Spectaculaire vondst in Maastrichtse kerk: 'Alles wijst op skelet van wereldberoemde d'Artagnan'
De musketier d'Artagnan en het skelet dat is gevonden in de Sint-Petrus-Paulus-kerk in WolderHet zou één van de spectaculairste historische vondsten ooit in Nederland kunnen zijn: in een kerk in Maastricht is een skelet ontdekt dat mogelijk toebehoort aan de beroemde Franse musketier d’Artagnan. Waar het stoffelijk overschot van de Franse volksheld is gebleven, is al honderden jaren een mysterie.
De Franse musketier Charles de Batz de Castelmore d'Artagnan, zoals hij voluit heette, sneuvelde tijdens een 17e-eeuwse veldslag in Maastricht. Een dna-test moet nu uitwijzen of de resten die ontdekt zijn in de Maastrichtse kerk daadwerkelijk toebehoren aan d'Artagnan.
Onder het oude altaarHet skelet werd gevonden in het schip van de Sint-Petrus-en-Pauluskerk in de Maastrichtse wijk Wolder, vlak voor het huidige altaar. De hedendaagse kerk is vermoedelijk de tweede of zelfs derde constructie op deze locatie, met wortels die teruggaan tot de 13e en mogelijk zelfs de 11e eeuw. De vondst kwam aan het licht nadat in februari een deel van de kerkvloer verzakte. Tijdens de daaropvolgende herstelwerkzaamheden werd de vloer opengebroken, waarbij het stoffelijk overschot werd ontdekt.
Al lange tijd een vermoedenDat d'Artagnan mogelijk in de kerk van Wolder begraven lag, was al jaren een vermoeden. Toch werd er ondanks aanwijzingen nooit eerder gegraven naar de resten voor onderzoek.
D’Artagnan sneuvelde op 25 juni 1673 tijdens de belegering van Maastricht, waar het Franse leger van Lodewijk XIV de stad probeerde in te nemen. Volgens de overlevering werd hij iets verderop, bij de Tongersepoort, dodelijk getroffen door een musketkogel die hem aan de voorkant (la gorge) raakte.
Door de warme temperatuur en het uitblijven van een snel einde van de strijd werd vermoedelijk besloten het lichaam niet naar Parijs over te brengen. De katholieke koning koos er daarom voor de eresoldaat in Maastricht te begraven, in zogenoemde gewijde grond.
Het Franse leger had zijn tentenkamp opgeslagen in Wolder, vlak bij de dorpskerk. Die kerk werd naar alle waarschijnlijkheid aangewezen als de laatste rustplaats van d’Artagnan.
Wat Willem van Oranje is voor Nederland, is d'Artagnan voor Frankrijk: een nationale held. De musketier was een vertrouweling van Lodewijk XIV en speelde een rol in Franse militaire successen. Het lidmaatschap van de koninklijke lijfwacht gold als eervol, ondanks de lage beloning.
Zijn dood, als gevolg van moed en loyaliteit aan de koning, werd een belangrijk historisch moment. Daardoor kreeg Maastricht een plaats in de Franse vaderlandse geschiedenis(boeken).
Munt in grafDiaken Jos Valke was bij de eerste opgraving en voelde meteen dat het om een bijzondere historische ontdekking ging. "Bij zijn lichaam lag een Franse munt", zegt Valke, waarmee de status van de overledene werd bevestigd.
"Bovendien geeft de locatie van het graf aan dat het om een belangrijk persoon gaat: het skelet lag namelijk op de plek waar vroeger het altaar stond en alleen koninklijke of andere belangrijke figuren werden destijds onder een altaar begraven."
De munt die werd gevonden bij het skeletDna-onderzoekOm uit te wijzen of het daadwerkelijk om d'Artagnan gaat, is op 13 maart een dna-staal van het skelet genomen. "Dat kan het beste van het gebit, liefst een tand mét wortel. Want daar zit het meest bruikbare materiaal in, is me gezegd", aldus Valke.
Een laboratorium in München vergelijkt dit dna nu met dat van een nazaat van de historische Franse figuur.
In de buurt van Avignon bestaat namelijk nog een bloedlijn langs de kant van de vader: Bertrand de Batz de Castelmore. Dat dna wordt nu onderzocht. Het resultaat wordt binnenkort verwacht.
Een deel van de kaak en de tanden die gebruikt zijn voor het dna-onderzoekHoop is hoogHoewel er dus nog geen hard bewijs is, lijkt alles in de richting van de rechterhand van de Franse koning te wijzen. Zo werden er resten van een musketkogel gevonden bij de ribben. Dat komt overeen met de beschrijving van het letsel van d'Artagnan in de geschiedenisboeken.
Ook de betrokken archeoloog Wim Dijkman beaamt dat. Hoewel hij zelf liever wacht op de onbetwistbare resultaten uit München. "Ik ben nog heel voorzichtig, ik ben een wetenschapper. Maar mijn verwachting is hoog", zegt Dijkman. "Ik ben al 28 jaar bezig met onderzoek naar het graf van d'Artagnan. Dit zou het hoogtepunt van mijn carrière kunnen zijn.
Ik heb al jarenlang veel contacten in Frankrijk en zij vragen me altijd waarom d'Artagnan nog niet gevonden is. Dat lijkt nu het geval te zijn, want er is tot nu toe niets gevonden dat tegenspreekt dat dit hem niet zou zijn. Maar nogmaals: ik wacht het dna-onderzoek af."
Lange tijd bleef het een raadsel waar de laatste rustplaats van d'Artagnan was. Het werd zelfs onderdeel van de nationale legende rondom het figuur. Het zou zomaar kunnen dat dat mysterie binnenkort is opgelost.
Er bestaan eigenlijk twee d’Artagnans: de historische figuur - die echt heeft bestaan- én het fictieve personage van de musketier. Die laatste kent het grote publiek vooral via de negentiende-eeuwse roman 'Les trois Mousquetaires' (de drie musketiers) van de Franse schrijver Alexandre Dumas. Die boeken zijn meer dan honderd keer verfilmd, van Hollywoodproducties tot Chinese kungfu-films. Toch wijkt Dumas’ versie wat af van de werkelijkheid: hij voegde elementen toe en wijzigde details voor het literaire effect.
Zo is het boekpersonage een man van begin dertig, terwijl de historische d’Artagnan ruim zestig jaar oud was en niet in de beste conditie toen hij stierf.
De roman van Dumas en het personage van d'Artagnan zoals deze op basis van de roman wordt voorgesteldVeiligheidsmaatregelenHet skelet is inmiddels weggehaald uit de kerk en ligt nu bij een archeologisch instituut in Deventer. Ook de spullen die bij de resten in het graf lagen, zijn niet meer aanwezig in de kerk. Tot slot heeft het kerkbestuur vorige maand een alarminstallatie geïnstalleerd om ongewenst bezoek, zoals grafrovers af te schrikken.
Burgemeester trots, maar voorzichtigDe burgemeester van Maastricht, Wim Hillenaar, reageert enthousiast op de vondst van het skelet, maar is voorlopig terughoudend met commentaar. "Het zou, indien het DNA-onderzoek dit bevestigt, een bijzondere ontdekking zijn binnen een belangrijk hoofdstuk uit de geschiedenis van Maastricht", aldus de burgemeester. "Tegelijkertijd is het nu van groot belang dat het lopende onderzoek met de nodige zorgvuldigheid en wetenschappelijke nauwkeurigheid kan gebeuren.
Tot die resultaten bekend zijn, past ons terughoudendheid."
Hillenaar zegt dat hij het nieuws met gepaste trots volgt. "Wij danken alvast alle betrokken onderzoekers, archeologen en vrijwilligers voor hun inzet en professionaliteit en kijken met verwachting en een gezonde spanning uit naar de uitkomst."
Spectaculaire vondst in Maastrichtse kerk: 'Alles wijst op skelet van wereldberoemde d'Artagnan'