Bankenzorgen weer bovenaan de agenda na brexit![rtrrr8uff.jpg?v=2]()
Het jaarlijkse forum van de Europese Centrale Bank (ECB) in het Portugese Sintra had deze week lange tijd veel weg van de Britse comedyserie Fawlty Towers. In de aflevering The Germans krijgt hoteleigenaar Basil (John Cleese) Duitse gasten. Hij drukt zijn personeel op het hart om het vooral niet over de oorlog te hebben: 'don’t mention the war'.
In het vijfsterrenresort Penha Longa in Sintra leek het motto 'don’t mention the brexit'. 'Ik probeer woorden te vinden die onze gevoelens beschrijven', refereerde ECB-president Mario Draghi maandagavond in zijn openingsspeech nog wel aan de uitslag van het Britse referendum. 'Het beste woord is waarschijnlijk droefheid.' Het woord brexit nam Draghi niet in de mond. En ook de volgende dag viel het woord tijdens het officiële gedeelte van de Europese tegenhanger van Jackson Hole niet.
Hoe anders was dat tijdens de informele sessies. ‘Ik ben in de rouw en had eigenlijk helemaal in het zwart willen komen’, viel een Nederlandse bankier in Amerikaanse dienst met de deur in huis tijdens de openingsreceptie. Om vervolgens met een glas champagne in de ene hand en een hand nootjes in de andere zijn verbazing en boosheid uit te spreken over de onverwachte uitslag.
NaturaliserenBritse professoren en monetair economen verontschuldigden zich openlijk en Engelse medewerkers van de Europese Centrale Bank lieten weten te overwegen zich tot Duitser te laten naturaliseren. De voorzitter van een Britse denktank sprak van 'een vraagteken met Titanic-achtige proporties dat op de wereld is geland'.
Maar terwijl de genodigden in Sintra bijna over niets anders spraken, een schok door de financiële markten ging en de het Verenigd Koninkrijk in een politieke crisis belandde, hield de organisatie van het ECB-forum zich keurig aan het vooraf bepaalde thema: de toekomst van de internationale monetaire en financiële architectuur.De centrale bank wil zich verre van politiek houden. Bovendien waren de markten vooral de eerste dagen van de week extreem volatiel en aangezien Draghi’s woorden de markten wel vaker in beweging hebben gezet werd besloten even te wachten met uitgebreid commentaar. Dat kwam uiteindelijk op woensdagmiddag. Draghi was de dag ervoor al naar Brussel gegaan voor de EU-top. Eigenlijk zou de Italiaan in een panel moeten zitten met zijn collega’s Mark Carney, van de Bank of England, en Janet Yellen, van de Fed.
Crisisberaad
Maar Carney moest voor crisisberaad vanzelfsprekend in Londen blijven en na zijn afzegging besloot ook Yellen direct vanaf Bazel — waar ze met andere centrale bankiers was voor een vergadering van de Bank for International Settlements — terug te keren naar de VS. En zo werd het b-woord toch nog genoemd. 'Dit panel is gewijzigd vanwege de brexit', stelde de voormalige ECB-president Jean Claude Trichet. 'Het is dan ook logisch dat de brexit het gespreksonderwerp van het nieuwe panel is.'
Vicepresident van de ECB Vítor Constâncio was een van de vier panelleden. 'De financiële markten hebben goed gefunctioneerd na het referendum', concludeerde de Portugees. 'De uitslag heeft niet tot een falen van het systeem geleid, zoals Alan Greenspan had voorspeld. Greenspan zat ernaast.'
BankaandelenAandelenmarkten hadden toen al enig herstel laten zien, al gold dat niet voor bankaandelen. ‘Er lijkt wat wantrouwen te zijn over de banken’, analyseerde hij terecht. ‘Er is echter geen probleem met liquiditeit en geen angst voor crisis.’ Maar dat de Europese banken ruim acht jaar na het uitbreken van de crisis nog steeds niet uit de problemen zijn is duidelijk. Professor aan de Stanford University Darrell Duffie rekende uit dat een aanzienlijk aantal Europese banken een marktwaarde heeft die slechts ongeveer 25% is van de boekwaarde. De marktwaarde van Deutsche Bank is na de post-brexit-duikeling zelfs maar 1% van de totale balans. 'Dat zegt alles over hoe beleggers tegen de winstgevendheid in de toekomst aankijken', legde Duffie uit.
WinstgevendheidDie winstgevendheid wordt mede beknot door het beleid van de ECB. Met het opkopen van voornamelijk staatsobligaties zorgt die ervoor dat de rentecurve steeds platter wordt. En banken verdienen geld door kort te lenen tegen lage rente en lang uit te lenen tegen een hogere rente. Hoe steiler de rentecurve hoe hoger de marge. En andersom. De voormalig centrale bankier van Hongkong, Andrew Shreng, sprak de aanwezige bankiers dan ook in niet mis te verstane woorden toe. 'De lage rente neemt jullie lunch weg, regelgeving maakt de lunch kleiner, fintech eet jullie lunch op en sommigen van jullie zijn misschien nog aan het lunchen. Jullie model is kapot.'
De lage aandelenkoers maakt het voor banken ingewikkelder om geld op te halen middels een emissie, mocht dat nodig zijn. Constâncio beaamde dat ook, om er aan toe te voegen dat dat 'nu niet aan de orde is'.
Noodfonds AtlanteOndertussen gaan de Italiaanse banken gebukt onder een last van ¤ 300 mrd aan slechte leningen. Het noodfonds Atlante kocht eerder al Popolare di Vicenza en daar kwam deze week Veneto Banca bij. Maar daarmee zijn de problemen voor de sector niet weg.
Premier Renzi wil dan ook tientallen miljarden in de banken storten. Maar Europese regels verbieden dat. Het is eerst bail-in en dan pas bail-out.
Dat wil zeggen dat ook aandeel- en obligatiehouders moeten bloeden voordat een bank met belastinggeld gered kan worden. Probleem daarbij is dat veel Italiaanse huishoudens bankleningen in portefeuille hebben, zij moeten dus verlies lijden.
ReferendumDat wil Renzi liever niet. In oktober staat namelijk een referendum gepland waarbij het volk zich uit moet spreken over hervormingen op het gebied van politieke besluitvorming. En een electoraat dat zijn spaargeld ziet verdampen zal eerder nee zeggen. De Italiaanse premier heeft al gezegd dat hij zal aftreden als dat het antwoord is.
Dat zou kunnen leiden tot nieuwe verkiezingen waarbij de Vijfsterrenbeweging van voormalig komiek Beppe Grillo wel eens hoge ogen zou kunnen gooien. Die heeft al gezegd dat een referendum over lidmaatschap van de eurozone het eerste is wat hij zal doen.
Politicologen stellen dat dat grondwettelijk gezien niet kan, maar er zijn gekkere dingen gebeurd in Europa. Duidelijk is dat bij een 'nee' de chaos compleet is. Vergelijkbaar met de eindscène van The Germans, waarbij John Cleese met zijn wijsvinger onder zijn neus met zijn lange benen gestrekt door het het restaurant marcheert. Maar lang niet zo grappig.
BronZwaargewicht Beppe Grillo, de oprichter en voorman van M5S beloofd zijn achterban een referendum over lidmaatschap van de Eurozone. Terug naar de oude munt zodat Italië weer concurrerend kan zijn.

De Euro heeft landen als Griekenland en Italië helemaal gesloopt de afgelopen jaren en het einde is nog lang niet in zicht. De volgende bailout voor Griekenland staat al klaar.