Toeslagen speelden vaak doorslaggevende rol bij uithuisplaatsing
Zeker 3532 kinderen zijn in het toeslagenschandaal door jeugdbeschermers weggehaald bij hun ouders. Die affaire speelde daarbij een grote rol, is de spijkerharde conclusie van de commissie Hamer.
Dat kinderen in de toeslagenaffaire onder dwang bij hun ouders zijn weggehaald, komt wel degelijk door de financiële situatie in die gezinnen. De toeslagenaffaire heeft in ‘alle gezinnen’ een rol gespeeld bij de uithuisplaatsing, zo concludeert de commissie die dit in opdracht van het kabinet onderzocht.
Bij ‘een aanzienlijk deel’ speelde de affaire zelfs een doorslaggevende rol: de commissie vindt het ‘aannemelijk’ dat zonder de door de Belastingdienst veroorzaakte problemen de uithuisplaatsing ‘niet had plaatsgevonden’.
De afgelopen jaren werd door de jeugdzorg en kinderbescherming steeds benadrukt dat de toeslagenaffaire alleen nooit de reden tot uithuisplaatsing was. Volgens de commissie is daardoor vaak het beeld ontstaan “dat er in al deze gezinnen al veel problemen waren en dat de uithuisplaatsing dus min of meer onvermijdelijk was”.
‘Traumaversterkend’
Het tegendeel is waar, stelt de commissie. “Er waren veel gezinnen die vóór de toeslagenaffaire een rustig bestaan hadden of hun problemen beheersbaar hadden kunnen houden.” Dat er nog altijd wordt getwijfeld aan die lezing van de ouders, is ‘traumaversterkend’, zegt commissievoorzitter en oud-PvdA-politicus Mariëtte Hamer in een toelichting.
Een aantal familieleden en vrienden beschuldigden me ervan dat ik de overheid ‘had opgelicht’ en dat ik een dief zou zijn.
OuderRapport ‘Erfenis van onrecht’none
De vele tienduizenden gedupeerden in de toeslagenaffaire – vooral ouders met een dubbele nationaliteit – werden vanaf 2005 ten onrechte door de Belastingdienst als fraudeur aangemerkt, en moesten vaak duizenden euro’s aan kinderopvangtoeslag terugbetalen. De operatie om hun schade te compenseren, loopt moeizaam.
Bij zeker 2159 gedupeerde gezinnen zijn ook nog kinderen gedwongen uit huis geplaatst: minstens 3532 kinderen in totaal. Meestal gebeurde dat omdat jeugdbeschermers de situatie in het gezin als ‘onveilig’ beschouwden. In de dossiers ligt de nadruk op gedragsproblemen bij het kind of de opvoedcapaciteiten van ouders. De financiële problemen als onderliggende oorzaak bleven vaak buiten beschouwing.
Ouderlijk gezag
Daarna kwam het gezin in een ‘fuik’, stelt de commissie Hamer. Een eigen woning of een stabiel inkomen worden door de kinderrechter of jeugdbeschermers vaak genoemd als voorwaarde voor terugkeer van het kind naar huis. Vaker dan andere ouders van wie het kind uit huis geplaatst werd, raakten toeslagenouders het ouderlijk gezag kwijt, wat betekent dat de weg naar terugkeer definitief werd afgesneden. De commissie wijt dat aan de langdurige financiële problemen, die ervoor zorgden dat de situatie van deze ouders onzeker bleef.
Er kwamen schuldeisers aan de deur. (...) De bel was uitgeschakeld. Mijn moeder kwam, uit schaamte, bijna niet meer op straat. Ik haalde de boodschappen.
KindRapport ‘Erfenis van onrecht’none
De commissie had intensieve gesprekken met 35 kinderen en volwassenen die als minderjarige uit huis werden geplaatst, en met 61 ouders en 25 experts.
Daarnaast analyseerde zij 97 geanonimiseerde kinddossiers van de rechter, de Raad voor de Kinderbescherming en de jeugdbeschermingsorganisaties. De patronen zijn zo duidelijk, dat de commissie op basis daarvan uitspraken durft te doen over de hele groep.
Domino-effect
Volgens Hamer zijn er drie typen gezinnen. In sommige gezinnen ging het prima, en liep het pas fout na de eerste brief van de Belastingdienst. In andere gezinnen speelde al iets – een scheiding bijvoorbeeld – maar ging het pas echt mis na de terugvordering van het toeslagengeld. In de derde groep was de situatie al problematisch, en gaf de toeslagenaffaire ‘de nekslag’.
Ik stal geen gekke dingen. Het was kleding, eten, drinken. Ik deed dat wel vaker, maar alleen als ik iets nodig had.
KindRapport ‘Erfenis van onrecht’none
De financiële problemen hadden een domino-effect. Ouders gingen nieuwe schulden aan om de Belastingdienst te kunnen betalen. Het stempel ‘fraudeur’ of ‘grove schuld’ zorgde ervoor dat ze niet terecht konden bij de schuldhulpverlening.
Door de financiële problemen en het gebrek aan kinderopvang verloren de meeste ouders hun baan of stopten met hun opleiding. Vaak liepen hun relaties stuk. Ze verloren hun huis en kwamen in sommige gevallen zelfs op straat terecht. Door stigmatisering, schaamte en geldgebrek gingen vriendschappen en familierelaties verloren.
De druk die mijn moeder voelde om te werken (...) heeft bonding time weggenomen. Momenten samen waren er wel toen ik heel klein was, maar toen ik wat ouder was niet meer.
KindRapport ‘Erfenis van onrecht’none
Ook de relaties in het gezin verslechterden, omdat er ineens veel minder geld was of omdat ouders meer moesten werken en er minder konden zijn voor hun kinderen. Kinderen begrepen dat vaak niet, en ouders schaamden zich te vertellen wat er aan de hand was.
In de steek gelaten
Na hun uithuisplaatsing voelden sommige kinderen zich door hun ouders in de steek gelaten. Vaak gaven ze hen de schuld. Achteraf voelen ze zich daar schuldig over.
Het aantal van 3532 uithuisplaatsingen is volgende de commissie een onderschatting, onder andere omdat ‘vrijwillige’ uithuisplaatsingen niet zijn geteld. Ook bij uithuisplaatsingen die officieel vrijwillig zijn, wordt vaak druk op de ouders uitgeoefend. Het aantal vrijwillige uithuisplaatsingen is waarschijnlijk nog een veelvoud van het aantal gedwongen uithuisplaatsingen
Alle getroffen kinderen kampen nog altijd met de gevolgen. Vaak hebben ze niet het onderwijsniveau kunnen volgen dat past bij hun talent of zijn ze gestopt met school. Veel van hen vertrouwen de overheid en jeugdzorg niet meer. De commissie verwacht dat die negatieve effecten doorwerken in de volgende generatie: de kinderen van deze kinderen.
Als ik later kinderen krijg, komt jeugdzorg er niet in.
KindRapport ‘Erfenis van onrecht’none
Hamer vindt dat de kinderen naast de ouders als zelfstandige groep gedupeerden moeten worden erkend. “Zij zitten bijvoorbeeld nog met dat onzichtbare stempel ‘onhandelbaar’ op hun hoofd. Zij hebben nodig dat iemand zegt dat ze dat niet zijn.” De erkenning als gedupeerde helpt daarbij.
Landelijk fonds
Bovendien wil Hamer dat er een landelijk fonds komt dat de kinderen helpt hun leven op te bouwen. “Geef ze ruimhartige financiële en praktische ondersteuning op maat. Zo kan iemand die te oud is voor studiefinanciering bijvoorbeeld zijn opleiding betalen.”
De commissie doet ook aanbevelingen voor de jeugdzorg. Die moet niet alleen kijken naar de (opvoedkundige) problemen in gezinnen, maar – samen met de ouders – ook naar de oorzaken daarvan. Jeugdzorg zou moeten doorverwijzen naar schuldhulpverlening of gemeentelijke regelingen voor mensen met weinig geld. Dat is nu vaak niet gebeurd. “Voor je een kind uit huis plaatst, moet je kijken of je het gezin op andere manieren kunt helpen”, zegt Hamer.
Correctie 27-3: In een eerdere versie van dit stuk stond het aantal van 3523 uithuisplaatsingen, dat moet 3532 zijn.
Lees ook:
Waarom de hersteloperatie toeslagen faalt? Pure onwil, zegt CDA-Kamerlid Van Dijk
Het ministerie van Financiën gaat niet uit van het belang van de gedupeerde ouders, maar blijft de eigen procedures centraal stellen bij het schadeherstel van het toeslagenschandaal. ‘Pure onwil’, oordeelt Kamerlid Inge van Dijk.
https://www.trouw.nl/binn(...)splaatsing~bf46df55/Tribunalen en snel voor dat tuig