We hebben watertekort, maar bij Rotterdam spoelt het massaal de zee in

quote:

We hebben een watertekort, maar bij Rotterdam spoelt het massaal de zee in

Terwijl Nederland probeert zoet water vast te houden, stroomt het via de Rotterdamse haven juist massaal naar zee. Om dat tegen te gaan, zou de toegang tot de haven ondieper kunnen worden gemaakt of zelfs helemaal kunnen worden afgedamd, met grote gevolgen voor de scheepvaart.

De Deltawerken zijn gebouwd om Nederland te beschermen tegen hoogwater, maar ze hebben inmiddels nog een andere functie. De vele sluizen en dammen in onze kustlijn houden namelijk het zoute zeewater tegen. Zo voorkomen ze verzilting in het binnenland.

Maar in die kustverdediging zit één gapend gat: de Nieuwe Waterweg, die toegang biedt tot de Rotterdamse haven. Die is in de afgelopen decennia steeds dieper gemaakt om de doorvaart van steeds grotere schepen mogelijk te maken. Door het inmiddels 16 meter diepe kanaal kruipt echter ook een flinke 'zoutwatertong' het land in, die onze zoetwatervoorraad bedreigt.

Om de verzilting tegen te houden, moet er ontzettend veel zoet water door de Nieuwe Waterweg worden gespoeld: honderdduizenden liters per seconde. "We moeten eigenlijk doorlopend dweilen met de kraan open", stelt hoogleraar Maarten Kleinhans van de Universiteit Utrecht.

Als er veel water door de Rijn stroomt, is dat geen probleem. Maar bij droogte, zoals deze zomer, gebruiken we meer dan de helft van al het Rijnwater dat ons land binnenkomt om de Nieuwe Waterweg te doorspoelen. En toch dreigen we de strijd tegen verzilting te verliezen: het zout dringt steeds dieper het land in.

Waterbeheerders nemen daarom al tal van bijzondere noodmaatregelen, bijvoorbeeld om het water in het Brielse Meer zoet te houden. Onder meer de industrie en tuinders in het Westland zijn afhankelijk van water uit deze 'regenton'. Door het watertekort mogen tuinders hun kassen al niet meer beregenen.

Tekort aan zoet water wordt groter
Onderzoekers van Deltares en het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) schreven eerder dit jaar dat er in de toekomst steeds grotere tekorten dreigen doordat door klimaatverandering de temperatuur verder stijgt en de zeespiegel omhooggaat. Er is dan steeds minder zoet water beschikbaar, terwijl de druk van de zoute Noordzee juist toeneemt.

Het planbureau stelde twee maatregelenpakketten voor om daar iets aan te doen. In één pakket blijven we ons watersysteem grotendeels op de huidige manier beheren, maar wordt de Nieuwe Waterweg wel ondieper gemaakt. In het andere pakket nemen we allerlei maatregelen die verder gaan, waaronder uiteindelijk ook het volledig afdammen van de Nieuwe Waterweg.

Makkelijk zou dat niet zijn. In één variant, die al in 2014 werd voorgesteld door een groep ingenieurs die eerder aan de Oosterscheldekering werkte, zouden er sluizen komen in de Nieuwe Waterweg. Maar samen met schepen zouden die ook veel zout water doorlaten, schreven wetenschappers van Deltares twee jaar geleden.
Om zoet water écht vast te houden, zou het nodig zijn om met een dam een volledige knip te maken tussen de zeevaart en de binnenvaart. Goederen moeten dan via land worden vervoerd. Het zou de werking van de Rotterdamse haven compleet veranderen. De economische gevolgen zijn nooit in detail onderzocht, maar zouden groot zijn.

Havenbedrijf noemt toekomst Nieuwe Waterweg 'dilemma'
Toen NRC vier jaar geleden vroeg naar het afsluiten van de Nieuwe Waterweg, leverde het idee nog gelach op bij het Havenbedrijf. Inmiddels is de toon veranderd. De toekomst van de Nieuwe Waterweg is een "dilemma" en een "groot maatschappelijk vraagstuk", zegt een woordvoerder tegen NU.nl.

Vanwaar die andere toon? "We zijn vier jaar verder, deze droogte is ongekend", aldus de woordvoerder. Het gebrek aan zoet water dreigt ook industriële bedrijven in de haven zelf hard te raken.
Maar de directe toegang voor zeeschepen is ook "een van de grote kwaliteiten van de Rotterdamse haven", zegt de woordvoerder. "Daar moet je heel voorzichtig mee omgaan."

Dichtslibben als tussenoplossing?
Een tussenoplossing kan zijn om de vaargeul in de Nieuwe Waterweg niet helemaal af te sluiten, maar geleidelijk op natuurlijke wijze te laten dichtslibben. "Dat zou heel verstandig zijn, zowel voor het probleem van de lage waterstanden en zoutindringing als voor het probleem van de hoge waterstanden", zegt emeritus hoogleraar Stedenbouwkunde Han Meyer.

Samen met twee natuurorganisaties schreef hij zes jaar geleden een plan om de Nieuwe Waterweg te verondiepen. Er zou dan minder zoet water nodig zijn om het zout tegen te houden. Bovendien zou een ondiepere Nieuwe Waterweg werken als een natuurlijke spons die het achterland bij hoogwater beschermt.

Ook volgens hoogleraar Kleinhans zou het goed zijn om verondieping van de Nieuwe Waterweg in ieder geval te onderzoeken. Afdamming is volgens hem een "draconische maatregel" met grote nadelen. Zo zou er ontzettend veel ruimte nodig zijn om het rivierwater bij hoge waterstanden op te vangen en later te kunnen wegpompen.

Het zou ongeveer een eeuw duren om de Nieuwe Waterweg op natuurlijke wijze te laten terugkeren van 16 naar 5 meter diepte, blijkt uit een modelstudie die de hoogleraar uitvoerde. Dat geeft de haven volgens hem tijd om zich aan te passen, bijvoorbeeld door meer activiteiten richting de Maasvlakte te verplaatsen.

'Petrochemie moet toch al verduurzamen'
Vooral voor de bereikbaarheid van olieraffinaderijen en chemische bedrijven in de Botlek zou verondieping van de Nieuwe Waterweg gevolgen hebben. "Die petrochemie moet toch al gaan verduurzamen", zegt Meyer. "Het zou slim zijn om die transitie te combineren met deze opgave."
"Het Havenbedrijf kan dat niet leuk vinden, maar zij zijn medeveroorzaker van de klimaatschade", zegt Kleinhans. "Het kan niet meer zo zijn dat je bedrijven gewoon door laat gaan, terwijl ze schade veroorzaken aan natuur en de watervoorziening."

De belangrijkste maatregel tegen de droogteproblematiek blijft overigens volgens de hoogleraar het aanpakken van de klimaatverandering zelf. "De problemen die we nu ervaren, zien we al twintig jaar aankomen", aldus Kleinhans. "En dit is nog een hele fijne, vriendelijke, milde zomer vergeleken met wat er nog aankomt. Voorkomen is beter dan genezen."