zoals quasars (de actieve kern van zeer verre sterrenstelsels).

Wetenschappers van de Universiteit Antwerpen droegen bij tot het bepalen van de radiële snelheden van de sterren en hun helderheidsvariaties.

(HLN)

quote:

Op zaterdag 28 april 2018 01:42 schreef -CRASH- het volgende:
Uranus of zoals veel zegge Your anus...
is de naam waardig...

[..]

26-04-2018

Enorme conglomeraten van sterrenstelsels-in-wording in het vroege heelal ontdekt


 © EPA

Wetenschap Wetenschappers hebben met de telescopen ALMA en APEX diep in de ruimte - in de tijd dat het heelal nog maar een tiende van zijn huidige leeftijd had - het begin van reusachtige kosmische opeenhopingen gezien: aanstaande botsingen tussen jonge “starburststelsels”. Dit heeft de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ESO meegedeeld.

Astronomen dachten dat deze gebeurtenissen pas ongeveer drie miljard jaar na de Oerknal hadden plaatsgevonden. De verrassing was dus groot toen nieuwe waarnemingen lieten zien dat deze al optraden toen het heelal nog maar half zo oud was. Vermoedelijk zijn deze oude samenscholingen van sterrenstelsels bezig om de grootste en zwaarste structuren in het bekende heelal te vormen: clusters.

Met name zijn de vorsers op 90 procent van de afstand tot de grens van het waarneembare heelal op een protocluster gestoten die de naam SPT2349-56 kreeg. Het licht van dit object begon naar ons toe te reizen toen het heelal ongeveer een tiende van zijn huidige leeftijd had bereikt.

Dit hechte kosmische conglomeraat bestaat uit “starburststelsels”. De hierin optredende stervorming vertoont een hevigheid die nooit eerder in het jonge heelal is waargenomen. Jaarlijks worden hier duizenden sterren geboren, tegen slechts één in ons eigen Melkwegstelsel.

“Hoe deze samenscholing van sterrenstelsels zo snel zo groot is geworden, is een mysterie. Ze is niet geleidelijk, in de loop van miljarden jaren, opgebouwd, zoals astronomen hadden verwacht. Deze ontdekking biedt een geweldige kans om te onderzoeken hoe massarijke sterrenstelsels bijeenkwamen om enorme clusters te vormen”, citeert de ESO Tim Miller, promovendus aan de Yale-universiteit.

(allesoversterrenkunde)

02-05-2018

De allerlaatste theorie van Stephen Hawking en Belgische natuurkundige: het heelal is eindig


 © REUTERS - Stephen Hwakings paper 'A smooth exit from eternal inflation?' trekt het idee van een divers multiversum in twijfel.

Wetenschap & Planeet Natuurkundige Stephen Hawking heeft vlak voor zijn overlijden nog een wetenschappelijk artikel geschreven. Dat is nu postuum gepubliceerd in het blad Journal of High Energy Physics.

Hawking – die op 14 maart op 76-jarige leeftijd overleed – schreef het artikel samen met de Belgische natuurkundige Thomas Hertog, hoogleraar aan de Katholieke Universiteit Leuven. Zij opperen dat het heelal eindig is en veel eenvoudiger dan tot nu toe wordt gedacht. De theorie werd vorig jaar voor het eerst gedeeld met de wereld. Hawking en zijn pupil Hertog hebben die daarna verder uitgewerkt. Omdat het om een theorie gaat, moet het onomstotelijke bewijs nog worden geleverd.

Multiversum

Het heelal ontstond bijna 14 miljard jaar geleden met de oerknal. De grote vraag is wat er sindsdien precies gebeurde. Er zijn allemaal natuurwetten gevonden en algemeen aanvaarde theorieën uitgewerkt, maar natuurkundigen zoeken nog naar de grote theorie daarachter, de basis van alles, een verklaring voor zowel het hele grote (het heelal) als het hele kleine (minieme deeltjes).

Een van de theorieën is dat het universum eigenlijk bestaat uit een oneindige verzameling ‘mini-heelalletjes’. Dat wordt een ‘multiversum’ genoemd. Het ene universum bevat sterren en herbergt leven, anderen zijn dan weer zo goed als leeg. Wij zouden in een van die heelalletjes wonen. Het probleem is dat het aantal mogelijke natuurwetten dan misschien ook oneindig is.

Die theorie klopt niet, zeggen Hawking en Hertog. Ze schrijven: “Wij stellen dat het universum redelijk gelijkmatig en ook eindig is.” Dat betekent niet dat er “een enkel, uniek universum is, maar wij suggereren wel dat het aantal mogelijke heelallen veel kleiner is.” Wat er buiten hun eindige heelal te vinden is, laten ze in het midden.

Testen

Het probleem is volgens Hertog dat de gangbare theorie niet voorspelt in wat voor heelal wij ons zouden moeten bevinden en dus ook niet degelijk kan getest worden. “De grote uitdaging voor de moderne kosmologie is om dit multiversum een rigide wiskundige basis te geven en te kneden tot een wetenschappelijke theorie die kan getest worden. Onze publicatie is een stap in die richting”, aldus Hertog. “In onze theorie wordt het enorme multiversum gereduceerd tot een veel meer hanteerbaar en kleiner scala aan mogelijke universums.”

‘In onze theorie wordt het enorme multiversum gereduceerd tot een veel meer hanteerbaar en kleiner scala aan mogelijke universums’

Thomas Hertog

“Ons model is gebaseerd op holografie”, legt hij verder uit. “Een nieuw concept binnen de snaartheorie die de algemene relativiteitstheorie tracht te verzoenen met kwantumfysica. Holografie stelt ons in staat om de tijdsdimensie te projecteren en we hebben dit toegepast op alles wat er volgens de gangbare theorie ‘voor’ de oerknal gebeurde”, aldus Hertog. Het resultaat is dat het scala van mogelijke universums veel beperkter is en het idee van uiteenlopende vormen van universum verdween.

Wat nu?

Hertog gaat op zoek naar manieren om de nieuwe theorie te testen. “Ik ben van plan om meer in detail te bestuderen wat deze vertelt over eigenschappen van ons universum die binnen het bereik van onze ruimtetelescopen liggen. Ik vermoed bijvoorbeeld dat de oerknal gepaard gaat met zwaartekrachtgolven die via de inflatietheorie (die zegt dat het universum in de eerste fase van zijn evolutie aan een steeds hoger tempo uitdijt) een invloed hebben op patronen van kosmische achtergrondstraling. Als we die invloed kunnen vaststellen zitten we wellicht op het juiste spoor”, aldus de Leuvense onderzoeker.


 © CERN - Thomas Hertog samen met Stephen Hawking.

Hawking was een van de beroemdste wetenschappers van de afgelopen decennia. Hij leed sinds zijn studententijd aan ALS, een dodelijke en ongeneeslijke ziekte aan de zenuwen die spieren aansturen. De meeste patiënten hebben na de diagnose hooguit nog een paar jaar te leven. Hawking leefde meer dan vijftig jaar met de ziekte. Hij was aan een rolstoel gekluisterd en kon alleen praten via een computer. Hawking koos de woorden met een wangspier en de computer sprak die uit met een kenmerkende robotachtige stem.

(allesoversterrenkunde)

01-05-2018

Nasa wil nu weer niet naar de maan



Terwijl India, China en zelfs Red Bull bezig zijn met nieuwe maan-missies (al dan niet bemand), kondigt Nasa juist aan om van alle plannen voor een landing af te zien. Met ontzetting hebben onderzoekers gereageerd op nieuws over de stopzetting van NASA’s enige programma om het maanoppervlak te bestuderen met een robotvoertuig.

Onderzoekers zijn erachter gekomen dat het programma al op 23 april is geannuleerd en eind mei zal eindigen. Dit is vooral verrassend omdat de Amerikaanse president Donald Trump heeft besloten terug te keren naar de maan.

De maanrobot RP, waarvan de ontwikkeling ongeveer tien jaar geleden begon, had als eerste de poolgebieden van de maan moeten verkennen op zoek naar waterstof, zuurstof en water. Hij zou de eerste Amerikaanse maanlander zijn geweest sinds de Apollo 17-missie in 1972 en het eerste autonome Amerikaanse voertuig op de planeet.

NASA heeft aangekondigd dat sommige RP-technologiën zullen worden gebruikt in toekomstige missies. Het idee is om geleidelijk grotere landingsmodules te ontwikkelen voor de maan die mogelijk kunnen worden bemand. Maar voor het zo ver is, heeft Nasa meer geld nodig. Veel meer geld. Vandaar dat de organisatie heeft aangekondigd om meer met bedrijven te willen samenwerken.

(faqt.nl)

quote:

Op donderdag 3 mei 2018 14:03 schreef Sigaartje het volgende:
Waarom gaan ze niet op zoek naar He3?

Stuur een brief naar NASA dat ze dat moeten zoeken

01-05-2018

Wetenschap werpt nieuwe blik op stokoude data van Galileo

De Galileo-missie eindigde in 2003, maar wetenschappers zijn dankzij deze missie nu alsnog meer te weten gekomen over de grootste planeet van het zonnestelsel.

“Na twintig jaar kijken we opnieuw naar gegevens van Galileo”, zegt onderzoeker Glyn Collinson, hoofdauteur van een nieuw paper over de Joviaanse maan Ganymedes in het wetenschappelijke vakblad Geophysical Research Letters. “Sommige data zijn niet eerder gepubliceerd. We vonden iets nieuws.”

Jupiter en Ganymedes hebben allebei een magnetisch veld. Dit is bijzonder, want het is de enige maan in ons zonnestelsel met een magnetisch veld. De magnetische velden van Ganymedes en Jupiter zijn continu met elkaar aan het stoeien en als gevolg daarvan wordt plasma heen en weer geduwd tussen beide hemellichamen. Plasma is elektrisch geladen gas.

Wetenschappers zijn er nu achter gekomen dat het plasma regent op het oppervlak van Ganymedes, waardoor er deeltjes van het ijzige oppervlak worden gestraald. “Zo verliest Ganymedes ijsdeeltjes bij de polen”, vertelt co-auteur Bill Paterson. “Dit vertelt ons iets over de atmosfeer van Ganymedes. Die is namelijk heel dun.”



Aurora’s op Ganymedes
De onderzoekers hopen ook meer te leren over aurora’s op Ganymedes. Aurora’s op deze maan worden namelijk niet veroorzaakt door zonnewind – zoals op de aarde en op Jupiter – maar door plasma dat afkomstig is van Jupiter. De plek waar Jupiter plasma dumpt op Ganymedes zijn opvallend heldere aurora’s te zien.

Plasma Subsystem
De nieuwe resultaten zijn gebaseerd op data van het Plasma Subsystem-instrument van Galileo. Het ruimtevaartuig vloog tussen 1996 en 2000 zes keer vlak langs Ganymedes om gegevens te verzamelen over de magnetosfeer van de maan. Het Plasma Subsystem-instrument keek daarbij naar de dichtheid, temperatuur en richting van het plasma.

Over Galileo
De Galileo-ruimtesonde is gelanceerd in 1989 en kwam zes jaar later bij Jupiter aan. Galileo maakte de eerste foto van een planetoïde met een maan (Ida en Dactyl) en fotografeerde de inslag van komeet Shoemaker-Levi 9 op Jupiter. De kracht van deze inslag was honderden keren sterker dan alle atoombommen op aarde bij elkaar.

(scientias.nl)

quote:

Op donderdag 3 mei 2018 15:54 schreef rubbereend het volgende:

[..]

dit is toch gewoon een bezuinigingsmaatregel?

Daar ziet het wel naar uit inderdaad

07-05-2018

ESA selecteert drie nieuwe kandidaat-ruimtemissies


De thema’s van de drie nieuwe kandidaat-missies voor het wetenschappelijke onderzoeksprogramma Cosmic Vision van ESA in één oogopslag. (ESA)

Het Europese ruimteagentschap ESA heeft drie nieuwe kandidaten geselecteerd voor het wetenschappelijke onderzoeksprogramma Cosmic Vision. Het gaat om een satelliet voor de detectie van de meest energierijke uitbarstingen in het heelal (Theseus), een infraroodsatelliet (Spica) en een ruimtesonde die om de planeet Venus zou gaan cirkelen (EnVision). In 2021 wordt beslist welke van de drie missies ten uitvoer wordt gebracht. De lancering staat gepland voor 2032.

Bij eerdere selectierondes werden al vier andere Cosmic Vision-missies geselecteerd. De eerste daarvan – de Solar Orbiter – wordt in oktober van dit jaar gelanceerd. De overige drie volgen in de periode 2020-2028. (EE)

(allesoversterrenkunde)

26-05-2018

Vierde mens ooit die maanwandeling maakte is overleden


 © NASA - Alan Bean tijdens zijn Apollo 12-missie.

Wetenschap Alan Bean, de vierde mens ooit die een maanwandeling maakte, is zaterdag op 86-jarige leeftijd overleden. Ruimtevaartorganisatie NASA en de familie van Bean lieten weten dat hij overleed in een ziekenhuis in Houston.

Twee weken geleden was Bean onverwacht ziek geworden. ,,Alan overleed vredig in Houston omringd door degenen die van hem hielden”, zei zijn vrouw Leslie in een verklaring.
Bean studeerde luchtvaarttechniek en werd straaljagerpiloot. Hij maakte in 1969 zijn eerste ruimtereis, met de Apollo 12 naar de maan. Net als Charles Conrad zette hij toen voet op de maan.
Vier jaar later was hij de gezagvoerder van de missie Skylab 3, naar het Amerikaanse ruimtestation Skylab.


Alan Bean (rechts), met Charles Conrad (links), Richard Gordon.
 © AP - Alan Bean (rechts), met Charles Conrad (links), Richard Gordon.

(HLN)

..

[ Bericht 99% gewijzigd door ExperimentalFrentalMental op 07-06-2018 09:04:59 ]

12-06-2018

LIGO kan misschien ook botsende wormgaten 'zien'


Illustratie van zwaartekrachtgolven, geproduceerd door botsende zwarte gaten. (LIGO LabCaltech (MIT))

Spaanse en Belgische natuurkundigen hebben uitgerekend hoe de zwaartekrachtgolven eruit zien die geproduceerd worden door botsende wormgaten. Wormgaten zijn hypothetische 'tunnels' door de ruimtetijd, die als een soort sluiproutes zouden kunnen fungeren tussen twee punten op grote onderlinge afstand in ruimte en tijd. Hun bestaan is nog nooit aangetoond, maar kan ook niet worden ontkracht.

Uit de nieuwe berekeningen, gepubliceed in Physical Review D, blijkt dat het zwaartekrachtgolfsignaal van twee botsende wormgaten nauwelijks valt te onderscheiden van dat van twee 'gewone' zwarte gaten. Het verschil zit 'm in zogeheten 'echo's' van de zwaartekrachtgolven, die waarneembaar zouden moeten zijn nadat het feitelijke signaal is uitgedoofd. Die echo's treden bij de botsing en versmelting van twee zwarte gaten niet op, omdat zwarte gaten begrensd worden door een 'gebeurtenishorizon'.

De onderzoekers, onder wie Thomas Hertog van de Katholieke Universiteit Leuven (de co-auteur van het laatste wetenschappelijke artikel van Stephen Hawking), denken dat zwaartekrachtgolfdetectoren als LIGO en Virgo in principe gevoelig genoeg zijn om dergeljke echo's waar te nemen. Op die manier zou het bestaan van wormgaten bevestigd kunnen worden. (GS)

(allesoversterrenkunde)

03-07-2018

Geboorte van een planeet voor de allereerste keer vastgelegd op spectaculaire foto


 © EPA - De lichte vlek rechts naast het midden van de foto is de nieuwe exoplaneet PDS 70b.

Astronomen hebben met een instrument van de gigantische VLT-telescoop in Chili een spectaculaire momentopname gemaakt van de planeetvorming rond de dwergster PDS 70. Dit heeft de Europese Zuidelijke Sterrenwacht ESO meegedeeld. De gegevens suggereren ook dat de atmosfeer van de piepjonge planeet bewolkt is.

Bij PDS 70 stootten de onderzoekers op een helder vlekje naast het zwart gemaakte centrum van de schijf, waar zich de ster bevindt. Het gaat om planeet PDS 70b die zich een weg baant door de oerschijf van gas en stof rond de zeer jonge ster.

De ‘babyplaneet’ werd gevonden met behulp van het SPHERE-instrument in de VLT-telescoop, één van de krachtigste in de jacht op planeten buiten ons zonnestelsel, ook exoplaneten genoemd. Het waren astronomen onder leiding van een groep van het Max-Planck-Institut für Astronomie in Heidelberg die de ontdekking deden.

1.000 graden Celsius

De jonge exoplaneet bevindt zich op ongeveer drie miljard kilometer van de centrale ster, wat ruwweg overeenkomt met de afstand tussen Uranus en onze zon. Uit analyse blijkt dat PDS 70b een reusachtige gasplaneet is die enkele keer zoveel massa heeft als Jupiter. Het oppervlak van de planeet heeft een temperatuur van ongeveer 1.000 graden Celsius, en is daarmee veel heter dan alle planeten van ons eigen zonnestelsel.

De ontdekking van de jonge metgezel van PDS 70 heeft al tot vervolgonderzoek geleid. Onder andere werd ontdekt dat de atmosfeer van PDS 70b wolkenrijk is, zegt de ESO.

(HLN)

17-07-2018

In één klap 12 nieuwe manen ontdekt rond Jupiter en er zit een kamikazepiloot bij



Rond de planeet Jupiter zijn in één klap twaalf nieuwe manen ontdekt. Het aantal manen van de planeet komt daarmee op ongeveer tachtig, het hoogste aantal in ons zonnestelsel.

Negen van de nieuwelingen staan aan de buitenkant van de manenzwerm rond Jupiter. Ze draaien niet met Jupiter mee om zijn as, maar gaan de tegengestelde richting op. Waarschijnlijk zijn het de brokstukken van drie grote mannen die lang geleden uiteen zijn gevallen. Twee andere manen staan aan de binnenkant van de zwerm, dicht bij Jupiter, en draaien wel dezelfde kant op als de planeet. Waarschijnlijk zijn zij ook de resten van een vergane maan.

Vreemde snuiter

Volgens wetenschapsinstituut Carnegie is de twaalfde maan een buitenbeentje. Hij draait op een vreemde manier rond Jupiter. Zijn baan kruist namelijk die van manen die de andere kant op gaan. De kans is groot dat hij andere manen daarbij frontaal ramt. Als dat gebeurt, kan een maan in stukken breken, waardoor er kleinere maantjes overblijven. Mogelijk is het buitenbeentje een overblijfsel van een grotere maan, die zelf tegen tegemoetkomende manen is gebotst.


 © Carnegie Science

Jupiter is de grootste planeet in ons zonnestelsel. Hij is drie keer zo zwaar als de zeven andere planeten samen. De vier grootste manen van Jupiter zijn Ganymedes, Callisto, Io en Europa. Ze werden al in 1610 ontdekt door de beroemde Italiaanse sterrenkundige Galileo Galilei. Tot 2000 stond de teller op zeventien manen, maar sindsdien zijn er nog een stuk of zestig maantjes gevonden.


 © ap

(HLN)

13-08-2018

Nieuwe telescoop kan 'mini-manen' rond de aarde opsporen

We hebben tot op heden één mini-maan ontdekt, maar er zijn er waarschijnlijk nog veel meer.

Met de term ‘mini-maan’ verwijzen astronomen naar kleine planetoïden (1 tot 2 meter groot) die zich tijdelijk in een baan rond de aarde nestelen. Het is met de huidige technologie vrijwel onmogelijk om deze mini-manen op te sporen en tot op heden is ons dan ook nog maar één – vrij groot – exemplaar bekend: 2006 RH120. Deze planetoïde heeft een diameter van enkele meters.

LSST
“Mini-manen zijn klein en bewegen veel sneller langs de hemel dan de meeste planetoïdenjagers kunnen waarnemen,” aldus onderzoeker Robert Jedicke. Maar er is goed nieuws: er is een telescoop in de maak die deze mini-manen wél kan opsporen. En dat is de Large Synoptic Survey Telescope (kortweg LSST). Met deze telescoop kunnen mini-manen worden ontdekt én gevolgd. En dat is heel belangrijk, zo schrijven Jedicke en collega’s in het blad Frontiers in Space and Astronomy Science. “Mini-manen kunnen interessante wetenschappelijke en technologische proeftuinen in de nabijheid van de aarde blijken,” denkt Jedicke.

WIST JE DAT…
…er recentelijk ook meerdere interstellaire planetoïden in ons zonnestelsel zijn ontdekt?
Onderzoek
De mini-manen zijn afkomstig uit de planetoïdengordel. De interactie tussen de (zwaartekracht van) de zon en de overige planeten in ons zonnestelsel brengt ze in de buurt van de aarde, waar ze zich soms dus tijdelijk in de greep van de aardse zwaartekracht komen. “Op dit moment begrijpen we niet goed waar planetoïden van gemaakt zijn,” vertelt onderzoeker Mikael Granvik. Tijdens eerder missies naar planetoïden is er wel wat materiaal naar de aarde gebracht, maar dat ging elke keer om kleine hoeveelheden. “Meteorieten voorzien ons van een indirecte manier om planetoïden te analyseren, maar de atmosfeer van de aarde vernietigt zwak materiaal wanneer die meteorieten er doorheen bewegen.” Granvik en Jedicke zien mini-manen dan ook als een uitgelezen kans om meer te weten te komen over planetoïden. “Mini-manen zijn perfecte doelwitten voor het terugbrengen van significante stukken materiaal, die beschermd worden door een ruimtevaartuig (wanneer ze door de aardse atmosfeer reizen, red.) en eenmaal terug op aarde tot in detail bestudeerd kunnen worden.”

Naar verwachting is de LSST over een paar jaar operationeel. “De LSST is het droominstrument voor het ontdekken van kleine, snelbewegende planetoïden en we verwachten dat het de komende vijf jaar regelmatig tijdelijk (door de aardse zwaartekracht, red.) ingevangen objecten gaat ontdekken,” stelt Jedicke. “De telescoop heeft een gigantische spiegel waarmee licht van zwakke objecten kan worden verzameld en een camera met een enorm gezichtsveld waarmee de hele hemel vaker dan één keer in de week in beeld kan worden gebracht. Zodra we mini-manen vaker gaan ontdekken, zijn het perfecte doelwitten voor satellietmissies. We kunnen korte en dus ook goedkopere missies lanceren en ze gebruiken als proeftuinen voor grotere ruimtemissies.” Ook kunnen de bedrijven die op korte termijn van plan zijn om waardevolle elementen van planetoïden te halen, de mini-manen gebruiken om hun technologieën te testen. “Ik hoop dat mensen op een dag de planeten, planetoïden en kometen in ons zonnestelsel gaan verkennen en ik zie mini-manen als de eerste stappen op die reis.”

(scientias.nl)

02-10-2018

Vreemd object aan rand van zonnestelsel: wat is 2015 TG387?



wikimedia commons

Aan de rand van ons zonnestelsel, ver voorbij alle planeten, bevindt zich een mysterieus object. Het is een klein rotsblok dat er 44.000 jaar over doet om een baan rond onze zon te draaien.

Het object heeft de wetenschappelijke naam 2015 TG387 gekregen. Hij is ongeveer 300 kilometer in doorsnee. Mogelijk is hij een dwergplaneet, net als Pluto. De ontdekking is dinsdag bekendgemaakt door de Internationale Astronomische Unie, de wetenschappelijke organisatie die over het onderzoek naar het heelal gaat.

Lees ook

Enorme ‘losgeslagen’ planeet met mysterieuze gloed verstomt astronomen
2015 TG387 draait in een ovale baan rond de zon. Toen hij werd ontdekt, was de afstand tot de zon tachtig keer zo groot als de afstand van de aarde tot de zon. Als hij het dichtst bij de zon staat, is dat nog altijd 65 keer de afstand zon-aarde, twee keer zo ver weg als Pluto. En op het verste punt is de afstand tot de zon 2300 keer de afstand van de aarde tot de zon.
Er zijn mogelijk duizenden van zulke objecten in de buurt, maar ze zijn erg moeilijk te vinden vanwege de enorme afstand. Tot nu toe zijn er maar een paar gevonden. “We konden 2015 TG387 alleen ontdekken toen hij het dichtst bij de zon kwam. Tijdens 99 procent van zijn omloop was hij te vaag om te zien”, aldus de Amerikaanse onderzoeker David Tholen.

‘Planeet X’
De ontdekkers denken dat er mogelijk een negende, nog niet ontdekte planeet in die uithoek van het zonnestelsel te vinden is. Rotsblokken als 2015 TG387 zijn volgens hen “broodkruimels” die naar die ‘Planeet X’ kunnen leiden. De zwaartekracht van die planeet kan de baan van de rotsblokken namelijk beïnvloeden. Als ze de omloopbanen van de dwergplaneten kennen, kunnen ze uitrekenen waar die zwaartekracht vandaan komt en waar de mysterieuze planeet zich bevindt.

-HLN)

05-10-2018

Ook voor ruimtesonde Voyager 2 lonkt de interstellaire ruimte


Deze afbeelding toont de posities van de Voyagers 1 en 2 ten opzichte van de heliosfeer – de invloedssfeer van onze zon. (NASA/JPL-Caltech)

Net als de Voyager 1 enkele jaren geleden staat nu ook de ruimtesonde Voyager 2 op het punt om de interstellaire ruimte te bereiken. Voyager 2, die in 1977 werd gelanceerd voor een verkenning van de vier grote buitenplaneten van onze zonnestelsel, is inmiddels iets minder dan 18 miljard kilometer van de aarde verwijderd.

Sinds 2007 doorkruist de ruimtesonde de buitenste laag van de heliosfeer – de enorme bubbel rond zon en planeten die wordt gedomineerd door materiaal van de zon en magnetische velden. Detectoren van de Voyager 2 laten de laatste maanden echter een toename zien in de intensiteit van de kosmische straling – deeltjes die van buitenaf ons zonnestelsel binnendringen. Dat is een teken dat de grens van de heliosfeer – de ‘heliopauze’ – in zicht is.

Als de ruimtesonde inderdaad op het punt staat om de heliosfeer te verlaten, dan zal deze deeltjesstraling de komende tijd in hevigheid toenemen. De Voyager 1, die een flinke voorsprong heeft, registreerde in mei 2012 een soortgelijke toename van de kosmische straling. Enkele maanden later passeerde hij de heliopauze.

Overigens is de zon de komende tijd veel minder actief dan zes jaar geleden. Het gevolg daarvan is dat de heliosfeer in omvang afneemt. En dat proces is medebepalend voor het moment dat de Voyager 2 de interstellaire ruimte bereikt. (EE)

(allesoversterrenkunde)