Colère moest ik opzoeken, maar daar gaat het niet veel beter.
Vlaams minister-president Matthias Diependaele heeft zijn begrotingen op orde, maar de weg ernaartoe verliep ongezien stroef en dramatisch. Van minister Depraetere die in een colère schiet, tot woedende whatsapps van premier De Wever: een reconstructie van een pr-nachtmerrie voor de hele Vlaamse regering.
Viceminister-president Ben Weyts (N-VA) kijkt met een onbewogen blik toe in het Vlaamse halfrond, naast hem staart zijn collega Melissa Depraetere (Vooruit) bedrukt in het ijle en de stoel van Hilde Crevits (CD&V) is leeg. Een paar minuten ver in de septemberverklaring van minister-president Matthias Diependaele (N-VA), woensdagmiddag in het Vlaams Parlement, geeft de voorste bank van zijn regering maar een treurige aanblik. Wanneer Diependaele in zijn kleurloze opsomming beklemtoont dat de besparing van zijn regering op de overheid en de subsidies ‘on-ge-zien’ is, kan er bij Depraetere slechts een flets applausje vanaf.
Wat een moment de gloire voor een Vlaamse minister-president moet zijn, is deze week uitgedraaid op een politieke tragedie. Na een nachtelijke onderhandeling - de eerste en enige van zijn begrotingsronde - staat de regering maandag ‘op een zucht’ van een begrotingsakkoord, tot viceminister-president Hilde Crevits (CD&V) en de kabinetschef van Depraetere, voormalig Vooruit-parlementslid Thijs Verbeurgt, onwel worden van de uitputting.
Lees meer
Wat betekent Vlaams begrotingsakkoord voor u en uw bedrijf?
50 procent wordt 80 procent
Een dag later kan Diependaele toch het Brusselse Martelaarsplein op wandelen en pal in de zevenuurjournaals aankondigen dat zijn regering een akkoord op zak heeft - waarmee Vlaanderen de jaren geleden uitgesproken belofte waarmaakt om de rekeningen op orde te zetten. Tot Vooruit vier uur later het bericht de wereld instuurt dat de partij niet langer achter de deal staat, omdat het rekenwerk niet klopt.
De Vlaamse socialisten hebben ontdekt dat dat het geld om de lonen van het Vlaamse zorgpersoneel vanaf 2028 te verhogen, ontbreekt in de tabellen. Erger is dat de besparingen voor Welzijn veel groter zijn dan was afgesproken. Een echte besparing is het niet: het gaat om een vermindering van de extra uitgaven die in het regeerakkoord waren afgesproken. Elke minister ziet de beloofde nieuwe uitgaven tussen 2027 en 2029 slechts nog met de helft stijgen, maar voor Welzijn is er volgens de socialisten op dat moment geen 50, maar 80 procent verdwenen.
Excuses
Op het Martelaarsplein ontsteekt Depraetere in woede. De 1,1 miljard euro erbij tegen 2029 voor Welzijn was een voorwaarde voor de socialisten om in de Vlaamse regering te stappen. Sowieso raakt de tempering van de uitgaven - ‘minder meer’ - Welzijn extra hard. Van de 700 miljoen die de regering zo uitspaart, komt zo’n 300 miljoen euro van het domein van Vooruit-minister Caroline Gennez. Het groeipad ligt daardoor niet langer op 1,1 miljard euro, maar op 750 miljoen. Met het geld voor het Vlaamse zorgpersoneel erbij loopt dat op tot 900 miljoen euro, maar daarvan ontbreekt de eerste stap dus in de tabellen. Daarnaast wordt voor ruim 320 miljoen euro de hakbijl gezet in de kinderbijslag - een echte besparing.
De socialisten verdenken het kabinet van Ben Weyts ervan slinks besparingen te willen doorduwen met de ‘foute’ tabellen. ‘Wij geloven niet dat het per ongeluk is gebeurd.’
Diependaele erkent de fout en verontschuldigt zich, maar het stoort Vooruit dat het uren duurt voor de N-VA met een oplossing komt voor de ‘overbesparing’ op Welzijn. Omdat Vooruit niet nog een nachtje door wil doen en het gevoel heeft dat de N-VA de partij wil rollen, maken de socialisten hun onvrede wereldkundig. Ze vertrouwen Diependaele wel, maar niet het kabinet van minister van Begroting Ben Weyts (N-VA), dat verweten wordt slinks besparingen door te duwen. ‘We geloven niet dat dit per ongeluk is gebeurd’, zegt een rode bron. ‘Ze hadden ons extra geld voor Welzijn gebruikt om lucht in de besparingen te blazen.’
Geen weg terug
Het imbroglio aan het Martelaarsplein is compleet. Voor de N-VA is er geen weg terug. Na het eerste uitstel moet en zal Diependaele woensdag met een akkoord op zak naar het Vlaams Parlement gaan. En vooral: het aangekondigde begrotingsevenwicht is in sommige jaren weer een begrotingstekort geworden - bronnen spreken van een verslechtering van 100 tot 200 miljoen euro. Kabinetsmedewerkers van Weyts en Diependaele doen herberekeningen en zoeken naar alternatieven tot 5 uur woensdagochtend.
Over hoe de kabinetten het gat hebben dichtgereden, lost de partij niets. ‘Uit de nieuwe berekeningen kwamen zowel plussen als minnen’, is de uitleg. Volgens een bron is een tweede verlaging van de erfbelasting - een N-VA-dada - niet langer gehalveerd in 2028, maar volledig geschrapt.
Diependaele zet rekeningen op orde, maar krijgt zijn regering niet uit vechtmodus
Minister van Onderwijs Zuhal Demir (N-VA) zou woensdagochtend geweigerd hebben een bijdrage te leveren, waardoor Diependaele dan maar een deel van het gat met zijn eigen budgetten heeft moeten vullen, zegt de bron. De N-VA ontkent dat alles, maar wil geen transparantie geven. In het centenboekje dat met pers en parlement gedeeld wordt, ontbreken de jaren 2028 en 2029, tot grote frustratie van de verenigde oppositie.
CD&V waarschuwt
Woensdagochtend zijn de tabellen op tijd klaar voor wat nu echt de laatste ministerraad moet worden. Rond het middaguur komt de regering naar buiten met een tweede begrotingsakkoord. Onder de streep zijn de cijfers lichtjes gewijzigd, maar in 2027, 2028 en 2029 is de begroting in evenwicht. Vooruit gaat akkoord met de beperking van de uitgavengroei op Welzijn. Ook een eerste deel van de loonsverhoging voor het zorgpersoneel staat in de tabellen, al moeten de socialisten het geld daarvoor wel halen van het programma voor gezonde schoolmaaltijden. ‘Een pyrrusoverwinning voor Vooruit’, analyseert een minister.
De enige fout die we hebben gemaakt, is dat we Matthias zijn moment in de journaals hebben gegund.
Maar niemand van de regering komt hier als winnaar uit, beseft iedereen. De socialisten krijgen de cijfers dan wel goed, maar hebben volop de schijnwerpers gezet op de knip in de meeruitgaven voor Welzijn. Het debacle toont dat ze na tien jaar in de oppositie nog leergeld betalen op Vlaams niveau. CD&V, de partij die jarenlang op Welzijn zat, waarschuwt Vooruit meermaals voor de grote besparingen waarmee ze akkoord gaan, maar die raad wordt in de wind geslagen.
Ook het verlies van Verbeurgt helpt niet. De kabinetschef wordt beschouwd als ‘de enige die het echt goed snapt’. Maar dat zijn partij fouten zou hebben gemaakt, is een analyse die partijvoorzitter Conner Rousseau niet deelt, zo maakt hij intern duidelijk. Zonder de sortie zou de N-VA de cijfers nooit hebben aangepast, klinkt het. ‘De enige fout die we hebben gemaakt, is dat we Matthias zijn moment in de journaals hebben gegund.’
Nog vervelender is de episode voor de minister-president. Met het nachtelijke gecijfer weten Diependaele en de N-VA-kabinetten de begroting en de regering te redden, maar als regeringsleider komt hij opnieuw gehavend uit de strijd. Nogmaals is gebleken dat zijn collega-ministers, ook uit zijn eigen partij, hem weinig gunnen. En hij maar moeilijk akkoorden tussen zijn coalitiepartners gesmeed krijgt.
Kwade De Wever
Een pijnlijke bevestiging van het leiderschapsprobleem is dat premier Bart De Wever (N-VA) zich dinsdagavond met de Vlaamse zaken komt bemoeien en een aantal woedende whatsapps naar Rousseau stuurt. Tijdens de laatste onderhandelingen geeft Diependaele een gelaten indruk, zeggen collega’s. De septemberverklaring waar de N-VA met haar begrotingsevenwichten - een echte trofee voor iemand die dweept met het imago van boekhouder - zou uitpakken, is er een in mineur, lijkt hij te beseffen.
Ik zou in alle staten zijn in zijn plaats, maar Matthias is vergevingsgezind.
Anonieme coalitiepartner
‘Matthias is de kwaadste niet, maar hij heeft het moeilijk’, is de analyse bij de coalitiepartners. ‘Mocht iemand mij hebben aangedaan wat de socialisten deden: ik zou in alle staten zijn. Maar hij is vergevingsgezind en dat is ook een goede eigenschap’, zegt een minister.
Ten gronde bewijst het schouwspel het gierende wantrouwen tussen de N-VA en Vooruit, die het motorblok hadden moeten vormen van deze regering. De grote ideologische kloof blijkt hoe langer hoe moeilijker te overbruggen en dreigt weer op te spelen als de losse eindjes van deze oefening weer op tafel komen. De kiemen daarvoor zijn gezaaid bij het begin, toen deze regering tot stand kwam als een verstandshuwelijk en geen gemeenschappelijk project opgezet kreeg.
https://www.tijd.be/polit(...)654&sfmc_id=10583745