Pronk in beeld als PvdA-voorzitter

quote:

‘De PvdA zit nu in een bijna bestuurloze periode’

Oud-minister Jan Pronk wil voorzitter van de PvdA worden om er weer een echt linkse partij van te maken. „Er ligt nu veel te veel nadruk op het idee dat de markt het beter weet.”

Door onze redacteur Petra de Koning

Den Haag, 20 augustus. Jan Pronk, oud-minister (PvdA) en tot voor kort de speciale VN-afgezant voor Soedan, begint uit zichzelf over zijn leeftijd: 67 is hij, maar dat dat ‘oud’ is, is iets „dat je jezelf aanpraat.” „Ik sta nog midden in de politiek en in de maatschappij, al is dat misschien niet zozeer in Nederland.” Afgelopen weekeinde stelde Pronk zich kandidaat voor het voorzitterschap van de PvdA.

Het is waar, zegt hij ook uit zichzelf, dat hij na de verkiezingen van 2002 besloot om geen Kamerlid meer te zijn omdat hij zich te oud vond. De PvdA was in zetelaantal bijna gehalveerd. Pronk had in de eerste fractievergadering na de verkiezingen om zich heen gekeken en gedacht: „Wat een treurnis”. Hij wilde plaatsmaken voor jonge partijgenoten. Pronk, nu: „Een dag later denk je: ‘Wat heb ik gedaan?’ Maar op zo’n beslissing kom je natuurlijk niet terug.”

Maar er is natuurlijk ook niks tegen, vindt Pronk, om politicus te blijven als je boven de zestig bent. „Kijk naar het buitenland. In Engeland, Duitsland, Frankrijk en Amerika zijn er veel oudere politici die gewoon doorgaan.” Het was ook anders geweest, zegt hij, als een groepje oudgedienden uit de partij hem had voorgedragen als kandidaat. Maar het waren jonge partijleden uit Maastricht die hem aan het begin van de zomer vroegen of hij kandidaat zou willen zijn, en die daarna actie voor hem voerden op www.stemjanpronk.nl. Bijna 450 PvdA-leden steunen zijn kandidatuur, onder wie – dat weer wel – oudgedienden als Ed van Thijn en Bram Peper.

De jongeren uit Maastricht willen Pronk omdat ze hem „bevlogen” vinden – de partij, denken ze, heeft dat nodig. Pronk zelf vindt dat ook. „De Partij van de Arbeid”, zegt hij, „hoort een levendige partij te zijn. Zoals vroeger, in de jaren zestig. Bij de Partij van de Arbeid gebeurde het. Daar was discussie, daar wilde je bij horen.” Pronk zal niet zeggen dat de PvdA nu dus een saaie, ingeslapen partij is. Pronk kiest zijn woorden zorgvuldig.

Afgelopen voorjaar zei Pronk nog dat de PvdA een „leiderschapscrisis” had. Hij vond dat Bos geen vicepremier had moeten worden. Bos moet nu „compromissen sluiten en verdedigen”, de PvdA wordt er minder zichtbaar door.

De kritiek op het leiderschap was nooit persoonlijk bedoeld, zegt Pronk nu. Hij heeft ook complimenten voor Bos. „Na een grote verkiezingsnederlaag heeft hij participatie in het kabinet bewerkstelligd. Dat is knap.” Pronk heeft ook het boek gelezen dat Bos vorig jaar schreef, Dit land kan zoveel beter, en dat vond hij een „interessante, consistente analyse” – ook al was Pronk het er „niet altijd mee eens”. Hij heeft een wat andere opvatting over hoe „de sociaal-democratie vertaald moet worden in economisch beleid”.

Pronk vindt bijvoorbeeld dat de ongelijkheid in de maatschappij „veel te groot” is geworden. Hij vindt dat „de uitwassen van het kapitalisme” aangepakt moeten worden. Dat klinkt ouderwets links. En dat is precies de bedoeling. „Ik durf daarover te spreken. Er is zo veel meer maakbaar en stuurbaar dan nu wordt gedacht in de politiek. Als je niet meestuurt en meemaakt, wordt er te veel overgelaten aan krachten van buiten de politiek. Bijvoorbeeld als het gaat over de positie van kapitaal ten opzichte van arbeid in een onderneming. Er ligt nu veel te veel nadruk op het idee dat de markt het beter weet.”

Pronk vindt dat de PvdA weer een echte linkse partij moet worden die „duidelijk” is. Over ongelijkheid en kapitalisme, maar bijvoorbeeld ook over de bescherming van de „onderklasse”: illegalen en vreemdelingen. „Je moet niet bang zijn. Je moet zeggen: dit vind ik, en ik vind dit echt. Als u het ermee eens bent, stem dan op mij. Als u het er niet mee eens bent, dan niet.” Hij zegt ook: „Je moet als politieke partij niet naar de mensen toe kruipen en vragen: ‘Wat wilt u?’” Vindt hij dat de PvdA dat te veel doet? „Ja, maar dan gaat het mij niet om Bos, maar om de PvdA. Tot 1989 was ik vicevoorzitter. Daarna begon die hele mode van focusgroepen, de amerikanisering van verkiezingscampagnes. Het ging minder om leiderschap.”

Maar alweer: het gaat hem niet om Wouter Bos. Hij is het bijvoorbeeld met Bos eens als het gaat over PvdA-raadslid Ehsan Jami, oprichter van een comité voor ex-moslims, die zegt dat hij te weinig steun krijgt van zijn eigen partij. Bos vindt dat Jami moslims onnodig kwetst door harde uitspraken over de islam. En de PvdA, zei Bos, heeft als enige partij het recht op geloofsafval in het beginselprogramma staan. „Bos heeft volkomen gelijk”, zegt Pronk. Hij vindt wel dat de partij ‘proactief’ had moeten zijn in deze zaak: „Je moet direct mensen bij elkaar roepen. Ik heb de indruk dat dat niet of onvoldoende is gebeurd.” En had Pronk, als hij voorzitter was geweest, een medewerker naar Jami laten bellen nadat die aangifte had gedaan van mishandeling? Dat deed interim-voorzitter Ruud Koole. „Nee”, zegt Pronk. „Dat doe je dan zelf. Maar dat is geen kritiek. De PvdA zit nu in een bijna bestuurloze periode.”