Heeft iemand de al (m.i scherpe) analyse van Zihni Ozdil in het NRC al gelezen?
Ook te lezen op
http://www.zihniozdil.info/NRC_Ozdil_040613.htmlquote:
Waarom Taksim (nog) geen Tahrir is
Dit opiniestuk verscheen verkort in de NRC van 4 juni 2013
Zihni Özdil
Het plan van de Turkse overheid om het Gezi Park vlakbij het centrale Taksim-plein in Istanbul te ontwikkelen naar nog een winkelcentrum riep van meet af aan protest op. De zeer gewelddadige manier waarop de Turkse politie de Gezi Park demonstranten de kop in probeerde te drukken werkte alleen maar averechts.
Terwijl Turkse media zwegen, waren de protesten op het Taksim-plein het gesprek op sociale media. ‘Turkse Lente’ klonk het, naar de revoluties in de Arabische wereld. Dat doet geen recht aan wat nu gaande is, meent Zihni Özdil.
'Seculiere' revolte
De politieke economie van Turkije, de sociale klassen die tegenover elkaar staan: een wereld van verschil met de condities in bijvoorbeeld Egypte. Een nuchtere blik op de sociale achtergrond van de protesterende jongeren leert dat er helemaal geen sprake is van een brede opstand. Zij zijn weliswaar een politieke mix, maar ze hebben wel één ding gemeen: namelijk hun ‘seculiere’ – als in tegen religieuze en conservatieve politiek - en relatief geprivilegieerde achtergrond.
Een paar linkse vakbonden hebben een staking van twee dagen afgekondigd. Maar de grotere vakbonden met miljoenen leden doen vooralsnog niet mee. De arme Turkse massa’s uit de steden en van het platteland roeren zich grotendeels niet. Nauwelijks jonge meiden met hoofddoekjes.
Kortom, de enorme lagere- en middenklasse met een Anatolische achtergrond – de achterban van Erdogan - staat nog steeds pal achter hun gekozen leider.
De protesten in Turkije zijn in essentie een culturele revolte van de ‘seculiere’ segmenten van de samenleving. Zij voerden de afgelopen jaren een bittere machtsstrijd met de Anatolische nouveauriche elites van de AKP.
Vooral na de opeenvolgende overwinningen rook Erdogan zijn kans schoon om zijn macht blijvend te consolideren. Zijn ‘gematigde’ houding uit zijn beginjaren heeft hij achter zich gelaten. Erdogan heeft met succes steeds meer ‘seculiere’ krachten verwijderd uit de institutionele machtsdomeinen.
Onder Erdogan is Turkije weer, net als toen de seculieren aan de macht waren, koploper in de wereld als het gaat om onderdrukking van vrijheden. Het verschil met vroeger is dat nu vooral seculiere schrijvers, journalisten, studenten en intellectuelen de klos zijn. Voorts – en hier gaan de Gezi-park-protesten in essentie om – zijn religieus conservatisme en de daarmee samengaande sociale druk in de publieke ruimte gestaag gestimuleerd door Erdogans populistische beleid.
De Turkse politie spuit traangas op demonstranten (Istanbul, 28 mei 2013)
Bron: Reuters
Vooral in de afgelopen maanden volgden anti-zedelijkheidscampagnes, alcoholrestricties en de vernietiging van culturele bastions van de oude elites, zoals de Emek-bioscoop in Istanbul, elkaar in hoog tempo op. De flagrante veronachtzaming van het milieu in veel van Erdogans megalomane bouwprojecten, zoals de derde brug over de Bosporus, voegt alleen maar meer brandstof toe aan het seculiere vuur. Dit vuur laaide uiteindelijk op in het Gezi-park.
Maar dit vuur wordt niet gedragen door de brede lagen van de bevolking. Erdogans AKP is namelijk een succesvolle protestpartij. De politieke en economische repressie van de oude ‘seculiere’ machthebbers liggen nog vers in het geheugen van zijn electoraat. Dankzij de AKP hebben deze ‘zwarte Turken’, oftewel de massa’s in de steden en in het achterland een aantal profijten die voorheen ontbraken. Creditcardconsumptie, toegang tot geprivatiseerde zorg en infrastructuurontwikkeling – veel kleine plaatsen en dorpen in Turkije krijgen bijvoorbeeld voor het eerst riolering – maken dat de populariteit van Erdogan nog steeds ongekend hoog is.
'Kruimels'
Dat dit allemaal gefinancierd wordt door oplopende tekorten en schulden zal ze een relatieve zorg zijn. „We krijgen nu tenminste kruimels. De rotzakken die hiervoor aan de macht waren gaven ons helemaal niks” is een standaardreactie die ik krijg als ik AKP-stemmers spreek in Turkije. En ze hebben gelijk: het economische beleid van Erdogans voorgangers was wezenlijk hetzelfde. Sinds de neoliberale staatsgreep van 1980 hopt Turkije van boom naar crisis. Alleen kreeg de Turkse bevolking nooit ‘kruimels’.
Erdogan weet dat. Ook hij had niet verwacht dat de demonstranten in het Gezi-park zo moedig en standvastig zouden zijn tegenover het brute optreden van de politie. Maar hij beseft wel dat ze geen reële bedreiging vormen voor zijn macht.
In een live-toespraak op TV gaf Erdogan de demonstranten er aldus van langs. Hij sprak over ‘illegale organisaties die naïeve demonstranten voor hun karretje spannen’ en ‘als zij met 100.000 zijn kunnen wij een miljoen op de been brengen’. Hij refereerde heel slim naar het belabberde beleid van zijn seculiere voorgangers: „Zijn jullie vergeten hoe Istanbul geen schoon drinkwater had? Hoe vuilnis nooit werd opgehaald?”
Erdogans beproefde retoriek komt op het volgende neer: „Vergeet niet hoe erg jullie het hadden toen zij aan de macht waren.” En daar zit een grote kern van waarheid in. Daarom resoneert het ook zo sterk onder zijn achterban.
Geen Turkse Lente
Erdogan is dus geen Mubarak. Terwijl hij eerlijk is gekozen met vijftig procent van de stemmen werd Mubarak gehaat door de meerderheid van de Egyptenaren. Zolang hoofddoekmeisjes, werkloze ‘Anatolische’ jongeren, arbeiders en andere lagere klassen niet massaal meedoen aan de protesten is een vergelijking met Tahir 2011 misplaatst.
Ironisch genoeg is Erdogan beter te vergelijken met Geert Wilders. Een ‘lipstick’ debat heeft in wezen dezelfde functie als een ‘halalbroodjes in het gemeentehuis’ debat: de hongerige onderbuik van ‘de gewone man’ afleiden met holle thema’s en daarmee jezelf neerzetten als de stem van het volk.
Er is dus geen sprake van een ‘Turkse Lente’. Integendeel, de Gezi-parkprotesten en Erdogans gesar zullen ervoor zorgen dat de al zeer verdeelde Turkse samenleving nog meer zal polariseren. Pas wanneer de Turkse economische bubbel barst zal er ruimte ontstaan voor een brede massabeweging. Net als in Egypte.
Wat er eventueel wel zou kunnen gebeuren is dat er een soort mini paleiscoup plaatsvindt: Erdogan is al een tijdje verwikkeld in een interne machtsstrijd met President Abdullah Gül. Laatstgenoemde wil Erdogans positie verzwakken. Daarom spreekt is hij verzoenend richting de protestanten, en uit hij verhulde kritiek richting zijn partijgenoot Erdogan.
Zihni Özdil is historicus aan de Erasmus Universiteit Rotterdam.