Etappe 3: Grado - Valdobbiadene (198km)Na een uitstapje in Friuli-Venezia Giulia rijdt het peloton weer terug naar Veneto, dit keer niet langs de kustlijn waar ze in de tweede etappe al reden, maar iets meer landinwaarts om uit te komen in Valdobbiadene. Het is, met een zware vijfdaagse voor de boeg, de voorlopig laatste kans voor de sprinters.
Grado is een stadje met 8.000 inwoners in de provincie Gorizia waar 142.000 mensen wonen. Het ligt op een eiland dat de Lagune van Grado scheidt van de Golf van Trieste, Trieste ligt aan de overkant van de Golf op 30km vaarafstand. De provincie Gorizia heeft een grote Sloveense gemeenschap, vooral in en rond de hoofdstad die zich ook over de grens (vastgesteld na de Tweede Wereldoorlog) uitstrekt, in het Italiaanse Gorizia wonen 36.000 mensen en het Sloveense deel Nova Gorica heeft ruim 13.000 inwoners. Bekende Sloveense Italianen uit de provincie Gorizia zijn onder andere voetbaltrainer Edy Reja (leidde Napoli van de Serie C terug naar de Serie A, maar werd onlangs ontslagen) en volleyballer Matej Cernic (winnaar zilveren medaille op de Olympische Spelen van 2004).
Grado en haar laguneHet ontstond in de late Romeinse tijd als havenstadje even ten zuiden van het veel belangrijkere Aquileia. Deze Oost-Romeinse (Byzantijnse) stad werd in 452 verwoest door de Hunnen en in 568 definitief verloren aan de Longobarden. Een groot deel van de bevolking vluchtte naar Grado, dat na 568 ook de zetel werd van de Patriarch (bisschop, met extra rechten) van Aquileia. De Longobarden in Aquileia pikten dit niet en stelden een eigen Patriarch aan, er ontstond een schisma die eeuwen lang zou aanslepen.
Grado werd in de elfde eeuw meerdere keren aangevallen door Aquileia en zou hier nooit van herstellen, het werd uiteindelijk opgeslokt door Venezia dat in 1457 ook de titel van Patriarchaat overnam. Er was niets meer over van de status van Grado, dat een spookstad werd waar enkel de visserij nog voor enige bedrijvigheid zorgde. In de 19e eeuw kwam de stad weer tot leven toen de Oostenrijkers een brug aanlegden en er een bescheiden badplaats van maakten. In 1936 bouwde Italië nog een brug en werd Grado definitief uit haar isolement gehaald. Tegenwoordig is het, samen met het eveneens vervallen Aquileia (nog maar 3.000 inwoners, wel een UNESCO werelderfgoed) een populaire bestemming voor toeristen die cultuur en historie willen opsnuiven, bovendien is de lagune een belangrijk natuurgebied. De belangrijkste gebouwen in Grado zijn de Basilica di Santa Maria delle Grazie en de Basilica di Sant'Eufemia (de oude zetel van de Patriarchen), beide stammen uit de zesde eeuw.
Het is pas de tweede keer dat Grado wordt aangedaan in de Giro, in 1954 won Adolfo Grosso hier de etappe. Een dag later ging men hier ook een bergrit van start, de Nederlander Wout Wagtmans kwam toen als eerste aan in de San Martino di Castrozza, waar de volgende etappe in deze Giro ook al aankomt.
De uit 580 stammende Basilica di Sant'EufemiaValdobbiadene ligt in de provincie Treviso (875.000 inw.), ruim 30 kilometer ten noorden van de gelijknamige hoofdstad met 82.000 inwoners. Er wonen 10.000 mensen in dit plaatsje dat aan de voet van de 1.570 meter hoge Monte Cesen, onderdeel van de "Prealpi Venete" die de overgang vormen van het laagland naar het hooggebergte.
Wijngaarden in de "Prealpi"Het is rond het jaar 1000 ontstaan op de plaats van de verlaten Romeinse plaats Duplavilis, het heeft een bescheiden agrarische geschiedenis, eerst behoorde het tot het Heilige Roomse Rijk en vanaf 1391 de Venetiaanse republiek. Het plaatsje won onder Venetiaans bestuur iets aan belang als buitenverblijf voor welgestelde burgers uit Venezia en Treviso, en door de import van rupsen uit het verre Oosten kon men op kleine schaal beginnen met de zijdeteelt. Valdobbiadene zou de volgende eeuwen de geschiedenis van de rest van Veneto volgen. Tegenwoordig is Valdobbiadene vooral bekend als het centrum van het wijn gebied "Prosecco di Valdobbiadene e Conegliano", gespecialiseerd in de Prosecco-wijn, een witte wijn waarvan ongeveer 150 miljoen flessen per jaar worden geproduceerd.
Paus Benedetto XI (1303-1304) komt uit Valdobbiadene, evenals de zwemmer Federico Colbertaldo (goud 1500m EK2008).
De Giro kwam hier nog nooit, wel wordt in deze streek de Granfondo del Prosecco georganiseerd, een populaire wielertocht die aanstaande zondag weer wordt verreden.
Grote drukte in de Granfondo del Prosecco![]()
![]()
De etappe bestaat uit een lange, vlakke aanloop via Friulische steden als Udine, Pordenone en Sacile (geboorteplaats Enrico Gasparotto), en een heuvelachtige laatste gedeelte in Veneto. De heuvels beginnen na de passage door Conegliano (geboorteplaats Marzio Bruseghin en Mauro da Dalto) als er nog 70km te rijden zijn. De eerste klim van de dag is 2.3km aan 7%, ongeveer 20km later zijn de enige bergpunten te verdienen in Combai (391m hoog, 2.2km aan 6.2% gem. en 10% max.).
De renners passeren met nog 19.7km te gaan de finish in Valdobbiadene, een mooie gelegenheid voor de mannen met ambitie om deze verraderlijke aankomst van 3.7km aan 1.9% te inspecteren. Na de finish loopt de klim nog even door met een iets steiler stuk, wat de cijfers op 5.7km aan 2.5% brengt.
Wederom geen simpel abc’tje voor de sprinters dus al blijven Petacchi, Cavendish en co. uiteraard wel favoriet. Op aankomsten als deze moeten types als Gilbert, Pozzato en Davis echter niet onderschat worden.