Hollands uithangbord Frau Antje viert 65ste verjaardag op landbouwbeur

quote:

Hollands uithangbord Frau Antje viert 65ste verjaardag op landbouwbeurs

"Ja, kaas!" Een Duitse bezoeker begint te stralen als hij Frau Antje ziet. Het Nederlandse model met blonde vlecht en klederdracht moet nog even afgeschermd worden, want er wacht nog een fotomoment met de minister. Haar kaasplank mag dan niet al leeggegeten zijn door de kaasminnende Duitsers.



In Berlijn is het deze week de jubileumeditie van de Grüne Woche. De landbouwbeurs vond 100 jaar geleden voor het eerst plaats, Nederland is er 75 jaar bij en hét Nederlandse uithangbord, Frau Antje, doet al 65 jaar mee. Er worden 300.000 bezoekers verwacht.

Het is cruciaal dat Nederland hier groot aanwezig is, vertelt demissionair landbouwminister Wiersma. Een kwart van de Nederlandse landbouwexport gaat naar Duitsland. En Frau Antje? "Het is hét gezicht van de Nederlandse zuivel en daar staat Nederland nog steeds om bekend in het buitenland."

Liebe Hausfrauen
De historie van de Grüne Woche weerspiegelt de geschiedenis van Berlijn: een nazi-evenement in de jaren 30, stilgelegd tijdens de oorlog en vanaf 1948 hervat, met vooral aandacht hoe men in het verwoeste Berlijn zichzelf kon voeden. Door de Russische blokkade van Berlijn werd de gehele beurs door de Brits-Amerikaanse luchtbrug gevuld.



Het omvangrijke Nederlandse paviljoen, aanwezig sinds 1951, is een publiekstrekker. In de beurshal is een heus openluchtmuseum van Nederland opgetrokken, met een molen, tulpen en dweilorkest Kleintje Pils. In de jaren 50 kreeg Nederland als eerste land een eigen hoek op de beurs.

Kort daarna bedacht de Nederlandse zuivelindustrie Frau Antje, om de Hollandse kaas aan de Duitser te brengen. Blonde vlechtjes, goedlachs en in Volendammer klederdracht. Het ultieme Nederlandse stereotype viel in de smaak, net als de Edammer en Goudse kaas.

Antje verscheen in Duitse reclames waarin ze alle 'liebe Hausfrauen' kaastips gaf, van tosti Hawaï tot gehakt met kaas. Met succes: tussen 1961 en 1977 verdubbelde de kaasexport tot 100.000 ton. Ze groeide uit tot misschien de bekendste Nederlander in Duitsland, waarmee het stereotype het Duitse beeld van de westerburen bepaalde.



Nostalgie
Antje mag dan 65 zijn, op de beurs is ze nog altijd een frisse dertiger. "Kaas eten houdt je jong", lacht de huidige Antje, Annemarijn Kool (32). Het enigszins oubollige, clichébeeld van de Nederlandse vrouw is daarom niet achterhaald, zegt ze. "Het is nostalgie en daar houden Duitsers van."

Frau Antje heeft wat stormen overleefd. Zo verscheen toenmalig Antje Ellen Soeters in 1984 in de Duitse Playboy, waarbij een link werd gelegd tussen de 'lekkerste kaas' en 'het beste dat Frau Antje te bieden heeft'. Ook Der Spiegel zette Frau Antje tweemaal op de cover, maar dan met een joint, coke en wapen: het andere Nederlandse stereotype.

Het Nederlandse paviljoen is blij met de aantrekkingskracht van Frau Antje, maar wil graag laten zien dat Nederland voor meer staat. "We willen laten zien dat we meer bieden, zoals agrotoerisme en innovatieve streekproducten", zegt Anouk van Eekelen van toerismebureau NBTC.



Bij de grote opening staat het kaasmeisje met een visboer náást het podium. De aandacht gaat voor dan even uit naar de doop van een nieuwe tulp. Ook belangrijk, want de helft van de Nederlandse tulpen gaat naar de oosterburen. Na afloop prikken de Duitse landbouwminister en Berlijnse burgemeester desondanks direct een kaasje van Antje.

Antje bij het grofvuil zetten, dat wil niemand. Daarvoor is het symbool te sterk, zegt landbouweconoom Roel Jongeneel van de Wageningen University. "Communicatie moet niet te ingewikkeld zijn en dan is zo'n herkenbaar symbool heel belangrijk."

De beurs biedt nog veel meer dan kaas en tulpen. In de dierenhal wordt het bedreigde dier van het jaar gepresenteerd, deze keer het Heidschnucke-schaap. Elders worden robottrekkers en lekkernijen als glühweinbrood en komkommerijs gepresenteerd. Ook anno 2026 aanwezig: een stand met de ideale noodvoorraad.

In Duitse pers wordt de Grüne Woche wel eens schertsend de langste Fressmeile van Berlijn genoemd. Wie wil, kan zich tonnetjerond eten met talloze proeverijtjes. Getuige de toestroom bij de Nederlandse kaaskraam bij Frau Antje komen veel bezoekers speciaal daarvoor.

"Dit is het eerste wat ik altijd eet bij een bezoek hier", zegt een Duitser terwijl hij een blokje kaas opeet. Z'n cocktailprikker gaat ondertussen naar het volgende kaasje. "Het zijn beleefde mensen, maar ze willen graag alles proeven", lacht de kaasboer. In een week gaat er 6000 kilo kaas doorheen.