Stevige kritiek op toekomstplan voor NL: Bouwplannen zijn riskant

quote:

Stevige kritiek op toekomstplan voor Nederland: 'Bouwplannen zijn riskant'
Job van der Plicht | 22 januari 2026

Dat het Rijk de komende 25 jaar veel woningen wil bouwen in regio's waar de vraag laag is, is "riskant". Daarnaast wordt te weinig ruimte gemaakt voor extra natuur. Dat zegt het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) donderdag over de Ontwerp-Nota Ruimte van het kabinet.

In die Ontwerp-Nota Ruimte, die het demissionaire kabinet afgelopen najaar presenteerde, wordt gekeken naar hoe Nederland er in 2050 uitziet. Vanwege de schaarse ruimte in Nederland, zijn duidelijke keuzes nodig.

Die keuzes worden in het ontwerp nog niet duidelijk gemaakt, oordeelt het PBL. Het demissionaire kabinet stelt dat er meer ruimte nodig is voor wonen, bedrijven, energie en Defensie, terwijl er óók wordt gesteld dat ruimte schaars is. "De vraag of het met minder kan, wordt nauwelijks gesteld", concludeert het PBL. Het adviseert het Rijk om beter te onderbouwen op welke vlakken meer ruimte nodig is en waarom.

Het PBL is ook kritisch op de woonplannen van het Rijk. Tot 2050 moeten er bovenop de huidige 8 miljoen woningen nog eens 1,65 miljoen bij worden gebouwd. Het demissionaire kabinet zet in op grote woonwijken bij Apeldoorn, Helmond, Alkmaar en Enschede/Hengelo. De regio's Twente, Groningen-Assen en Zuid-Limburg moeten groeien.

Het PBL vindt dat "riskant", omdat de bevolkingsontwikkeling daar historisch gezien laag is en ook de vraag naar woningen relatief laag is. "Woningbouw moet aansluiten bij de vraag. Mensen hebben woningen nodig met werk, recreatiemogelijkheden en voorzieningen binnen bereik."

"Je kan mensen niet dwingen om ergens te gaan wonen waar ze niet willen wonen", zegt PBL-directeur Marko Hekkert. "Dat heeft ook te maken met banen en economie. Het is een ontzettend moeilijk vraagstuk, dat zich niet zo makkelijk laat sturen."

Nieuwe natuur nodig om doelen te halen
Hekkert concludeert ook dat de regering het "echt moeilijk" vond om scherpe keuzes te maken in het landbouwdossier. Het merendeel van de grond wordt door boeren gebruikt. Als er ruimte nodig is, is het vaak logisch om die bij de landbouw te halen, zegt hij.

"In deze Nota wordt de landbouw niet heilig verklaard, maar je moet wel heel goede argumenten hebben om daarvan de ruimte te gebruiken", zegt de PBL-directeur. Hij vindt dat de politiek er wat "relaxter" in zou moeten staan om makkelijker dat soort keuzes te maken.

In de toekomstplannen is ook meer ruimte nodig voor nieuwe natuur, omdat anders natuurdoelen niet worden gehaald, constateert het PBL. "We lopen in Nederland vast op het stikstofdossier. Maar eigenlijk is het een natuurkwaliteitsvraagstuk", zegt Hekkert. "De natuur moet versterkt worden en als je dat wil doen, dan moet je extra ruimte creëren voor natuur."

In oktober schetste het PBL al dat meer dan 100.000 hectare landbouwgrond voor nieuwe natuur moet worden gebruikt om de natuurdoelen te halen. Als er geen harde keuzes worden gemaakt, leidt dat tot nog meer rechtszaken en crises.

'Besef ontbreekt dat de tijd dringt'
Ook moet het kabinet meer doen om de waterkwaliteit te verbeteren. "Het besef ontbreekt dat de tijd dringt", zegt het PBL daarover. Daarbij wordt gedoeld op onder meer de Kaderrichtlijn Water (KRW).

De KWR schrijft voor dat in 2027 sloten, meren en ander oppervlaktewater van goede kwaliteit moeten zijn. Dat betekent dat er niet te veel chemische stoffen in mogen zitten en dat het goed moet gaan met de dieren en planten die in het water leven.

De KRW-afspraken zijn in 2000 gemaakt, maar de deadline is telkens uitgesteld. De deadline voor het behalen van de doelen ligt nu in 2027 en het is nu al duidelijk dat Nederland deze deadline niet gaat halen. Een jaar geleden kreeg Nederland daarom een tik op de vingers van Europa. Eerder riep de bouwsector de regering al op om voor schoon water te zorgen, omdat een nieuwe crisis dreigt.