quote:

Van Essens stikstofbrief komt eraan, maar wat houdt dat in?
Vlak voor zomerreces maakt landbouwminister de emissieplafonds bekend

De zenuwen nemen toe in politiek Nederland, net zo goed als in de agrarische sector. Op vrijdag 26 juni aanstaande komt landbouwminister Jaimi van Essen met zijn aangekondigde Kamerbrief naar buiten waarin belangrijke beslissingen zullen staan over het stikstofbeleid van de komende tien jaar.

Net als kabinet-Schoof wil het kabinet-Jetten dat in 2035 42-46 procent minder ammoniak wordt uitgestoten door boeren in vergelijking met 2019. In 2035 worden boeren bovendien voor het eerst hard afgerekend op de emissieplafonds die Den Haag hen op gaat leggen. Ook dat was al een plan van het kabinet-Schoof.

Grote vraag
Dat was dus bekend. De grote vraag is hoe hoog die emissieplafonds per boerenbedrijf gaan worden. En hoe breed worden de emissiearme zones rondom de stikstofgevoelige Natura 2000-gebieden, waarbinnen bedrijven nog veel sterker moeten reduceren? Vooral dit laatste ligt gevoelig. Omdat het kabinet-Jetten een minderheidskabinet is, moet Jaimi van Essen een compromis sluiten met de oppositie. De kans bestaat dat bijvoorbeeld de PRO-fractie strengere eisen wil stellen dan de coalitiepartijen.

Emissieplafonds
Van Essens voorganger op landbouw, huidig BBB-Kamerlid Femke Wiersma, had al kort na de val van het vorige kabinet aangekondigd in 2026 duidelijk te maken welke emissieplafonds boeren en andere bedrijven opgelegd krijgen. Dat was destijds een ommezwaai: van het depositiebeleid van de laatste twee kabinetten-Rutte naar nu een emissiebeleid. Stikstofonderzoekers van onder meer Wageningen University & Research, Universiteit Leiden en Universiteit Utrecht pleitten hier al jaren voor.

Net als Wiersma gaat ook Van Essen daarom proberen in 2027 de depositiedoelen uit de Wet stikstofreductie en natuurverbetering te halen, een wet uit 2021 van de hand van toenmalig landbouwminister Carola van Schouten. Die depositiedoelen (waaronder het einddoel dat in 2035 74 procent van de stikstofgevoelige natuurgebieden zich onder de Kritische Depositiewaarde bevindt) worden wettelijk ingeruild voor emissiedoelen (met als einddoel voor de landbouw: 42-46 procent minder ammoniakuitstoot in 2035).

Controverse
De Kamerbrief die Van Essen op vrijdag 26 juni verstuurt, zal sowieso controverse creëren. Een week later gaat de Tweede Kamer met reces, maar de parlementsleden willen nog in die laatste dagen over die Kamerbrief debatteren.

De agrarische belangengroep Agractie reageerde dinsdag bij voorbaat al fel, op basis van ‘de proefballonnetjes die de afgelopen dagen in de media zijn verschenen’. Misschien dat Agractie doelt op een recente publicatie in Het Financieele Dagblad, op basis van gesprekken met onder andere anonieme bronnen rond het kabinet. In dit artikel staat niks dat niet al in Kamerbrieven stond. Maar Agractie schrijft op eigen gezag ‘in de wandelgangen’ hebben horen praten over ‘reducties van 60 tot 80 procent’. ‘Dit is geen bijsturing meer, dit is grootschalige sanering’, oordeelt Agractie.

Gekant
Belangrijk om te weten is dat Agractie ook gekant was tegen de plannen van het kabinet-Schoof, en tegen het vergelijkbare beleid dat nu door BBB-bestuurders in de provincies Drenthe en Gelderland wordt uitgerold. Ook staat Agractie lijnrecht tegenover de agrarische belangenorganisaties LTO en NAJK, die wel welwillend kijken naar het nieuwe emissiebeleid.

Die laatste twee sloten bijvoorbeeld een akkoord met de Unie van Waterschappen, de VNG en het Interprovinciaal Overleg (IPO). Dat akkoord spreekt zonder oordeel over de emissiearme strook van 250 meter diep die het kabinet-Schoof wilde instellen rond de twee grote stikstofgevoelige natuurgebieden Veluwe en De Peel. De provincie Drenthe gaat nu een emissiearme strook van 1000 meter inrichten rond de eigen stikstofgevoelige gebieden. De provincie Gelderland kiest op haar beurt voor zoneringen van maximaal 500 meter.

Eén reden dat Gelderland kiest voor 500 meter in plaats van 250 meter (zoals het kabinet-Schoof had voorgesteld), is dat dan de totale reductieopgave door meer schouders gedragen kan worden. Want in een bredere strook bevinden zich nu eenmaal meer boeren en bedrijven dan in een smallere.

De komende jaren
De stikstofcrisis is niet voorbij als de emissieplafonds en emissiearme zones die Van Essen straks voorstelt door de Tweede en Eerste Kamer zijn aangenomen. Het duurt nog jaren voordat het meet- en rekensysteem is ingericht dat in de gaten moet houden of het boeren lukt hun emissies terug te brengen. ‘Dit is technisch complex en vraagt om een verdere uitwerking de komende jaren’, schreef Van Essen afgelopen dinsdag nog als antwoord op schriftelijke Kamervragen. Ook de handhaving is nog niet georganiseerd. Bovendien blijven er juridische vraagtekens rondom het begrip ‘additionaliteit’.

Additionaliteit
Want in hoeverre mogen er straks weer vergunningen verleend worden als de streng beschermde natuur nog altijd niet volledig is hersteld? In theorie kan een rechter blijven zeggen dat elk beetje vermeden stikstofuitstoot noodzakelijk blijft voor het herstel van de heides, zandverstuivingen, duinen en andere voedselarme natuurgebieden. In dat geval is ook een goed werkend emissiereductiebeleid niet voldoende.

‘Dit additionaliteitsvereiste is verworden tot een complexe en bijna onmogelijke bewijsopdracht, waardoor zelfs projecten die stikstofemissies vergaand reduceren moeilijk kunnen worden vergund’, staat in een belangrijk en recent verschenen advies van Wageningen University & Research. Landbouwminister Jaimi van Essen heeft uitgebreid met deze onderzoekers gesproken.

Niet opgelost
Voorlopig is de ‘additionaliteit’ juridisch niet opgelost en blijft het voor provincies veel werk voor ze weer soepeler natuurvergunningen kunnen verstrekken: ‘Dat vereiste maakt dat wij als provincie per gebied moeten onderbouwen dat reductie van stikstofemissie niet noodzakelijk is om natuur te herstellen en het daarom verantwoord is om vergunningen te kunnen verlenen’, schrijft de provincie Drenthe bijvoorbeeld in het eigen beleidsplan. ‘Bovendien moeten wij kunnen aantonen dat we verslechtering van de betrokken natuur wegnemen en dat zicht blijft op het halen van de wettelijke natuurdoelen.’

quote:

Op donderdag 4 juni 2026 10:16 schreef michaelmoore het volgende:
stikstof is het beste excuus om woningbouw tegen te gaan, dus daar gaan we net als de hypotheekrente aftrek niets aan doen

quote:

Op donderdag 4 juni 2026 10:21 schreef Hexagon het volgende:

[..]
BNW is een deurtje verder.

quote:

Op donderdag 4 juni 2026 10:23 schreef michaelmoore het volgende:

[..]
beiden hebben gemeen dat we we er al 30 jaar over praten en niets aan gaan doen

quote:

Op donderdag 4 juni 2026 10:29 schreef Hexagon het volgende:

[..]
Dat komt vooral doordat mensen het niet belangrijk genoeg vinden om het op te lossen want zielige boeren enzo.

quote:

Op donderdag 4 juni 2026 10:29 schreef Hexagon het volgende:

[..]
Dat komt vooral doordat mensen het niet belangrijk genoeg vinden om het op te lossen want zielige boeren enzo.

quote:

Op donderdag 4 juni 2026 12:00 schreef KaheemSaid het volgende:
Dat je bijna uit gaat kijken naar een brief over stikstof omdat het dan misschien niet continu over migratie gaat.

quote:

Op donderdag 4 juni 2026 12:31 schreef xpompompomx het volgende:

[..]
Geen nood, het antimigratiefront weet het vast zo te spinnen dat ook stikstof over immigratie zal gaan. Want minder immigratie is minder....*

*:naar eigen believen in te vullen.

quote:

Op dinsdag 16 juni 2026 22:31 schreef Hexagon het volgende:
De plannen zijn uitgelekt. Komen bufferzones rondom natuurgebieden.

https://www.parool.nl/ned(...)urgebieden~b95b2621/

SPOILER

Kabinet komt met ingrijpende stikstofplannen, onder meer zones rond natuurgebieden


Rond twintig grote natuurgebieden komen zones van 1 kilometer waarin veel minder stikstof mag worden uitgestoten. Dat staat in het ingrijpende stikstofpakket van het kabinet dat zo goed als af is, melden bronnen aan de NOS. Het gaat onder meer om de Peel in Brabant en de Veluwe in Gelderland.

Een relatief ruime strook van 1 kilometer rond een gebied betekent dat sommige bedrijven in de zone mogelijk veel moeten reduceren, terwijl andere bedrijven buiten schot kunnen blijven. Hoeveel de uitstoot verminderd moet worden, zal per natuurgebied verschillen.

Rond kleinere natuurgebieden komen zones van maximaal 500 meter. Voor boerenbedrijven in deze zones betekent het dat ze moeten verdwijnen, verhuizen of innoveren om minder stikstof uit te stoten.

Uitstootplafond per sector
Maar het kabinet heeft nog meer bedacht om Nederland na jaren van het stikstofslot te krijgen. Naast de zones zal per sector een uitstootplafond gaan gelden. Voor melkvee (koeien) zal die emissiegrens als eerste worden bepaald, daarna komen andere sectoren.

Wat de grens wordt, is nog niet duidelijk. De komende dagen wordt er op verschillende plekken nog over de invulling van de maatregelen gesproken.

Daarnaast staat in de plannen dat er verschillende normen komen voor de hoeveelheid dieren die gehouden mag worden per hectare grond. De precieze norm staat nog niet vast - ook die gesprekken lopen nog - maar wel is duidelijk dat de regels gaan verschillen per grondsoort.

Veehouders op stikstofgevoeligere zandgrond zullen een strengere norm krijgen dan veehouders op kleigrond. In Noord-Brabant, waar relatief veel intensieve veehouderij is, is veelal zandgrond.

Halve mol
Het kabinet wil verder, volgens ingewijden, de rekenkundige ondergrens verhogen naar een halve mol stikstof per hectare. Projecten (bijvoorbeeld de bouw van woningen of uitbreiding van stallen) die onder de grens blijven, hoeven geen natuurvergunning aan te vragen.

De rekenkundige ondergrens ligt nu nog op 0,005 mol (ongeveer nul), wat in de praktijk betekent dat overal een natuurvergunning voor moet worden aangevraagd, ook voor heel kleine (bouw)projecten. Met de verhoging van de ondergrens wordt het dus makkelijker om te bouwen.

Een andere maatregel die in het vat zit, is de invoering van dierrechten voor meer soorten. Nu geldt dat stelsel, waarin bepaald wordt hoeveel dieren er gehouden mogen worden, nog alleen voor kippen, varkens en koeien. Als het aan het kabinet ligt, gaat dat ook gelden voor bijvoorbeeld geiten en eenden. Op die manier kan het aantal dieren makkelijker worden begrensd.

Sanctie
Om de rechter te overtuigen van het stikstofpakket, heeft het kabinet een 'stok achter de deur' voor ogen. Gedacht wordt aan een zogenoemde generieke korting op dierrechten. Het Rijk kan dan bijvoorbeeld tegen provincies zeggen dat ze minder dieren mogen houden als de normen worden overschreden. Provincies moeten dan zelf uitzoeken hoe ze dat voor elkaar krijgen.

De afgelopen jaren zetten rechters vaak een streep door stikstofbeleid van het kabinet, omdat doelen (die in de wet staan) niet werden gehaald of niet zouden worden gehaald. Met deze sanctie hoopt het kabinet de rechter te overtuigen dat het dit keer geen vrijblijvend beleid is.

Nog geen meerderheid
De stikstofplannen zijn in grote lijnen gisteren vastgesteld in het Catshuis waar elf bewindspersonen bij elkaar waren. De drie coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn aan boord, maar daarmee is er nog geen meerderheid.

Achter de schermen klinkt de verwachting dat het moeilijk 'nee' zeggen is tegen plannen die Nederland van het slot halen. Maar partijen waarnaar gekeken wordt voor een meerderheid, JA21 en Pro, zijn in deze fase nog niet op de hoogte gesteld van de plannen.

Het kabinet wil het stikstofpakket overigens niet in één wet gieten. Het zal gaan om verschillende wetten, waar per plan dus een meerderheid voor moet worden gevonden.

Landbouwminister Van Essen (D66) wil vandaag niet ingaan op de uitgelekte plannen, maar benadrukt wel de samenhang en dat het pakket alleen "werkt als geheel". Op 26 juni moeten de plannen af zijn en wil Van Essen "het totaal presenteren".

Bronnen waarschuwen wel dat het pakket niet betekent dat Nederland in een keer van het stikstofslot gaat. Uiteindelijk moet per natuurgebied worden vastgesteld hoe het ervoor staat, om op die plekken weer vergunningen te kunnen afgeven.

Waarom zitten we op een stikstofslot?
Nederland is volgens Europese afspraken verplicht om ruim 160 natuurgebieden te beschermen. Maar dat lukt niet, doordat de stikstofuitstoot hoog is. Daardoor verdwijnen planten, insecten en vogels.

In 2015 werd een oplossing bedacht: het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Bedrijven die stikstof wilden uitstoten, bijvoorbeeld om meer koeien te houden of een weg aan te leggen, kregen alvast toestemming om dat te doen. De compensatie voor de natuur zou later komen.

Alleen werd die laatste belofte niet nagekomen want de stikstofneerslag bleef te hoog. De Raad van State zette daarom in 2019 een streep door de PAS-regeling, waardoor in één klap duizenden bedrijven illegaal werden. Ook vergunningen voor nieuwe projecten zijn sindsdien lastig te krijgen: rechters oordelen vaak dat daarvoor de stikstofuitstoot te hoog is.

Nederland zit daardoor al jaren grotendeels op slot: bedrijven kunnen niet uitbreiden, woningen kunnen niet worden gebouwd en wegen kunnen niet worden aangelegd. Volgens verschillende schattingen loopt de schade voor de economie intussen in de miljarden tot tientallen miljarden per jaar.

quote:

In De Stikstoffuik 2.0 actualiseert fysicus en wetenschapsjournalist Arnout Jaspers zijn genadeloze analyse met de nieuwste cijfers, politieke ontwikkelingen en rechterlijke uitspraken. Hij laat zien waarom dezelfde aanpak telkens terugkeert, waarom Nederland zichzelf blijft blokkeren en wat er nodig is om eindelijk uit de stikstoffuik te ontsnappen.

quote:

Boeren, bouwers, ondernemers en organisatoren lopen inmiddels vast op stikstofhoeveelheden die nauwelijks groter zijn dan een vogelpoepje.

quote:

Op donderdag 4 juni 2026 09:48 schreef VoMy het volgende:
7 jaar sinds de PAS-bom en sindsdien zijn er wel talloze miljoenen alvast uitgegeven aan generieke uitkoopacties maar is er nog altijd maar een fractie van de benodigde winst geboekt (omdat generieke vrijwillige uitkoop heel inefficient is maar wel een lekkere gouden handdruk voor de ondernemers).

Elk plan dat niet draait rond gerichte uitkoop, strengere regels, en onteigenen nabij natuurgebieden, is geen serieuze poging om de natuur te verbeteren.

Voor één keer een beleidsplan van LNV dat een ander doel heeft dan kruiwagens vol geld verplaatsen vanuit de samenleving richting de boerenindustrie, het idee alleen klinkt al onwerkelijk.

Ik verwacht er niet veel van. Aan het einde van de rit zullen we alles wel weer 5 jaar uitstellen omdat het anders wel snel gaat, er moeten immers ook nog gesprekken met alle belangengroepen (dat zijn er 40) gevoerd worden, er moet mét de boeren gepraat worden in plaats van over, denk aan de familiebedrijven, passie, ons voedsel, enzovoort enzovoort.

En dan laat de VVD het kabinet straks ook nog eens vallen zodat de details van het onderwerp weer vooruitgeschoven mogen worden naar een volgend kabinet.

quote:

Op donderdag 4 juni 2026 12:31 schreef xpompompomx het volgende:

[..]
Geen nood, het antimigratiefront weet het vast zo te spinnen dat ook stikstof over immigratie zal gaan. Want minder immigratie is minder....*

*:naar eigen believen in te vullen.

quote:

Op dinsdag 16 juni 2026 22:37 schreef capricia het volgende:

[..]
Ook de NOS (voor iedereen die geen Parool kan openen):

Kabinet komt met ingrijpende stikstofplannen, onder meer zones rond natuurgebieden - https://nos.nl/l/2618868

SPOILER

Kabinet komt met ingrijpende stikstofplannen, onder meer zones rond natuurgebieden

Rond twintig grote natuurgebieden komen zones van 1 kilometer waarin veel minder stikstof mag worden uitgestoten. Dat staat in het ingrijpende stikstofpakket van het kabinet dat zo goed als af is, melden bronnen aan de NOS. Het gaat onder meer om de Peel in Brabant en de Veluwe in Gelderland.

Een relatief ruime strook van 1 kilometer rond een gebied betekent dat sommige bedrijven in de zone mogelijk veel moeten reduceren, terwijl andere bedrijven buiten schot kunnen blijven. Hoeveel de uitstoot verminderd moet worden, zal per natuurgebied verschillen.

Rond kleinere natuurgebieden komen zones van maximaal 500 meter. Voor boerenbedrijven in deze zones betekent het dat ze moeten verdwijnen, verhuizen of innoveren om minder stikstof uit te stoten.

Uitstootplafond per sector
Maar het kabinet heeft nog meer bedacht om Nederland na jaren van het stikstofslot te krijgen. Naast de zones zal per sector een uitstootplafond gaan gelden. Voor melkvee (koeien) zal die emissiegrens als eerste worden bepaald, daarna komen andere sectoren.

Wat de grens wordt, is nog niet duidelijk. De komende dagen wordt er op verschillende plekken nog over de invulling van de maatregelen gesproken.

Daarnaast staat in de plannen dat er verschillende normen komen voor de hoeveelheid dieren die gehouden mag worden per hectare grond. De precieze norm staat nog niet vast - ook die gesprekken lopen nog - maar wel is duidelijk dat de regels gaan verschillen per grondsoort.

Veehouders op stikstofgevoeligere zandgrond zullen een strengere norm krijgen dan veehouders op kleigrond. In Noord-Brabant, waar relatief veel intensieve veehouderij is, is veelal zandgrond.

Halve mol
Het kabinet wil verder, volgens ingewijden, de rekenkundige ondergrens verhogen naar een halve mol stikstof per hectare. Projecten (bijvoorbeeld de bouw van woningen of uitbreiding van stallen) die onder de grens blijven, hoeven geen natuurvergunning aan te vragen.

De rekenkundige ondergrens ligt nu nog op 0,005 mol (ongeveer nul), wat in de praktijk betekent dat overal een natuurvergunning voor moet worden aangevraagd, ook voor heel kleine (bouw)projecten. Met de verhoging van de ondergrens wordt het dus makkelijker om te bouwen.

Een andere maatregel die in het vat zit, is de invoering van dierrechten voor meer soorten. Nu geldt dat stelsel, waarin bepaald wordt hoeveel dieren er gehouden mogen worden, nog alleen voor kippen, varkens en koeien. Als het aan het kabinet ligt, gaat dat ook gelden voor bijvoorbeeld geiten en eenden. Op die manier kan het aantal dieren makkelijker worden begrensd.

Sanctie
Om de rechter te overtuigen van het stikstofpakket, heeft het kabinet een 'stok achter de deur' voor ogen. Gedacht wordt aan een zogenoemde generieke korting op dierrechten. Het Rijk kan dan bijvoorbeeld tegen provincies zeggen dat ze minder dieren mogen houden als de normen worden overschreden. Provincies moeten dan zelf uitzoeken hoe ze dat voor elkaar krijgen.

De afgelopen jaren zetten rechters vaak een streep door stikstofbeleid van het kabinet, omdat doelen (die in de wet staan) niet werden gehaald of niet zouden worden gehaald. Met deze sanctie hoopt het kabinet de rechter te overtuigen dat het dit keer geen vrijblijvend beleid is.

Nog geen meerderheid
De stikstofplannen zijn in grote lijnen gisteren vastgesteld in het Catshuis waar elf bewindspersonen bij elkaar waren. De drie coalitiepartijen D66, VVD en CDA zijn aan boord, maar daarmee is er nog geen meerderheid.

Achter de schermen klinkt de verwachting dat het moeilijk 'nee' zeggen is tegen plannen die Nederland van het slot halen. Maar partijen waarnaar gekeken wordt voor een meerderheid, JA21 en Pro, zijn in deze fase nog niet op de hoogte gesteld van de plannen.

Het kabinet wil het stikstofpakket overigens niet in één wet gieten. Het zal gaan om verschillende wetten, waar per plan dus een meerderheid voor moet worden gevonden.

Landbouwminister Van Essen (D66) wil vandaag niet ingaan op de uitgelekte plannen, maar benadrukt wel de samenhang en dat het pakket alleen "werkt als geheel". Op 26 juni moeten de plannen af zijn en wil Van Essen "het totaal presenteren".

Bronnen waarschuwen wel dat het pakket niet betekent dat Nederland in een keer van het stikstofslot gaat. Uiteindelijk moet per natuurgebied worden vastgesteld hoe het ervoor staat, om op die plekken weer vergunningen te kunnen afgeven.

Waarom zitten we op een stikstofslot?
Nederland is volgens Europese afspraken verplicht om ruim 160 natuurgebieden te beschermen. Maar dat lukt niet, doordat de stikstofuitstoot hoog is. Daardoor verdwijnen planten, insecten en vogels.

In 2015 werd een oplossing bedacht: het Programma Aanpak Stikstof (PAS). Bedrijven die stikstof wilden uitstoten, bijvoorbeeld om meer koeien te houden of een weg aan te leggen, kregen alvast toestemming om dat te doen. De compensatie voor de natuur zou later komen.

Alleen werd die laatste belofte niet nagekomen want de stikstofneerslag bleef te hoog. De Raad van State zette daarom in 2019 een streep door de PAS-regeling, waardoor in één klap duizenden bedrijven illegaal werden. Ook vergunningen voor nieuwe projecten zijn sindsdien lastig te krijgen: rechters oordelen vaak dat daarvoor de stikstofuitstoot te hoog is.

Nederland zit daardoor al jaren grotendeels op slot: bedrijven kunnen niet uitbreiden, woningen kunnen niet worden gebouwd en wegen kunnen niet worden aangelegd. Volgens verschillende schattingen loopt de schade voor de economie intussen in de miljarden tot tientallen miljarden per jaar.