Sortement van grafrede door Mat Herben
quote:
interview GPD-dagbladen
MAT HERBEN: DE KAPITEIN VERLAAT ALS LAATSTE HET SCHIP
Tijdens de razendsnelle opkomst en ondergang van de LPF, was Mat Herben een van de weinige vertrouwde gezichten van de voortdurend van samenstelling veranderende partij. Na vierenhalf jaar verdwijnt hij samen met de beweging uit de politiek. ,,Er zit geen groot gat op rechts.''
(Door Hans van Soest)
DEN HAAG (GPD) _ In zijn werkkamer staan de verhuisdozen al klaar, maar aan inpakken is Mat Herben nog niet toegekomen. De LPF'er is dezer dagen een van de weinigen van zijn partij die nog in het Tweede-Kamergebouw te vinden is. De partij is bij de verkiezingen weggevaagd van het politieke toneel; hetzelfde toneel dat in mei 2002 nog zo succesvol bestormd werd toen de LPF vanuit het niets 26 zetels kreeg en in de regering kwam.
,,Ik word weemoedig van het idee dat de naam Pim Fortuyn uit de Tweede Kamer verdwijnt,'' zegt hij. ,,Er blijft alleen een zaal bestaan die naar hem vernoemd is.'' Toch weigert Herben te geloven dat de naam van een kleine zaal in een bijgebouw van het kamercomplex het enige is wat de LPF achterlaat.
,,We hebben ondanks alles wél iets nagelaten. Het politieke landschap is sinds de opkomst van Pim Fortuyn definitief veranderd. Zonder Fortuyn hadden we nog gezeten met Dijkstal, Melkert en Rosenmöller,'' zegt hij met een misprijzend armgebaar. ,,Wouter Bos, Jan Marijnissen, Mark Rutte, Rita Verdonk, Geert Wilders, ze zijn allemaal schatplichtig aan hem. De politieke verhoudingen zijn opengebroken sinds 2002.'' Fier: ,,Wij zullen pas over een paar jaar op waarde worden geschat als onbevooroordeelde historici zich buigen over de betekenis van bijvoorbeeld het Strategisch Akkoord uit 2002.''
ONDERGANG
Herben wil niet gefrustreerd overkomen, benadrukt hij. Hij is de eerste om te erkennen dat de LPF de ondergang aan zichzelf te danken heeft. ,,Het beeld van de 26 ruziënde LPF-Kamerleden staat in het collectieve geheugen gegrift.'' De interne machtstrijd om het partijleiderschap na de dood van Fortuyn leidde uiteindelijk tot de vroegtijdige val van het eerste kabinet-Balkenende. Na de verkiezingen van januari 2003 verloor de LPF 18 van haar 26 zetels. En nog bleef het rommelig. De fractie brak met de partij, fractiegenoten gingen voor zichzelf verder en Herben werd in 2004 voor de tweede keer in zijn carrière afgezet als fractievoorzitter om in 2006 voor de derde keer ook weer gewoon terug te keren in die positie.
,,Als ik terugkijk, moet ik eerlijk zijn: ik heb de eerste fatale fout gemaakt. In de zomer van 2002 was ik uitgewoond. Eerst de moord op Pim, toen de formatie die ik onverwachts moest leiden. Ik zat er doorheen. Het was loodzwaar geweest. Toen Harry Wijnschenk het wilde overnemen als fractievoorzitter, was ik eigenlijk wel blij. Van de 26 fractiegenoten, waren er twintig die mij wilden houden, maar ik ben toch gegaan. Ook omdat ik oprecht geloofde dat Wijnschenk het kon. Dat was een inschattingsfout. Ik had moeten aanblijven, dan was het kabinet misschien niet zo snel gevallen.''
ACHTERBAN
Dat de LPF nu helemaal uit de Kamer verdwijnt, had hij niet verwacht. Herben: ,,Ik had toch gerekend op minimaal twee zetels, omdat we een heel trouwe achterban hebben in Rotterdam en het Westland. Maar die heeft uiteindelijk toch op Wilders en de SP gestemd. Het beeld van de ruziënde LPF heeft veel mensen afgeschtikt. Dat terwijl de partij op orde was, maar anderen hadden er belang bij het beeld in stand te houden en ons zo kapot te maken. Zij hadden het idee: als de LPF verdwijnt, ontstaat er ruimte voor ons.''
Met die anderen doelt Herben op zijn voormalig fractiegenoot Joost Eerdmans die samen met Marco Pastors EénNL oprichtte en aan de verkiezingen meedeed. ,,Uiteindelijk blijven we allemaal met lege handen achter. Wij, Pastors en Hilbrand Nawijn die voor zichzelf is begonnen: alle mensen die zijn voortgekomen uit de beweging van Fortuyn. Aan de rechterkant zijn tien zetels te verdelen. Die zijn nu vrijwel allemaal naar Wilders gegaan, die voortkomt uit de VVD.''
Hoewel Herben niet wrokkig wil doen, is hij dat wel over Eerdmans. ,,Hij begon in augustus 2002 tijdens mijn vakantie met het gekonkel. Hij was al sinds 2003 van plan een eigen partij met Pastors op te richten en had er daarom baat bij dat de verdeeldheid bleef bestaan. Doodzonde, want als we met zijn allen hadden samengewerkt, was het wel wat geworden. Maar het negatieve imago van de LPF straalde uiteindelijk ook af op EénNL en Nawijn.''
De schuld dat iedereen binnen de Fortuynistische beweging voor zichzelf begon, ligt volgens Herben voor een groot deel bij de opiniepeilers en mannetjesmakers. ,,Die hebben iedereen het hoofd op hol gemaakt met verhalen dat er een enorm gat op rechts zou liggen. Onzin. Dat is er nooit geweest. De 26 zetels die de LPF haalde in 2002 kwamen niet alleen van de rechterkant, maar ook van links. Herman Heinsbroek liet zich gek maken door Maurice de Hond dat de meeste mensen in hem de nieuwe Fortuyn zouden zien. Prompt kreeg hij het in zijn bol en kreeg een eigen agenda. Hetzelfde geldt voor Eerdmans en Pastors. Zij dachten zo dertig zetels te halen en het land te gaan regeren. En eerlijk gezegd, vrees ik dat Rita Verdonk zich ook het hoofd op hol laat brengen door Kay van der Linde. Haar toekomst ligt binnen de VVD, niet daarbuiten.”
RECHTS
Dat juist rechtse partijen zo slecht samenwerken, wijt Herben aan de achtergrond van de mensen die er in actief zijn. ,,Vaak handelen zij niet uit een ideologie, maar vanuit wrevel over de situatie in het land. Vaak geslaagde ondernemers. Self made men, solisten, die denken dat zij het allemaal wel eventjes zullen regelen. Geen teamspelers. Maar de politiek is geen bedrijf waarbij je mensen kunt ontslaan die het niet met je eens zijn. Ik heb dat de afgelopen jaren te vaak gezien. Mensen als Gerard van As die dachten: laat mij dat varkentje maar even wassen. Zo gaat dat dus niet. Je moet rekening houden met mensen die er net even anders over denken. Met zo’n stoere houding veroorzaak je automatisch verdeeldheid. Modern leiderschap is verenigend.”
Herben: ,,Fortuyn was juist niet rechts. Ook niet links trouwens. Hij wilde dat traditionele blokdenken doorbreken. Maar dat momentum is voorbij. Om een beweging levensvatbaar te houden, zijn leiderschap, loyaliteit en discipline nodig. Bij de LPF ontbraken alledrie. Na de moord op Fortuyn werd elke nieuwe opvolger niet geaccepteerd. Loyaliteit was er evenmin, zeker niet bij mannen als Eerdmans met een dubbele agenda. En aan discipline ontbrak het helemaal: iedereen had overal een mening over. En die meningen kwamen niet altijd overeen.''
Nu is de LPF op sterven na dood. ,,De subsidie stopt nu we niet meer in de Kamer zitten. De laatste leden zullen hun contributie straks wel niet meer betalen. Ik ga ervan uit dat de partij een slapend bestaan gaat leiden, zodat onze fracties in de gemeenten en de provincies kunnen doorwerken. Een nieuwe beweging lijkt me onverstandig. Samenwerking met anderen gaat toch niet lukken. De ego's zijn te groot. Mogelijk moet de partij zich noodgedwongen opheffen. In dat geval meld ik me misschien wel aan bij een andere partij, al zou ik nu niet weten bij welke.''
Een terugkeer in de landelijke politiek ziet Herben voorlopig niet zitten. ,,Al zal ik de stemmingen op dinsdag wel missen. Politiek is toch verslavend. Het wordt afkicken.''
Het liefst pakt hij zijn oude stiel weer op: dat van journalist. ,,Maar eerst moet ik hier de boel nog afhandelen. De kapitein verlaat als laatste het schip. Er moet nog een fatsoenlijke afvloeiingsregeling komen voor onze tien medewerkers. En financieel moet ik alles netjes achterlaten. Dat is nog heel wat werk.''