Hoe één man probeerde te bepalen wat er naar buiten kwam over tienduizenden foute uitkeringenEen paar dagen voor de WIA-affaire losbarst, klinkt het oordeel hard vanuit het ministerie: ‘dramatisch overleg’. UWV-topman Maarten Camps probeert tot op het laatst de regie te houden, tot grote irritatie van ambtenaren bij het ministerie van Sociale Zaken. Dat blijkt uit appjes en mails die deze site in handen kreeg.
In onze special lees je hoe de spanning opliep tussen het UWV en het ministerie. „UWV neemt geen verantwoordelijkheid.”
Terwijl tienduizenden mensen nog niets weten van de fouten met hun uitkering...
...lopen de spanningen tussen UWV-baas Maarten Camps en het ministerie steeds hoger op, als…
...de topman wil bepalen wat de minister naar buiten mag brengen en wat vooral niet.
Hoe één man probeerde te bepalen wat er naar buiten kwam over tienduizenden foute uitkeringen
Tekst Julia Bokdam, John van den Oetelaar
Ontwerp Laura van der Steen
Een paar dagen voordat de WIA-affaire losbarst, klinkt het harde oordeel vanuit het ministerie: ‘Dramatisch overleg.’ UWV-topman Maarten Camps probeert tot op het laatst de regie te houden, tot grote irritatie van ambtenaren bij het ministerie van Sociale Zaken. Dat blijkt uit nieuwe stukken die deze site in handen kreeg.
Dinsdag 3 september, 2024
Het is dinsdag 3 september 2024, precies een dag voordat deze site het foutencircus bij UWV zal onthullen. Tot laat in de avond gaan de appjes over en weer tussen ambtenaren van het ministerie van Sociale Zaken. De irritatie loopt hoog op, heel hoog.
Als het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid op het laatste moment geconfronteerd wordt met stukken waaruit blijkt dat het UWV al langer wist dat mensen ernstig gedupeerd worden door fouten van de uitkeringsinstantie, loopt de wrevel verder op. Die informatie had het ministerie niet bereikt. En nu ligt het bewijs op tafel, in documenten die deze site na anderhalf jaar in handen kreeg via de Wet open overheid.
Donderdag 29 augustus, 2024
Een paar dagen terug in de tijd.
[29-08-2024, 18:49:01]________: Maarten heeft net stoom afgeblazen
Appt een ambtenaar iets voor 19.00 uur in de avond. Even daarvoor is er contact geweest met UWV-topman Maarten Camps. Het UWV wil niet dat het ministerie een onderzoek instelt om erachter te komen hoe het zo mis heeft kunnen gaan met uitkeringen. Dat zou een aantasting van de zelfstandigheid zijn. Als er al een onderzoek komt, dan doet het UWV dat zelf. Volgens de ambtenaren op het ministerie is dat al vaak genoeg gebeurd, en altijd met een rooskleurige uitkomst. Daar passen ze nu voor.
Er is nog iets. Camps wil dat de Kamerbrief pas naar de minister gaat als de UWV-topman zelf akkoord is. Een ambtenaar appt:
[29-08-2024, 18:52:25]________: Hij gaat aanbieden om daar morgen tijd voor in te ruimen om daar op tekstniveau uit te komen (onderhandelen). Ik heb aangegeven dat ik niet verwacht dat jullie dat gaan doen
Op het ministerie vinden ze de houding van het UWV defensief. Een overheidsmedewerker schrijft terug dat het bijzonder en teleurstellend is om volledig in de dynamiek te komen van wie de regie heeft. ‘Ik denk dan: al die mensen die benadeeld zijn, volgens mij moet dat de lading van de brief betreffen.’
UWV-topman Camps weet precies hoe het politieke spel werkt. Voordat hij in 2020 voorzitter van de Raad van Bestuur van het UWV werd, had hij een hoge functie op verschillende ministeries, waaronder Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Nu staat hij lijnrecht tegenover zijn voormalig collega’s.
Hij is niet te spreken over de koers. Na het lezen van de concepttekst van de Kamerbrief eerder die dag, zoekt Camps contact met Johanna Hirscher. Zij is degene die naar de buitenwereld toe het woord zal voeren over de problemen met de WIA. Maar uit vrijgegeven communicatie door het UWV, blijkt dat de tekst samen wordt ‘geoefend’. Daar maakt voorzitter Camps tijd voor vrij in zijn agenda.
[29-08-2024, 12:19:30]Maarten Camps: Ha Johanna, nogal hopeloze brief van SZW - totaal anders ook dan verwacht. Fijn dat we vanmiddag met ________ spreken.
[29-08-2024, 12:29:01]Johanna Hirscher: Eens!
[29-08-2024, 13:12:15]Maarten Camps: Uit de brief blijkt geen enkel begrip van de verhoudingen, wat we doen en wat er nu aan de hand is.
Ondertussen lopen, zo horen we van bronnen dicht bij het vuur, de gemoederen binnen UWV ook hoog op.
Maandag 29 Juli, 2024
Een maand eerder, op een zonnige maandag eind juli, krijgen ambtenaren op het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid een eerste lading documenten aangeleverd. 54 interne rapportages die gaan over de kwaliteit van de beoordelingen. Het UWV was nooit van plan om deze stukken met het ministerie te delen, maar is gedwongen omdat deze site met een beroep op de Wet open overheid alle interne rapportages heeft opgevraagd.
Er wordt expliciet vermeld dat de rapportages nooit bedoeld waren om verantwoording af te leggen over de uitkeringen die mensen ontvingen. Nog voor de medewerkers de stukken in detail bekeken hebben, zien ze dat er ‘stevige woorden’ in staan over de juistheid van beoordelingen. En dat veel mensen niet de uitkering krijgen waar ze recht op hebben. In grafieken met foutpercentages overheerst de kleur rood.
Weet jij meer?
Er is nog iets wat de ambtenaren op het ministerie niet lekker zit. Er zou een interne memo uit 2022 zijn waarin gewaarschuwd wordt voor de kwaliteit. Die heeft het ministerie niet. ‘Als dat klopt krijg ik een ongemakkelijk gevoel als het terloops gemeld is.’
Het ministerie zal later, in 2025, een tik op de vingers krijgen van de Rekenkamer, die over de hele gang van zaken een rapport maakt, op initiatief van de kersverse minister Van Hijum. Die wil de onderste steen boven en vindt dat niet alleen UWV hier fouten heeft gemaakt, maar ook zijn eigen ministerie eerder op de hoogte had moeten zijn. De Rekenkamer is ook niet mild over het ministerie; te weinig toezicht, blinde vlekken voor de kwaliteit, te weinig alert voor de mogelijke risico’s.
Wat er wel en niet gedeeld wordt over de foute uitkeringen, wordt tot in detail besproken. ‘Zullen we spreken van correcties op betalingen in plaats van herstel’, vraagt Johanna Hirscher aan een ambtenaar. Zowel de juristen van het ministerie als de juristen van het UWV kijken of dit kan.
[29-08-2024, 14:55:01]Johanna Hirscher: Onze juristen zeggen 👍
Maandag 2 september , 2024
Op maandag 2 september, aan het eind van de middag, deelt de uitkeringsinstantie nieuwe informatie. Waaronder het interne stuk waar de overheidsmedewerkers ongerust over zijn en herhaaldelijk naar hebben gevraagd.
Het is al 21.30 uur geweest als een van de ambtenaren de eerste conclusies deelt. Over problemen die al langer bekend zijn. En over de interne controleafdeling die maar vragen blijft stellen, maar geen inhoudelijke antwoorden krijgt. ‘En het lijkt dat vorig jaar al duidelijk was dat er gevolgen voor mensen waren.’
Dinsdag 3 september , 2024
Rond de middag mailt een ambtenaar dat het niet anders kan dan dat de gehele Raad van Bestuur van het UWV op de hoogte was van de problemen. Het is niet meer geloofwaardig dat UWV pas recent achter de problemen is gekomen. De teksten van de minister vindt de ambtenaar niet meer passend.
Het ministerie concludeert dat UWV al langer op de hoogte is.
UWV komt weer op de lijn met voorgestelde wijzigingen voor de Kamerbrief. Het ministerie mag geen passage schrijven over scherper toezicht op de uitkeringsinstantie. En een tabel met een overzicht van het aantal fouten per jaar, moet eruit. In die grafiek is in één oogopslag te zien dat de foutmarges stijgen tot meer dan 30 procent.
De ambtenaar van het ministerie die het gesprek met UWV voerde, is niet te spreken over het contact.
[03-09-2024, 19:45:20]________: Het was een dramatisch overleg. UWV neemt geen verantwoordelijkheid en wil de focus op wetgeving. En natuurlijk is dat ook een punt, maar het is te makkelijk want ze hebben echt wat te doen in de organisatie.
Een punt van discussie is dat het ministerie wil laten onderzoeken hoe het zo mis heeft kunnen gaan en wie er intern bij UWV van op de hoogte was. UWV-topman Maarten Camps wil dat niet en zal zich daar tot het laatste moment tegen verzetten.
De ambtenaar van het ministerie appt:
[03-09-2024, 12:15:36]________: Van mijn kant aangegeven dat ik onderzoek ook wil laten zien op informatievoorziening, aangezien UWV al veel eerder wist dat het ook gevolgen voor mensen heeft (niet zoals gisteren aangegeven net voor deze zomer).
In de nieuw vrijgegeven stukken duikt een oude appwisseling tussen de UWV-bestuurder en toenmalig minister Karien van Gennip weer op. De zinnen waarin Camps de situatie afzwakt, zijn geel gemaakt. Kennelijk vond de dienstdoende ambtenaar het opmerkelijk genoeg om te markeren. Camps appt de minister dat het alleen om administratieve fouten zou gaan en niet over de juistheid van de beoordeling zelf.
Een paar uur na het contact tussen UWV en ministerie, zien de ambtenaren dat de uitkeringsinstantie de Kamerbrief ‘volledig heeft herschreven’. Zo zijn er in de eerste alinea drie zinnen toegevoegd over de complexiteit van het werk.
Om 17.03 uur appt een collega op het ministerie:
quote:
[03-09-2024, 17:03:30]________: Wat ontzettend vervelend. Ik vind het bijzonder dat ze de brief herschrijven. Is in het kader van rollen en verantwoordelijkheid ook echt een stap te groot.
De discussie over hoe er over de fouten wordt gecommuniceerd, speelt al weken. Bij de uitkeringsinstantie vinden ze het belangrijk om duidelijk te maken dat ze voor een haast onmogelijke opgave staan met een complex en volgens de Rekenkamer onuitvoerbaar stelsel.
En dat het aantal fouten fors is opgelopen toen UWV de achterstanden probeerde in te lopen. Maar op het ministerie voelen de ambtenaren niets voor een ‘draaiknop’ tussen kwaliteit en kwantiteit. Een ambtenaar schrijft: ‘Ik zie niets goed komen van een narratief waarin kwaliteit een beleidsknop wordt waar wij aan kunnen draaien als we meer beoordelingen gedaan willen hebben.’
Ondertussen zitten de ambtenaren in hun maag met de vele rapporten en waarschuwingen die jarenlang terzijde zijn geschoven door de UWV-top en hun eigen rol. Welke signalen hebben zij gemist?
Het getouwtrek tussen het ministerie en UWV gaat die dinsdagavond tot in de late uurtjes door. Het is 23.14 uur als de ‘nightshift’, zoals de ambtenaar zichzelf noemt, zich per mail meldt met een update van de afgelopen uren.
Duidelijke taal over overleg tussen UWV en ministerie.
Na het touwtrekken en herschrijven volgen dan de publicaties en de Kamerbrief in september. Inmiddels is duidelijk dat de problemen bij het UWV nog veel groter zijn. Vele publicaties van deze site en EenVandaag, Kamerdebatten, brieven en een Rekenkamerrapport verder wachten gedupeerden nog steeds op duidelijkheid. De hersteloperatie komt traag op gang, en wordt deels opgeschoven naar 2027.
Binnen het UWV-bestuur wordt ondertussen flink gewisseld. Hirscher vertrekt halsoverkop in 2025. Gedwongen, zo vertellen bronnen, ze moest weg. Nathalie van Berkel kiest in 2026 voor een toekomst in de politiek, maar struikelt over een onduidelijk cv. In een laag onder het bestuur vertrekken ook verschillende directeuren. Het is onrustig in de top.
quote:
Maarten Camps zit nog waar hij zit. Nog, want normaal wordt een UWV-bestuursvoorzitter voor vijf jaar benoemd. Camps kreeg er na zijn eerste termijn als voorzitter slechts een jaar bij van het ministerie. Dat wordt binnen de ambtelijke top gezien als een voortijdig vertrek. De zoektocht naar een opvolger van Camps is inmiddels in volle gang.
Reactie UWV
Zoals bekend hebben wij de mogelijke fouten bij de berekeningen van WIA-uitkeringen en de impact hiervan op mensen onvoldoende gezien.
Wij werken nauw samen met het ministerie van SZW aan het herstellen van deze fouten en het informeren van cliënten, de Tweede Kamer en het bredere publiek daarover. In dit proces is het gebruikelijk om verschillende perspectieven bij elkaar te brengen. Een open en eerlijke discussie is daarbij nodig om vervolgens gezamenlijk de juiste stappen te zetten. De presentatie in dit artikel doet geen recht aan de manier waarop dit in werkelijkheid op een constructieve wijze dagelijks gebeurt en is gebeurd.
Er zijn in de informatievoorziening tussen UWV en SZW, zoals de ARK ook al concludeerde in december, natuurlijk ook dingen niet goed gegaan. We werken samen met SZW aan de verbetering daarvan.
https://www.ad.nl/redacti(...)le/?source=www.ad.nlTering wat een puinhoop daar