SEX Seksualiteit
Seks! Vrijwel iedereen doet het of heeft het erover. Maar wat betekent seks nu voor jou (en je partner)? Meningen, ideeën, vragen en discussies zijn welkom. Geen puberaal gedrag aub.
Wat nee dus? Ja dus...
Daarnaast; er wonen 16miljoen mensen... Nevernooit dat er 10miljoen seksueel actief zijn...
Daarnaast; er wonen 16miljoen mensen... Nevernooit dat er 10miljoen seksueel actief zijn...
Don't put something in your mouth unless you're happy to swallow...
©DiscoveryChannel
©DiscoveryChannel
Ik zeg helemaal niets over de huisarts, dit was een geabstraheerd verhaal.quote:Op donderdag 5 april 2007 13:31 schreef Euforie het volgende:
[..]
Een bezoek van de huisarts gáát niet van je no-claim af, dus dat is onzin. De kosten die ik maakte waren allemaal ziekenhuiskosten.
Onzin, het is inderdaad een risico, maar niet een verhoogd risico.quote:Op donderdag 5 april 2007 14:17 schreef MikeyMan het volgende:
Wat nee dus? Ja dus...
Jij denkt dat het er minder zijn? Onderbouw dat maar, zoveel impotenten en frigide figuren hebben we echt niet hoor.quote:Daarnaast; er wonen 16miljoen mensen... Nevernooit dat er 10miljoen seksueel actief zijn...
Wat zit je nou te zwetsen man?quote:Op donderdag 5 april 2007 14:19 schreef Diederik_Duck het volgende:
[..]
Onzin, het is inderdaad een risico, maar niet een verhoogd risico.
[..]
Jij denkt dat het er minder zijn? Onderbouw dat maar, zoveel impotenten en frigide figuren hebben we echt niet hoor.
Alternatief is seks mét condoom danwel géén seks... Wat nou geen verhoogd risico?
Over de cijfers:
Er wonen in 2007 16.356.914 mensen in nederland.
3.956.260 onder de 20
4.319.710 tussen de 20 en 40
5.713.038 tussen de 40 en 65
2.367.906 boven de 65
2.3 miljoen mensen dus al met 90% zekerheid geen seks...
Tussen de 40 en 65 zal dat misschien op de 50% liggen, evenzo voor de mensen onder de 20. Nemen we voor het gemak dat 10% van de mensen tussen de 20 en 40 niet seksueel actief is.
No fukking way dat je ergens in de buurt van de 10 miljoen seksueel actieven komt...
Don't put something in your mouth unless you're happy to swallow...
©DiscoveryChannel
©DiscoveryChannel
Een verhoogd risico is onbeschermd kontneuken met een homoseksuele Ghanees uit de Bijlmer, een maagdelijk meisje levert daarentegen geen enkel risico op, een normaal meisje een normaal (laag) risico. Maar het begrip verhoogd risico is je kennelijk onbekend. En inderdaad, het enige wat helemaal (alhoewel) geen risico oplevert is niet neuken.quote:Op donderdag 5 april 2007 14:27 schreef MikeyMan het volgende:
[..]
Wat zit je nou te zwetsen man?
Alternatief is seks mét condoom danwel géén seks... Wat nou geen verhoogd risico?
Hoe oud ben je? 18? Jij denkt zeker dat alleen jongeren aan seks doen. Welnu, dat is echt niet waar.quote:Over de cijfers:
Er wonen in 2007 16.356.914 mensen in nederland.
3.956.260 onder de 20
4.319.710 tussen de 20 en 40
5.713.038 tussen de 40 en 65
2.367.906 boven de 65
2.3 miljoen mensen dus al met 90% zekerheid geen seks...
Tussen de 40 en 65 zal dat misschien op de 50% liggen, evenzo voor de mensen onder de 20. Nemen we voor het gemak dat 10% van de mensen tussen de 20 en 40 niet seksueel actief is.
No fukking way dat je ergens in de buurt van de 10 miljoen seksueel actieven komt...
Assumption is the mother of all fuckups, was het toch?quote:Op donderdag 5 april 2007 14:35 schreef Diederik_Duck het volgende:
[..]
Een verhoogd risico is onbeschermd kontneuken met een homoseksuele Ghanees uit de Bijlmer, een maagdelijk meisje levert daarentegen geen enkel risico op, een normaal meisje een normaal (laag) risico. Maar het begrip verhoogd risico is je kennelijk onbekend. En inderdaad, het enige wat helemaal (alhoewel) geen risico oplevert is niet neuken.
[..]
Hoe oud ben je? 18? Jij denkt zeker dat alleen jongeren aan seks doen. Welnu, dat is echt niet waar.
Ik zeg niet dat ze niet aan seks doen, maar zeker weten minder. Het aandeel mensen wat over een jaar seksueel aktief is, zal dus ook een stuk lager liggen...
En 10/15/20% risico (onbeschermd) t.o.v. een maagdelijk meisje/beschermde seks/geen seks geen verhoogd ricico?
Lijkt mij 10/15/20% hoger... Dus nogmaals; loop niet te zwetsen... "verhoogd risico" zegt niks... Alleen dat er dus een hoger risico is dan een alternatief...
Don't put something in your mouth unless you're happy to swallow...
©DiscoveryChannel
©DiscoveryChannel
de overheid is het niet met jou eens, de gezondheidzorg is het niet met jou eens, niemand is het met jou eensquote:Op donderdag 5 april 2007 14:15 schreef Diederik_Duck het volgende:
[..]
Nee dus.
[..]
En hoeveel is dat nu op de seksueel actieve bevolking? Zeg dat er 10 miljoen seksueel actieven zijn (laag genomen), dan levert dat een besmettingsgraad van 0,16/jaar op. Dat is nu niet iets om echt wakker van te liggen.
[..]
En die testen zijn gratis zeker? Kijk, ik pleit helemaal niet voor nooit testen, maar wel voor verstandig testen: dus alleen als er een serieus risico is.
waarom zou je gelijk hebben?
blijkbaar heeft de medische wereld uitgerekend dat je beter onnodige soa-testen kan doen, dan dat mensen bijv. onvruchtbaar worden door zo'n ziekte n ivf gaan doen (wat een keer proberen vergoed wordt en een voortuin kost)....
kijk als jij eenzelfde kosten-baten en sommetje wil maken en als daar iets anders uitkom ik zou zeggen stap naar de politiek
In theorie vind ik iedereen aardig!
<a href="http://img170.exs.cx/img170/7325/img90181an.jpg" rel="nofollow" target="_blank">check mijn schilderij!</a>
Jagermaster alleen als ie bloed en bloedheet is!
<a href="http://img170.exs.cx/img170/7325/img90181an.jpg" rel="nofollow" target="_blank">check mijn schilderij!</a>
Jagermaster alleen als ie bloed en bloedheet is!
En wat doe je zelf?quote:Op donderdag 5 april 2007 14:40 schreef MikeyMan het volgende:
[..]
Assumption is the mother of all fuckups, was het toch?
Die zin is logisch inconsistent.quote:Ik zeg niet dat ze niet aan seks doen, maar zeker weten minder. Het aandeel mensen wat over een jaar seksueel aktief is, zal dus ook een stuk lager liggen...
Zoals ik al zei, je kent het hele begrip verhoogd risico niet. Ik zou zeggen, doe eens wat research. Tip: het is jargon.quote:En 10/15/20% risico (onbeschermd) t.o.v. een maagdelijk meisje/beschermde seks/geen seks geen verhoogd ricico?
Ach ja, niemand is het met me eens he. Kijk zelf maar eens in de richtlijnen.quote:Op donderdag 5 april 2007 14:41 schreef Angst het volgende:
[..]
de overheid is het niet met jou eens, de gezondheidzorg is het niet met jou eens, niemand is het met jou eens
waarom zou je gelijk hebben?
blijkbaar heeft de medische wereld uitgerekend dat je beter onnodige soa-testen kan doen, dan dat mensen bijv. onvruchtbaar worden door zo'n ziekte n ivf gaan doen (wat een keer proberen vergoed wordt en een voortuin kost)....
kijk als jij eenzelfde kosten-baten en sommetje wil maken en als daar iets anders uitkom ik zou zeggen stap naar de politiek
Ken de term, voegt alleen niks toe in deze discussie...quote:Op donderdag 5 april 2007 14:47 schreef Diederik_Duck het volgende:
[..]
En wat doe je zelf?
[..]
Die zin is logisch inconsistent.
[..]
Zoals ik al zei, je kent het hele begrip verhoogd risico niet. Ik zou zeggen, doe eens wat research. Tip: het is jargon.
Jargon my ass... Lege term op zijn hoogst...
Wanneer heb je meer risico? Als je met of zonder concoom wilt?
Ik bedoel maar...
Daarnaast snap ik ook werkelijk niet waar je de notie vandaan haalt dat mensen boven de 40 net zo seksueel aktief zijn als daarvoor...
[ Bericht 4% gewijzigd door MikeyMan op 05-04-2007 15:15:07 ]
Don't put something in your mouth unless you're happy to swallow...
©DiscoveryChannel
©DiscoveryChannel
16.000 nieuwe besmettingen per jaar van 1 enkele soa kan ik niet weinig vinden hoor, kan je het om rekenen en doen, maar het is gewoon niet weinig, zeker als je bij deze meeneemt dat de kans op besmetting als je ermee in aanraking komt nogal hoog is(ik meen voor een vrouw 50/50, voor een man 25%).quote:Op donderdag 5 april 2007 14:15 schreef Diederik_Duck het volgende:
[..]
Nee dus.
[..]
En hoeveel is dat nu op de seksueel actieve bevolking? Zeg dat er 10 miljoen seksueel actieven zijn (laag genomen), dan levert dat een besmettingsgraad van 0,16/jaar op. Dat is nu niet iets om echt wakker van te liggen.
[..]
En die testen zijn gratis zeker? Kijk, ik pleit helemaal niet voor nooit testen, maar wel voor verstandig testen: dus alleen als er een serieus risico is.
Pardon, heb het even nagekeken, het zijn 60.000 besmettingen per jaar...
Wat denk je dat het kost om al die vrouwen toch aan een kind te krijgen, wat de bijbalontstekingen en al die andere ellende die erbij komt kijken kost, dat is vele malen hoger dan gewoon verstandig zijn en laten testen tussen relatie's in of bij wisselende contacten, want dan is het heel simpel en vrij goedkoop op te lossen, als het langer er zit en goed kwaad kan aanrichten dan worden de kosten heel veel hoger.
Er worden per jaar zo'n 1000 vrouwen onvruchtbaar door chlamydia, buitenbaarmoederlijke zwangerschappen enzo kunnen ook een gevolg zijn, dat is niet niets ofzo...
De testen zijn niet gratis, maar de gevolgen zijn duurder, daarbij betaal je als volwassen, werkend persoon gewoon een bijdrage, zoals gezegd ik betaal een 25 euro als ik een test doe.
Verstandig testen vind ik tussen relatie's in en bij wisselende contacten, het voorkomt heel veel gezeik en echt serieus hoge kosten.
Als je altijd doet wat je altijd deed zul je altijd krijgen wat je altijd kreeg.
En kijk dan ook nog eens naar het aantal dat daadwerkelijk wisselende contacten zal hebben. De risicogroep is een stuk kleiner dan "de gehele bevolking".quote:Op donderdag 5 april 2007 14:17 schreef MikeyMan het volgende:
Wat nee dus? Ja dus...
Daarnaast; er wonen 16miljoen mensen... Nevernooit dat er 10miljoen seksueel actief zijn...
en 't zijn overigens 60.000 besmettingen Chlamydia, bijna 4 keer zo veel ook
Dat klopt, maar de kans op complicaties is bijlange na niet zo hoog...quote:Op donderdag 5 april 2007 15:25 schreef erodome het volgende:
[..]
16.000 nieuwe besmettingen per jaar van 1 enkele soa kan ik niet weinig vinden hoor, kan je het om rekenen en doen, maar het is gewoon niet weinig, zeker als je bij deze meeneemt dat de kans op besmetting als je ermee in aanraking komt nogal hoog is(ik meen voor een vrouw 50/50, voor een man 25%).
Als de ontsteking er is is het ook vrij goedkoop op te lossen...quote:Pardon, heb het even nagekeken, het zijn 60.000 besmettingen per jaar...
Wat denk je dat het kost om al die vrouwen toch aan een kind te krijgen, wat de bijbalontstekingen en al die andere ellende die erbij komt kijken kost, dat is vele malen hoger dan gewoon verstandig zijn en laten testen tussen relatie's in of bij wisselende contacten, want dan is het heel simpel en vrij goedkoop op te lossen, als het langer er zit en goed kwaad kan aanrichten dan worden de kosten heel veel hoger.
Je kunt ook pas testen als er klachten zijn. Chlamydia geeft relatief vaak weinig of geen klachten (en is daarmee potentieel problematisch), maar het is in wezen een redelijk onschuldige aandoening. Eigenlijk alleen bij HIV is tijdige opsporing (omwille van de lange incubatietijd, en het dan tijdig kunnen ingrijpen) nuttig, maar die ziekte komt praktisch niet voor...quote:Er worden per jaar zo'n 1000 vrouwen onvruchtbaar door chlamydia, buitenbaarmoederlijke zwangerschappen enzo kunnen ook een gevolg zijn, dat is niet niets ofzo...
De testen zijn niet gratis, maar de gevolgen zijn duurder, daarbij betaal je als volwassen, werkend persoon gewoon een bijdrage, zoals gezegd ik betaal een 25 euro als ik een test doe.
Verstandig testen vind ik tussen relatie's in en bij wisselende contacten, het voorkomt heel veel gezeik en echt serieus hoge kosten.
Ja geweldig onschuldig, zo onschuldig dat er zo'n 1000 vrouwen per jaar onvruchtbaar van worden(waarvan we het dus weten, die meer dan een jaar bezig zijn geweest om zwanger te worden en die op ten duur de hulp van een arts inroepen).
Er zijn in ruim 70% van de gevallen GEEN klachten, dus het is onzin om te wachten op klachten, chlamydia is niet de enige die zomaar heel stiekum kan etteren in je.
Weinig complicatie's zou ik dus echt niet zeggen, vind dat je het nogal bagataliseert, heel irritant bij toch wel ernstige zaken, fikse kans op onvruchtbaarheid door eierstok ontstekingen, fiks verhoogd risiko voor buitenbaarmoederlijke zwangerschappen noem ik echt niet weinig complicatie's.
En dit is maar 1 soa he waar we het over hebben, maar 1 en heb je gelezen dat het geen 16.000 besmettingen zijn per jaar maar 60.000, wat het risiko nogal verhoogt, met een erg grote kans op besmetting als je met iemand bent die het heeft(die het hoogstwaarschijnlijk niet weet).
Wat is er mis met preventief testen tussen relatie's in en bij wisselende contacten?
Je kan wel schermen met ghanezen die je kont onbeschermt uitwonen, maar dan heb je het voornamelijk over HIV besmettingen, dat geeft daarin een erg verhoogd risiko, maar voor de andere soa's zijn dit soort dingen helemaal niet nodig, is de besmettingskans bij doodnormale seks met iemand ook vrij hoog en het komt veelvuldig voor, echt veelvuldig!
Er zijn in ruim 70% van de gevallen GEEN klachten, dus het is onzin om te wachten op klachten, chlamydia is niet de enige die zomaar heel stiekum kan etteren in je.
Weinig complicatie's zou ik dus echt niet zeggen, vind dat je het nogal bagataliseert, heel irritant bij toch wel ernstige zaken, fikse kans op onvruchtbaarheid door eierstok ontstekingen, fiks verhoogd risiko voor buitenbaarmoederlijke zwangerschappen noem ik echt niet weinig complicatie's.
En dit is maar 1 soa he waar we het over hebben, maar 1 en heb je gelezen dat het geen 16.000 besmettingen zijn per jaar maar 60.000, wat het risiko nogal verhoogt, met een erg grote kans op besmetting als je met iemand bent die het heeft(die het hoogstwaarschijnlijk niet weet).
Wat is er mis met preventief testen tussen relatie's in en bij wisselende contacten?
Je kan wel schermen met ghanezen die je kont onbeschermt uitwonen, maar dan heb je het voornamelijk over HIV besmettingen, dat geeft daarin een erg verhoogd risiko, maar voor de andere soa's zijn dit soort dingen helemaal niet nodig, is de besmettingskans bij doodnormale seks met iemand ook vrij hoog en het komt veelvuldig voor, echt veelvuldig!
Als je altijd doet wat je altijd deed zul je altijd krijgen wat je altijd kreeg.
Laten we wat inhoudelijker discussieren.
Chlamydia
Chlamydia trachomatis is een gramnegatieve bacterie die bij seksueel contact overgedragen wordt en een infectie van de slijmvliezen van de urethra of cervix kan veroorzaken. Tevens kan na oraal of anaal seksueel contact een infectie van de keel of het rectum ontstaan. De kans op Chlamydia na seksueel contact met een partner die met Chlamydia trachomatis is besmet, is ongeveer 50-70%, zowel bij eenmalig contact als in een relatie.6 De incubatietijd is 1-3 weken. Chlamydia komt het meest voor bij jongvolwassenen. De prevalentie is hoger onder personen die behoren tot de Surinaamse, Antilliaanse en Arubaanse bevolkingsgroep.7
Een infectie verloopt vaak asymptomatisch, vooral bij vrouwen.8 Slechts een kwart van de vrouwen met Chlamydia heeft klachten. De klachten kunnen zijn: toegenomen of veranderde vaginale fluor, dysurie, pijn in de onderbuik (eventueel als onderdeel van een PID), of pijn in de bovenbuik als bij een PID een perihepatitis bestaat. Ook intermenstrueel bloedverlies en contactbloedingen kunnen optreden. Bij ongeveer de helft van de vrouwen is zonder behandeling na een jaar geen Chlamydia meer aan te tonen.9 Het grote belang van diagnostiek en behandeling van Chlamydia is gelegen in het tegengaan van verspreiding en het voorkomen van complicaties. Opstijgende infecties met Chlamydia trachomatis zijn een belangrijke oorzaak van PID, extra-uteriene graviditeit en fertiliteitsproblemen. De kans op infertiliteit is na een PID 13% en na driemaal of vaker een PID 40%, de kans op een EUG is na een PID 9%. Zie verder de NHG-Standaard Pelvic Inflammatory Disease.
Mannen kunnen na besmetting een urethritis krijgen, maar de infectie kan ook symptoomloos verlopen. De infectie kan zich uitbreiden naar de prostaat en de epididymis. Mogelijk zou dit in zeldzame gevallen tot onvruchtbaarheid kunnen leiden, maar bewijs hiervoor ontbreekt.
Bij de partus kan een vrouw de infectie op haar kind overdragen, met een conjunctivitis of pneumonie als mogelijk gevolg. Bovendien kan bij een Chlamydia-infectie een bacteriële of reactieve artritis optreden.
Gonorroe
Gonorroe wordt veroorzaakt door de bacterie Neisseria gonorrhoeae. De kans op besmetting door een partner met gonorroe is 50-80%.10 De kans op overdracht van man naar vrouw is groter dan van vrouw naar man. Deze transmissiekansen berusten op gegevens uit onderzoek na eenmalig contact en in relaties. De incubatietijd is 2-5 dagen, maximaal 2 weken.
Gonorroe wordt bij mannen 2-3 maal zo vaak vastgesteld als bij vrouwen. Ruim de helft van de patiënten is van Nederlandse afkomst, circa 20% is van Surinaamse, Arubaanse of de Antilliaanse afkomst. Van de mannelijke patiënten is circa 40% homo- of biseksueel.11
Gonorroe kan verlopen zoals een chlamydia-infectie, maar vaak is het beeld van een infectie duidelijker met bij de vrouw geelgroene, vaak onaangenaam ruikende fluor, en bij de man geelgroene afscheiding uit de urethra (druiper). Een asymptomatisch beloop komt echter ook voor. Behandeling van gonorroe is belangrijk vanwege de kans op complicaties. Bij de vrouw kan gonorroe leiden tot een PID. Wanneer een vrouw met gonorroe bevalt, kan de neonaat een conjunctivitis krijgen. Gonorroe kan ook tot een bacteriële arthritis leiden. Onbehandeld is 95% van de patiënten na 6 maanden klachtenvrij.12
Trichomoniasis
Trichomonas vaginalis is een geflagelleerde protozo. Een vrouwelijke partner van een man die besmet is met Trichomonas krijgt de infectie in 70-100% van de gevallen ook. De transmissiekans na eenmalig contact is niet bekend. De incubatietijd is 1-4 weken.
Asymptomatisch dragerschap komt bij mannen en vrouwen regelmatig voor, kan jaren duren en heeft geen nadelige gevolgen. Vrouwen kunnen een vaginitis krijgen met jeuk, irritatie en geelgroene afscheiding. Bij mannen is er meestal alleen sprake van kolonisatie zonder klachten, maar in zeldzame gevallen veroorzaakt besmetting een urethritis.
Syfilis
Syfilis (of lues) wordt veroorzaakt door Treponema pallidum, een spirocheet, die met seksueel contact wordt overgedragen. De kans op besmetting van de partner wordt geschat op 30-60%; de kans na eenmalig contact is niet bekend.13
Syfilis veroorzaakt na een incubatietijd van 10 tot 90 dagen in het eerste stadium een pijnloze zweer (ulcus durum) op de plaats van de besmetting met regionale lymfadenopathie, die in een tot drie maanden restloos verdwijnt. Het tweede stadium bestaat uit vluchtige huidafwijkingen palmoplantair en op de romp (roseolen) met algemene klachten als koorts, hoofdpijn en een gegeneraliseerde lymfadenopathie. Ook deze verdwijnen binnen 3 maanden spontaan. Zowel het eerste als het tweede stadium kunnen echter symptoomloos verlopen. Het eerste jaar na het oplopen van de infectie wordt gesproken van vroege syfilis. Wanneer er geen behandeling heeft plaatsgevonden, kan zich na 2 tot 30 jaar het derde stadium ontwikkelen als orgaanlues met ernstige cardiovasculaire, neurologische (tabes dorsalis) en dermatologische afwijkingen (gummata). Bij syfilis tijdens de zwangerschap is overdracht op de vrucht mogelijk (congenitale syfilis).
Syfilis wordt vaker gediagnosticeerd bij mannen dan bij vrouwen. Van de mannen bij wie syfilis wordt gediagnosticeerd, is 80% homo- of biseksueel.14
Herpes genitalis
De herpes-simplexvirus (HSV) of humaan herpesvirus typen 1 en 2 zijn de verwekkers van herpes genitalis. Het virus dringt de slijmvliezen van de oropharynx of genitaliën binnen en verspreidt zich langs de perifere zenuwen naar de sensorische of autonome ganglia, waar het levenslang latent aanwezig blijft. HSV-2 is verantwoordelijk voor ongeveer 80% van alle genitale herpesinfecties. HSV-1 is vooral de veroorzaker van herpes labialis. Door orogenitaal contact kan een koortslip tot een herpes genitalis leiden. HSV-1 is onder jongeren in toenemende mate de veroorzaker van herpes genitalis. De transmissiekans onder vaste partners is ongeveer 10%. Overdracht kan ook plaatsvinden als er geen herpeslaesies zichtbaar zijn.15 De incubatieperiode van herpes genitalis bedraagt 2-12 dagen. De meeste HSV-infecties verlopen asymptomatisch.
Men maakt onderscheid tussen een eerste of primo-infectie en een recidief. Bij een symptomatische primo-infectie wordt bij 70% van de vrouwen en bij 40% van de mannen een prodromale fase gezien die bestaat uit koorts, malaise en spierpijn. Hierna volgen bij vrouwen klachten als soms heftige pijn, jeuk, dysurie, vaginale afscheiding en regionale lymfadenopathie. Bij mannen komen urethritisklachten voor. Zes tot zeven dagen na de eerste symptomen volgen de huid- en slijmvliesafwijkingen met de ontwikkeling van de karakteristieke, met helder vocht gevulde blaasjes. De blaasjes gaan kapot waardoor erosies of ulcera ontstaan. De laesies blijven bij een primo-infectie 7-28 dagen bestaan en genezen zonder littekens. Bij anale besmetting kan een herpetische proctitis optreden, met anorectale pijn, obstipatie en ulcererende herpetiforme laesies. Bij vrouwen kunnen de laesies zich verspreiden over de vulva, vagina, cervix en het perineum en bij mannen bevinden de laesies zich voornamelijk op de schacht van de penis (met uitzondering van de anorectale herpes). Herpes genitalis door HSV-2 verloopt ernstiger dan door HSV-1. Bij een patiënt die eerder een niet-genitale HSV-infectie doormaakte, is het beloop minder ernstig.
Recidieven verlopen over het algemeen aanzienlijk milder dan de eerste infectie. Meestal is er sprake van een lokaal recidief van gegroepeerde blaasjes die zonder algemene verschijnselen na 2-10 dagen genezen. Herpes genitalis door HSV-2 recidiveert vaker dan door HSV-1, in het eerste jaar na besmetting bij de helft van de patiënten zelfs 5 of meer keer per jaar.16
Complicaties van een genitale herpesinfectie zijn zeldzaam. Sporadisch treedt een aseptische meningitis op of bij vrouwen een radiculitis. Bij immuungecompromitteerde personen zijn recidieven soms heftiger en therapieresistent. Het HSV kan ook een keratitis veroorzaken.
Herpes neonatorum is een zeldzame, maar levensgevaarlijke aandoening met 50% kans op sterfte of ernstige afwijkingen. De incidentie is 2-3/100.000 levendgeborenen. Herpes neonatorum ontstaat door contact met iemand met herpes labialis, maar kan ook opgelopen worden tijdens de partus. Dit laatste gebeurt waarschijnlijk alleen als de moeder een primo-infectie heeft na de 34e week van de graviditeit.17
Condylomata acuminata
Condylomata acuminata zijn goedaardige anogenitale wratten met een typische bloemkoolachtige structuur. De kleur varieert van rozerood tot grijswit. Ze worden veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV) type 6 en 11. Deze HPV-typen hebben geen associatie met het cervixcarcinoom.18
De incubatieperiode varieert tussen 1 en 8 maanden, gemiddeld 3 maanden. De belangrijkste besmettingsroute voor genitale HPV-infecties is seksueel. Microlaesies, zoals die bij de coïtus kunnen ontstaan, zijn nodig voor inoculatie van het virus in het slijmvlies. Besmetting kan ook plaatsvinden via vingers, maar ook zelfs via handdoeken van patiënten met condylomata.
HPV is zeer besmettelijk en 60 tot 80% van de seksuele partners van patiënten met condylomata is ook besmet. De transmissiekans tijdens één seksueel contact wordt geschat op 60%. Vaak verloopt een HPV-infectie subklinisch, maar ook dan is virusoverdracht mogelijk.19
De belangrijkste klacht bij condylomata is de aanwezigheid van de wratten. Soms zijn er klachten zoals jeuk, pijn of een brandend gevoel en soms vaginale afscheiding of afscheiding uit de urethra. De voorkeurslokalisaties van de wratten zijn bij de man de penis, het scrotum, de meatus urethrae en het perianale gebied. Bij de vrouw zijn de voorkeurslokalisaties de introïtus, vulva, clitoris, perineum en het perianale gebied. Soms worden ze ook gevonden in de vagina en op de cervix. Condylomata acuminata komen meestal met ongeveer 5 tot 15 laesies tegelijk voor. De lokalisatie van wratten rond de anus hoeft niet te betekenen dat er anale seksuele contacten zijn geweest.
In principe gaat het om een self-limiting disease. Na 3 maanden is 20% van de patiënten zonder behandeling genezen en na 2 jaar 90%. Bij de overigen kan de infectie lang persisteren en het recidiefpercentage na behandeling is hoog. Complicaties van condylomata, in de vorm van grote invasieve tumoren, zijn zeldzaam en worden vooral gezien bij immuungecompromitteerde patiënten. Ook besmetting van pasgeborenen tijdens de partus is zeldzaam.20
Hepatitis B
Voor het klinische beeld en de serologische diagnostiek: zie de NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen. Het hepatitis-B-virus wordt via bloed, sperma en vaginaal vocht overgebracht.
In 2002 zijn er 265 gevallen van acute hepatitis B gemeld; het betrof 207 mannen (78%) en 58 vrouwen . De transmissieroute was voor zover bekend bij 79% van hen onbeschermd seksueel contact. Dit betrof in 57% van de gevallen homo- of biseksuele (meest eenmalige) contacten.21
Hepatitis-B-virus komt relatief vaker voor bij allochtonen afkomstig uit gebieden met een hoge prevalentie, intraveneuze drugsgebruikers en homo- en biseksuelen. Bij een eenmalige onbeschermde coïtus is de besmettingskans kleiner dan 1%. Anaal seksueel contact, vooral receptief, geeft een grotere kans op besmetting. De risico’s op overdracht zijn groter wanneer de patiënt HbeAg-positief is. Geschat wordt dat 16-40% van de seksuele partners van dragers geïnfecteerd raakt met het hepatitis-B-virus.22
Meestal geneest hepatitis B volledig zonder behandeling in ongeveer 3 maanden. In 5-10% van de gevallen gaat de infectie over in dragerschap; het virus blijft dan levenslang aanwezig en de drager van het virus blijft levenslang besmettelijk. Er zijn grote verschillen in het voorkomen van chronisch virusdragerschap van hepatitis B in verschillende delen van de wereld. Onderscheiden worden gebieden met een hoge (Zuidoost-Azië, Afrika ten zuiden van de Sahara), een intermediaire (Oost-Europa, voormalige USSR, Middellandse-Zeegebied, Midden- en Zuid-Amerika, Midden-Oosten) en een lage prevalentie (Noordwest-Europa, Noord-Amerika, Australië, Nieuw Zeeland).23
HIV-infectie/AIDS
Het HIV-virus wordt overgebracht via bloed en bloedproducten, semen en vaginaal vocht. De grootste kans op besmetting door seksueel contact bestaat bij onbeschermd anaal contact, maar ook dan is de transmissiekans bij eenmalig contact relatief klein (ongeveer 2%). Anaal contact geeft meer kans op overdracht dan vaginaal contact. Het risico met HIV besmet te worden is groter voor de receptieve dan voor de insertieve partner. Bij vaginaal seksueel contact is de kans op besmetting bij eenmalig contact ongeveer 0,1%.24 Deze risico’s worden groter bij slijmvlieslaesies of bloedcontact, bij een hoge concentratie virus bij de partner met HIV en bij aanwezigheid van een andere soa.
Na besmetting ontwikkelen sommige patiënten een aspecifiek beeld met klachten als algemene malaise, huiduitslag, diarree, gewichtsverlies, temperatuurverhoging en lymfadenopathie. Na deze primo-infectie volgt een asymptomatische fase. Door aantasting van de immunologische afweer kunnen na jaren opportunistische infecties ontstaan met daarbij vaak huidafwijkingen en cerebrale afwijkingen. In dat geval spreken we van acquired immunodeficiency syndrome (aids).
Besmetting met HIV komt in Nederland het meest voor bij homo- en biseksuele mannen. Transmissie van HIV onder heteroseksuelen neemt de laatste jaren in omvang toe, waarbij vooral personen uit HIV-endemische gebieden tot de risicogroepen behoren. Van de patiënten bij wie HIV wordt vastgesteld heeft ongeveer een derde ook een andere soa. Intraveneuze drugsgebruikers vormen een andere risicogroep voor HIV-besmetting.25
Gebieden met de hoogste prevalentie van HIV zijn Afrika ten zuiden van de Sahara (7,5-8,5%) en het Caribische gebied (1,9-3,1%). In Zuid- en Zuidoost-Azië (0,4-0,8%), Oost-Europa en Centraal-Azië (0,5-0,9%) stijgt de prevalentie sterk.26
Pediculosis pubis (schaamluis)
Pediculosis wordt veroorzaakt door de mijt Phthirus pubis. Overdracht vindt vooral plaats tijdens seksueel contact, maar kan ook via handdoeken en dergelijke verlopen. De luizen kunnen twee dagen overleven zonder een gastheer.
De schaamluis voedt zich met bloed van de gastheer. Het speeksel van de beet veroorzaakt een jeukende papel, soms heeft de patiënt blauwe, ronde vlekjes. Het vrouwtje legt eieren, de neten, die zij vastzet aan haren. De diagnose berust op het vaststellen van de aanwezigheid van luizen of neten. De neten zijn grijswitte bolletjes die stevig vastzitten aan de haren dicht bij de wortel en zijn vaak makkelijker te vinden dan de luizen.
Chlamydia
Chlamydia trachomatis is een gramnegatieve bacterie die bij seksueel contact overgedragen wordt en een infectie van de slijmvliezen van de urethra of cervix kan veroorzaken. Tevens kan na oraal of anaal seksueel contact een infectie van de keel of het rectum ontstaan. De kans op Chlamydia na seksueel contact met een partner die met Chlamydia trachomatis is besmet, is ongeveer 50-70%, zowel bij eenmalig contact als in een relatie.6 De incubatietijd is 1-3 weken. Chlamydia komt het meest voor bij jongvolwassenen. De prevalentie is hoger onder personen die behoren tot de Surinaamse, Antilliaanse en Arubaanse bevolkingsgroep.7
Een infectie verloopt vaak asymptomatisch, vooral bij vrouwen.8 Slechts een kwart van de vrouwen met Chlamydia heeft klachten. De klachten kunnen zijn: toegenomen of veranderde vaginale fluor, dysurie, pijn in de onderbuik (eventueel als onderdeel van een PID), of pijn in de bovenbuik als bij een PID een perihepatitis bestaat. Ook intermenstrueel bloedverlies en contactbloedingen kunnen optreden. Bij ongeveer de helft van de vrouwen is zonder behandeling na een jaar geen Chlamydia meer aan te tonen.9 Het grote belang van diagnostiek en behandeling van Chlamydia is gelegen in het tegengaan van verspreiding en het voorkomen van complicaties. Opstijgende infecties met Chlamydia trachomatis zijn een belangrijke oorzaak van PID, extra-uteriene graviditeit en fertiliteitsproblemen. De kans op infertiliteit is na een PID 13% en na driemaal of vaker een PID 40%, de kans op een EUG is na een PID 9%. Zie verder de NHG-Standaard Pelvic Inflammatory Disease.
Mannen kunnen na besmetting een urethritis krijgen, maar de infectie kan ook symptoomloos verlopen. De infectie kan zich uitbreiden naar de prostaat en de epididymis. Mogelijk zou dit in zeldzame gevallen tot onvruchtbaarheid kunnen leiden, maar bewijs hiervoor ontbreekt.
Bij de partus kan een vrouw de infectie op haar kind overdragen, met een conjunctivitis of pneumonie als mogelijk gevolg. Bovendien kan bij een Chlamydia-infectie een bacteriële of reactieve artritis optreden.
Gonorroe
Gonorroe wordt veroorzaakt door de bacterie Neisseria gonorrhoeae. De kans op besmetting door een partner met gonorroe is 50-80%.10 De kans op overdracht van man naar vrouw is groter dan van vrouw naar man. Deze transmissiekansen berusten op gegevens uit onderzoek na eenmalig contact en in relaties. De incubatietijd is 2-5 dagen, maximaal 2 weken.
Gonorroe wordt bij mannen 2-3 maal zo vaak vastgesteld als bij vrouwen. Ruim de helft van de patiënten is van Nederlandse afkomst, circa 20% is van Surinaamse, Arubaanse of de Antilliaanse afkomst. Van de mannelijke patiënten is circa 40% homo- of biseksueel.11
Gonorroe kan verlopen zoals een chlamydia-infectie, maar vaak is het beeld van een infectie duidelijker met bij de vrouw geelgroene, vaak onaangenaam ruikende fluor, en bij de man geelgroene afscheiding uit de urethra (druiper). Een asymptomatisch beloop komt echter ook voor. Behandeling van gonorroe is belangrijk vanwege de kans op complicaties. Bij de vrouw kan gonorroe leiden tot een PID. Wanneer een vrouw met gonorroe bevalt, kan de neonaat een conjunctivitis krijgen. Gonorroe kan ook tot een bacteriële arthritis leiden. Onbehandeld is 95% van de patiënten na 6 maanden klachtenvrij.12
Trichomoniasis
Trichomonas vaginalis is een geflagelleerde protozo. Een vrouwelijke partner van een man die besmet is met Trichomonas krijgt de infectie in 70-100% van de gevallen ook. De transmissiekans na eenmalig contact is niet bekend. De incubatietijd is 1-4 weken.
Asymptomatisch dragerschap komt bij mannen en vrouwen regelmatig voor, kan jaren duren en heeft geen nadelige gevolgen. Vrouwen kunnen een vaginitis krijgen met jeuk, irritatie en geelgroene afscheiding. Bij mannen is er meestal alleen sprake van kolonisatie zonder klachten, maar in zeldzame gevallen veroorzaakt besmetting een urethritis.
Syfilis
Syfilis (of lues) wordt veroorzaakt door Treponema pallidum, een spirocheet, die met seksueel contact wordt overgedragen. De kans op besmetting van de partner wordt geschat op 30-60%; de kans na eenmalig contact is niet bekend.13
Syfilis veroorzaakt na een incubatietijd van 10 tot 90 dagen in het eerste stadium een pijnloze zweer (ulcus durum) op de plaats van de besmetting met regionale lymfadenopathie, die in een tot drie maanden restloos verdwijnt. Het tweede stadium bestaat uit vluchtige huidafwijkingen palmoplantair en op de romp (roseolen) met algemene klachten als koorts, hoofdpijn en een gegeneraliseerde lymfadenopathie. Ook deze verdwijnen binnen 3 maanden spontaan. Zowel het eerste als het tweede stadium kunnen echter symptoomloos verlopen. Het eerste jaar na het oplopen van de infectie wordt gesproken van vroege syfilis. Wanneer er geen behandeling heeft plaatsgevonden, kan zich na 2 tot 30 jaar het derde stadium ontwikkelen als orgaanlues met ernstige cardiovasculaire, neurologische (tabes dorsalis) en dermatologische afwijkingen (gummata). Bij syfilis tijdens de zwangerschap is overdracht op de vrucht mogelijk (congenitale syfilis).
Syfilis wordt vaker gediagnosticeerd bij mannen dan bij vrouwen. Van de mannen bij wie syfilis wordt gediagnosticeerd, is 80% homo- of biseksueel.14
Herpes genitalis
De herpes-simplexvirus (HSV) of humaan herpesvirus typen 1 en 2 zijn de verwekkers van herpes genitalis. Het virus dringt de slijmvliezen van de oropharynx of genitaliën binnen en verspreidt zich langs de perifere zenuwen naar de sensorische of autonome ganglia, waar het levenslang latent aanwezig blijft. HSV-2 is verantwoordelijk voor ongeveer 80% van alle genitale herpesinfecties. HSV-1 is vooral de veroorzaker van herpes labialis. Door orogenitaal contact kan een koortslip tot een herpes genitalis leiden. HSV-1 is onder jongeren in toenemende mate de veroorzaker van herpes genitalis. De transmissiekans onder vaste partners is ongeveer 10%. Overdracht kan ook plaatsvinden als er geen herpeslaesies zichtbaar zijn.15 De incubatieperiode van herpes genitalis bedraagt 2-12 dagen. De meeste HSV-infecties verlopen asymptomatisch.
Men maakt onderscheid tussen een eerste of primo-infectie en een recidief. Bij een symptomatische primo-infectie wordt bij 70% van de vrouwen en bij 40% van de mannen een prodromale fase gezien die bestaat uit koorts, malaise en spierpijn. Hierna volgen bij vrouwen klachten als soms heftige pijn, jeuk, dysurie, vaginale afscheiding en regionale lymfadenopathie. Bij mannen komen urethritisklachten voor. Zes tot zeven dagen na de eerste symptomen volgen de huid- en slijmvliesafwijkingen met de ontwikkeling van de karakteristieke, met helder vocht gevulde blaasjes. De blaasjes gaan kapot waardoor erosies of ulcera ontstaan. De laesies blijven bij een primo-infectie 7-28 dagen bestaan en genezen zonder littekens. Bij anale besmetting kan een herpetische proctitis optreden, met anorectale pijn, obstipatie en ulcererende herpetiforme laesies. Bij vrouwen kunnen de laesies zich verspreiden over de vulva, vagina, cervix en het perineum en bij mannen bevinden de laesies zich voornamelijk op de schacht van de penis (met uitzondering van de anorectale herpes). Herpes genitalis door HSV-2 verloopt ernstiger dan door HSV-1. Bij een patiënt die eerder een niet-genitale HSV-infectie doormaakte, is het beloop minder ernstig.
Recidieven verlopen over het algemeen aanzienlijk milder dan de eerste infectie. Meestal is er sprake van een lokaal recidief van gegroepeerde blaasjes die zonder algemene verschijnselen na 2-10 dagen genezen. Herpes genitalis door HSV-2 recidiveert vaker dan door HSV-1, in het eerste jaar na besmetting bij de helft van de patiënten zelfs 5 of meer keer per jaar.16
Complicaties van een genitale herpesinfectie zijn zeldzaam. Sporadisch treedt een aseptische meningitis op of bij vrouwen een radiculitis. Bij immuungecompromitteerde personen zijn recidieven soms heftiger en therapieresistent. Het HSV kan ook een keratitis veroorzaken.
Herpes neonatorum is een zeldzame, maar levensgevaarlijke aandoening met 50% kans op sterfte of ernstige afwijkingen. De incidentie is 2-3/100.000 levendgeborenen. Herpes neonatorum ontstaat door contact met iemand met herpes labialis, maar kan ook opgelopen worden tijdens de partus. Dit laatste gebeurt waarschijnlijk alleen als de moeder een primo-infectie heeft na de 34e week van de graviditeit.17
Condylomata acuminata
Condylomata acuminata zijn goedaardige anogenitale wratten met een typische bloemkoolachtige structuur. De kleur varieert van rozerood tot grijswit. Ze worden veroorzaakt door het humaan papillomavirus (HPV) type 6 en 11. Deze HPV-typen hebben geen associatie met het cervixcarcinoom.18
De incubatieperiode varieert tussen 1 en 8 maanden, gemiddeld 3 maanden. De belangrijkste besmettingsroute voor genitale HPV-infecties is seksueel. Microlaesies, zoals die bij de coïtus kunnen ontstaan, zijn nodig voor inoculatie van het virus in het slijmvlies. Besmetting kan ook plaatsvinden via vingers, maar ook zelfs via handdoeken van patiënten met condylomata.
HPV is zeer besmettelijk en 60 tot 80% van de seksuele partners van patiënten met condylomata is ook besmet. De transmissiekans tijdens één seksueel contact wordt geschat op 60%. Vaak verloopt een HPV-infectie subklinisch, maar ook dan is virusoverdracht mogelijk.19
De belangrijkste klacht bij condylomata is de aanwezigheid van de wratten. Soms zijn er klachten zoals jeuk, pijn of een brandend gevoel en soms vaginale afscheiding of afscheiding uit de urethra. De voorkeurslokalisaties van de wratten zijn bij de man de penis, het scrotum, de meatus urethrae en het perianale gebied. Bij de vrouw zijn de voorkeurslokalisaties de introïtus, vulva, clitoris, perineum en het perianale gebied. Soms worden ze ook gevonden in de vagina en op de cervix. Condylomata acuminata komen meestal met ongeveer 5 tot 15 laesies tegelijk voor. De lokalisatie van wratten rond de anus hoeft niet te betekenen dat er anale seksuele contacten zijn geweest.
In principe gaat het om een self-limiting disease. Na 3 maanden is 20% van de patiënten zonder behandeling genezen en na 2 jaar 90%. Bij de overigen kan de infectie lang persisteren en het recidiefpercentage na behandeling is hoog. Complicaties van condylomata, in de vorm van grote invasieve tumoren, zijn zeldzaam en worden vooral gezien bij immuungecompromitteerde patiënten. Ook besmetting van pasgeborenen tijdens de partus is zeldzaam.20
Hepatitis B
Voor het klinische beeld en de serologische diagnostiek: zie de NHG-Standaard Virushepatitis en andere leveraandoeningen. Het hepatitis-B-virus wordt via bloed, sperma en vaginaal vocht overgebracht.
In 2002 zijn er 265 gevallen van acute hepatitis B gemeld; het betrof 207 mannen (78%) en 58 vrouwen . De transmissieroute was voor zover bekend bij 79% van hen onbeschermd seksueel contact. Dit betrof in 57% van de gevallen homo- of biseksuele (meest eenmalige) contacten.21
Hepatitis-B-virus komt relatief vaker voor bij allochtonen afkomstig uit gebieden met een hoge prevalentie, intraveneuze drugsgebruikers en homo- en biseksuelen. Bij een eenmalige onbeschermde coïtus is de besmettingskans kleiner dan 1%. Anaal seksueel contact, vooral receptief, geeft een grotere kans op besmetting. De risico’s op overdracht zijn groter wanneer de patiënt HbeAg-positief is. Geschat wordt dat 16-40% van de seksuele partners van dragers geïnfecteerd raakt met het hepatitis-B-virus.22
Meestal geneest hepatitis B volledig zonder behandeling in ongeveer 3 maanden. In 5-10% van de gevallen gaat de infectie over in dragerschap; het virus blijft dan levenslang aanwezig en de drager van het virus blijft levenslang besmettelijk. Er zijn grote verschillen in het voorkomen van chronisch virusdragerschap van hepatitis B in verschillende delen van de wereld. Onderscheiden worden gebieden met een hoge (Zuidoost-Azië, Afrika ten zuiden van de Sahara), een intermediaire (Oost-Europa, voormalige USSR, Middellandse-Zeegebied, Midden- en Zuid-Amerika, Midden-Oosten) en een lage prevalentie (Noordwest-Europa, Noord-Amerika, Australië, Nieuw Zeeland).23
HIV-infectie/AIDS
Het HIV-virus wordt overgebracht via bloed en bloedproducten, semen en vaginaal vocht. De grootste kans op besmetting door seksueel contact bestaat bij onbeschermd anaal contact, maar ook dan is de transmissiekans bij eenmalig contact relatief klein (ongeveer 2%). Anaal contact geeft meer kans op overdracht dan vaginaal contact. Het risico met HIV besmet te worden is groter voor de receptieve dan voor de insertieve partner. Bij vaginaal seksueel contact is de kans op besmetting bij eenmalig contact ongeveer 0,1%.24 Deze risico’s worden groter bij slijmvlieslaesies of bloedcontact, bij een hoge concentratie virus bij de partner met HIV en bij aanwezigheid van een andere soa.
Na besmetting ontwikkelen sommige patiënten een aspecifiek beeld met klachten als algemene malaise, huiduitslag, diarree, gewichtsverlies, temperatuurverhoging en lymfadenopathie. Na deze primo-infectie volgt een asymptomatische fase. Door aantasting van de immunologische afweer kunnen na jaren opportunistische infecties ontstaan met daarbij vaak huidafwijkingen en cerebrale afwijkingen. In dat geval spreken we van acquired immunodeficiency syndrome (aids).
Besmetting met HIV komt in Nederland het meest voor bij homo- en biseksuele mannen. Transmissie van HIV onder heteroseksuelen neemt de laatste jaren in omvang toe, waarbij vooral personen uit HIV-endemische gebieden tot de risicogroepen behoren. Van de patiënten bij wie HIV wordt vastgesteld heeft ongeveer een derde ook een andere soa. Intraveneuze drugsgebruikers vormen een andere risicogroep voor HIV-besmetting.25
Gebieden met de hoogste prevalentie van HIV zijn Afrika ten zuiden van de Sahara (7,5-8,5%) en het Caribische gebied (1,9-3,1%). In Zuid- en Zuidoost-Azië (0,4-0,8%), Oost-Europa en Centraal-Azië (0,5-0,9%) stijgt de prevalentie sterk.26
Pediculosis pubis (schaamluis)
Pediculosis wordt veroorzaakt door de mijt Phthirus pubis. Overdracht vindt vooral plaats tijdens seksueel contact, maar kan ook via handdoeken en dergelijke verlopen. De luizen kunnen twee dagen overleven zonder een gastheer.
De schaamluis voedt zich met bloed van de gastheer. Het speeksel van de beet veroorzaakt een jeukende papel, soms heeft de patiënt blauwe, ronde vlekjes. Het vrouwtje legt eieren, de neten, die zij vastzet aan haren. De diagnose berust op het vaststellen van de aanwezigheid van luizen of neten. De neten zijn grijswitte bolletjes die stevig vastzitten aan de haren dicht bij de wortel en zijn vaak makkelijker te vinden dan de luizen.
Anamnese
In een aantal situaties komt de patiënt niet met klachten die bij een soa kunnen passen, of met een vraag over een soa, maar zijn er redenen voor de huisarts om in het consult aandacht te besteden aan soa. Zo is een vraag om anticonceptie een ingang voor een gesprek over soa-risico en -preventie. De huisarts is bij een verzoek om de morning-after-pil en na seksueel geweld opmerkzaam op het mogelijke soa-risico.27 Vraag naar klachten die op een soa kunnen duiden en stel de vragen zoals vermeld bij Seksuele anamnese en partner(s).
Specifieke vragen bij patiënten met klachten
Afscheiding, branderige of frequente mictie, blaasjes, wratjes, zweertjes aan de geslachtsorganen en jeuk zijn klachten die met soa kunnen samenhangen. Diverse huidafwijkingen kunnen het gevolg zijn van secundaire syfilis. Bedenk bij klachten passend bij een hepatitis dat deze via seksueel contact opgelopen kan zijn. Overweeg ook de mogelijkheid van een soa bij vrouwen met buikpijn, onregelmatig bloedverlies of contactbloedingen. Voor de diagnostiek bij fluor vaginalis en vermoeden van PID: zie de desbetreffende Standaarden.
Stem de vragen af op de klacht. Vraag naar het begin, de aard en het beloop van de klachten. Hoeveel tijd zit er tussen eventueel onveilig seksueel contact en het begin van de klachten?
Vraag bij klachten bij het plassen en bij vaginale klachten:
Is er een pijnlijk, branderig, geïrriteerd gevoel bij het plassen of moet de patiënt duidelijk vaker plassen dan anders?
Is er afscheiding? Is deze purulent of helder? Hoe zijn de kleur en geur van de afscheiding?
Is er jeuk of irritatie?
Bij een vrouw: zijn er contactbloedingen; is er intermenstrueel bloedverlies?
Stel bij een patiënt met als klacht blaasjes of een of meer zweertjes anogenitaal de volgende vragen:
Zijn er prodromale verschijnselen geweest (pijn, jeuk)?
Zijn de afwijkingen pijnlijk of juist niet pijnlijk?
Heeft de patiënt pijn bij de anus?
Zijn er algemene verschijnselen zoals temperatuurverhoging of gezwollen lymfklieren?
Zijn er vergelijkbare klachten in de voorgeschiedenis geweest? Herkent de patiënt de klachten als herpes genitalis? Zijn er aandoeningen die de afweer verminderen?
Vraag wanneer de patiënt mogelijke wratjes heeft bemerkt:
Heeft de patiënt last van de plekjes, jeuk of branderigheid?
Is er een toename in aantal of grootte?
Zijn er cosmetische of emotionele bezwaren?
Seksuele anamnese en partner(s)
Stel bij alle patiënten met klachten, vragen of ongerustheid over soa en een grotere kans op een soa vragen over de aard van de seksuele contacten en de partner(s). Beoordeel hiermee het risico van een soa. Op deze risico-inschatting berust het verdere beleid. Houd rekening met gevoelens van de patiënt zoals mogelijke schaamte of schuldgevoel.
Is bij de patiënt of diens partner sprake van een verhoogd risico op een soa (homo- of biseksueel, intraveneus drugsgebruiker, prostitué(e) of prostituant)?
Waar komen patiënt en partner vandaan (etniciteit, afkomstig uit een HIV- of hepatitis-B-virus-endemisch gebied)? Hebben zij gereisd naar deze gebieden?
Hoe is het seksuele gedrag: vaginaal, anaal en/of orogenitaal seksueel contact?
Is er seksueel contact met wisselende partners of een nieuwe partner? Zijn deze contacten beschermd of onbeschermd? Wordt condoomgebruik juist toegepast?
Heeft de partner klachten of verschijnselen? Heeft de partner een koortslip? Heeft de partner afscheiding, genitale wratten, ulcera of blaasjes, pijn in de onderbuik, urethritisklachten?
Heeft de partner een soa? Welke?
Zijn er nog seksuele contacten geweest na het ontstaan van de klachten?
Heeft de patiënt ooit eerder een soa gehad?
In een aantal situaties komt de patiënt niet met klachten die bij een soa kunnen passen, of met een vraag over een soa, maar zijn er redenen voor de huisarts om in het consult aandacht te besteden aan soa. Zo is een vraag om anticonceptie een ingang voor een gesprek over soa-risico en -preventie. De huisarts is bij een verzoek om de morning-after-pil en na seksueel geweld opmerkzaam op het mogelijke soa-risico.27 Vraag naar klachten die op een soa kunnen duiden en stel de vragen zoals vermeld bij Seksuele anamnese en partner(s).
Specifieke vragen bij patiënten met klachten
Afscheiding, branderige of frequente mictie, blaasjes, wratjes, zweertjes aan de geslachtsorganen en jeuk zijn klachten die met soa kunnen samenhangen. Diverse huidafwijkingen kunnen het gevolg zijn van secundaire syfilis. Bedenk bij klachten passend bij een hepatitis dat deze via seksueel contact opgelopen kan zijn. Overweeg ook de mogelijkheid van een soa bij vrouwen met buikpijn, onregelmatig bloedverlies of contactbloedingen. Voor de diagnostiek bij fluor vaginalis en vermoeden van PID: zie de desbetreffende Standaarden.
Stem de vragen af op de klacht. Vraag naar het begin, de aard en het beloop van de klachten. Hoeveel tijd zit er tussen eventueel onveilig seksueel contact en het begin van de klachten?
Vraag bij klachten bij het plassen en bij vaginale klachten:
Is er een pijnlijk, branderig, geïrriteerd gevoel bij het plassen of moet de patiënt duidelijk vaker plassen dan anders?
Is er afscheiding? Is deze purulent of helder? Hoe zijn de kleur en geur van de afscheiding?
Is er jeuk of irritatie?
Bij een vrouw: zijn er contactbloedingen; is er intermenstrueel bloedverlies?
Stel bij een patiënt met als klacht blaasjes of een of meer zweertjes anogenitaal de volgende vragen:
Zijn er prodromale verschijnselen geweest (pijn, jeuk)?
Zijn de afwijkingen pijnlijk of juist niet pijnlijk?
Heeft de patiënt pijn bij de anus?
Zijn er algemene verschijnselen zoals temperatuurverhoging of gezwollen lymfklieren?
Zijn er vergelijkbare klachten in de voorgeschiedenis geweest? Herkent de patiënt de klachten als herpes genitalis? Zijn er aandoeningen die de afweer verminderen?
Vraag wanneer de patiënt mogelijke wratjes heeft bemerkt:
Heeft de patiënt last van de plekjes, jeuk of branderigheid?
Is er een toename in aantal of grootte?
Zijn er cosmetische of emotionele bezwaren?
Seksuele anamnese en partner(s)
Stel bij alle patiënten met klachten, vragen of ongerustheid over soa en een grotere kans op een soa vragen over de aard van de seksuele contacten en de partner(s). Beoordeel hiermee het risico van een soa. Op deze risico-inschatting berust het verdere beleid. Houd rekening met gevoelens van de patiënt zoals mogelijke schaamte of schuldgevoel.
Is bij de patiënt of diens partner sprake van een verhoogd risico op een soa (homo- of biseksueel, intraveneus drugsgebruiker, prostitué(e) of prostituant)?
Waar komen patiënt en partner vandaan (etniciteit, afkomstig uit een HIV- of hepatitis-B-virus-endemisch gebied)? Hebben zij gereisd naar deze gebieden?
Hoe is het seksuele gedrag: vaginaal, anaal en/of orogenitaal seksueel contact?
Is er seksueel contact met wisselende partners of een nieuwe partner? Zijn deze contacten beschermd of onbeschermd? Wordt condoomgebruik juist toegepast?
Heeft de partner klachten of verschijnselen? Heeft de partner een koortslip? Heeft de partner afscheiding, genitale wratten, ulcera of blaasjes, pijn in de onderbuik, urethritisklachten?
Heeft de partner een soa? Welke?
Zijn er nog seksuele contacten geweest na het ontstaan van de klachten?
Heeft de patiënt ooit eerder een soa gehad?
Verricht bij een patiënt met een partner bij wie een chlamydia-infectie, gonorroe, HIV, syfilis of hepatitis B is vastgesteld onderzoek naar die soa. Verricht verder onderzoek afhankelijk van het soa-risicogedrag.
Bij patiënten zonder klachten, maar met ongerustheid na seksueel contact bespreekt de huisarts het risico om te kunnen adviseren welke aanvullende diagnostiek zinvol is. De kans op een soa hangt onder meer af van het soort seksueel contact dat de patiënt in het algemeen heeft, en de (risico)groep waartoe de patiënt en de partner behoren. Chlamydia-infectie komt in alle groepen voor. De andere soa komen vooral voor in specifieke netwerken (prostitutie, homo- en biseksuelen).
Volg in overleg met de patiënt het volgende onderzoeksbeleid37
Verricht bij heteroseksuele jongeren onderzoek naar Chlamydia en gonorroe.
Indien er wisselende heteroseksuele contacten zijn, moet ook op Chlamydia en gonorroe worden getest; bij grote ongerustheid tevens op syfilis, hepatitis B, HIV-infectie.
Heeft de patiënt homo- of biseksuele contacten, een homo- of biseksuele partner; is patiënt of diens partner werkzaam in de prostitutie of prostituant, dan is onderzoek naar Chlamydia, gonorroe, syfilis, hepatitis B en HIV-infectie aangewezen.
Ga na, als de partner een intraveneuze drugsgebruiker is, of de patiënt hepatitis B of HIV-infectie heeft.
Zijn de patiënt en/of partner afkomstig uit HIV-endemische gebieden, test dan op Chlamydia, gonorroe, syfilis, hepatitis B en HIV-infectie.
Indien de patiënt en/of partner afkomstig zijn uit hepatitis-B-virus-endemische gebieden, verricht dan onderzoek naar hepatitis B.
Bij patiënten zonder klachten, maar met ongerustheid na seksueel contact bespreekt de huisarts het risico om te kunnen adviseren welke aanvullende diagnostiek zinvol is. De kans op een soa hangt onder meer af van het soort seksueel contact dat de patiënt in het algemeen heeft, en de (risico)groep waartoe de patiënt en de partner behoren. Chlamydia-infectie komt in alle groepen voor. De andere soa komen vooral voor in specifieke netwerken (prostitutie, homo- en biseksuelen).
Volg in overleg met de patiënt het volgende onderzoeksbeleid37
Verricht bij heteroseksuele jongeren onderzoek naar Chlamydia en gonorroe.
Indien er wisselende heteroseksuele contacten zijn, moet ook op Chlamydia en gonorroe worden getest; bij grote ongerustheid tevens op syfilis, hepatitis B, HIV-infectie.
Heeft de patiënt homo- of biseksuele contacten, een homo- of biseksuele partner; is patiënt of diens partner werkzaam in de prostitutie of prostituant, dan is onderzoek naar Chlamydia, gonorroe, syfilis, hepatitis B en HIV-infectie aangewezen.
Ga na, als de partner een intraveneuze drugsgebruiker is, of de patiënt hepatitis B of HIV-infectie heeft.
Zijn de patiënt en/of partner afkomstig uit HIV-endemische gebieden, test dan op Chlamydia, gonorroe, syfilis, hepatitis B en HIV-infectie.
Indien de patiënt en/of partner afkomstig zijn uit hepatitis-B-virus-endemische gebieden, verricht dan onderzoek naar hepatitis B.
Noot 3
Gegevens over een trend in de incidentie van de verschillende soa zijn te vinden in het jaarverslag 2002 van het RIVM. Hierin staan de verzamelde gegevens van 37 GGD’s en de soa-poliklinieken van Utrecht en Rotterdam. Uit deze gegevens blijkt dat het aantal patiënten met een soa stijgt. Er is sinds het eind van de vorige eeuw jaarlijks een toename geweest; in 2002 werd bij 11% meer patiënten een soa vastgesteld dan in 2001. Er zijn duidelijke verschillen tussen de verschillende poliklinieken en GGD’s in aantallen consulten. Van de contacten in deze registratie vond 46% plaats in Rotterdam, Den Haag en Utrecht [Van de Laar 2003]. Soortgelijke gegevens over trends tot en met 2002 komen uit de soa-registratie van de soa-polikliniek Amsterdam [Fennema 2002]. De gegevens uit het jaarverslag over 2003 laten in Amsterdam geen verdere stijging zien [Fennema 2003]. Gegevens over het vóórkomen van soa in de huisartsenpraktijk zijn afkomstig uit de Tweede Nationale studie. De registratie van de deelnemende praktijken gedurende een jaar leverde gegevens over het voorkomen van soa in de huisartsenpraktijk in de onderzoeksperiode 2000-2002 (J.E.A.M. van Bergen, persoonlijke mededeling; voorlopige gegevens). De prevalentie van soa-episoden was 468/100.000. De prevalentie van vragen over soa/aids was 248/100.000. De prevalentie van herpes genitalis en condylomata acuminata was respectievelijk 49 en 72/100.000 personen per jaar.
De syndroomdiagnose PID werd gesteld bij 100/100.000 vrouwen per jaar, het meest bij 15 tot 24-jarigen; de diagnose urethritis werd gesteld bij 230/100.000 mannen per jaar. Hoe vaak bijvoorbeeld een chlamydia-infectie werd vastgesteld, kan uit deze registratie niet worden bepaald: sommige patiënten met een chlamydia-infectie krijgen de diagnose PID, weer andere urethritis.
Uit de gegevens van het Landelijk Informatie Netwerk Huisartsenzorg (LINH) zijn schattingen te maken van de prevalenties van enkele soa op grond van prescriptiegegevens, waarbij de indicatie op het recept vermeld is. In 2001 is bij 30 huisartsenpraktijken met in totaal 117.582 patiënten gekeken naar het voorkomen van soa. Van de praktijken waren er 16 in (zeer) sterk verstedelijkt gebied en 14 in matig, weinig of niet-stedelijk gebied. De prevalenties van alle soa hadden een leeftijdspiek bij 15 tot 24-jarigen en waren groter in de verstedelijkte gebieden. De berekende prevalenties van chlamydia-infectie, genitale wratten, gonorroe en herpes genitalis waren op grond van de recepten respectievelijk 20, 6, 3 en 5 per 10.000 patiënten [Jabaaij 2002].
Het RIVM gebruikte voor een schatting van de incidentie van syfilis op basis van huisartsenregistraties de gegevens van de Tweede Nationale studie en het Transitieproject. De incidentie van syfilis is 3 per 10.000 mannen en 1 per 10.000 vrouwen per jaar [Gijsen 2003].
Henquet et al. beschrijven een onderzoek naar het voorkomen van soa in Limburg. Zij verzamelden gegevens via een enquête onder andere onder alle Limburgse huisartsen en de gegevens van de laboratoria voor medische microbiologie. De laboratoriumgegevens geven een incidentie van chlamydia-infectie en gonorroe van respectievelijk 3,2 en 0,6/10.000; de uit de enquête berekende incidenties zijn 14,7 en 2,6/10.000. Deze verschillen worden verklaard doordat patiënten vaak zonder aanvullende diagnostiek een behandeling kregen of dat artsen een behandeling startten in afwachting van de uitslag van die aanvullende diagnostiek en zich deze patiënten ook bij een negatieve uitslag als een soa-patiënt herinnerden. Van de patiënten met een mogelijke soa bezocht 79% hiervoor de huisarts [Henquet 2000].
Noot 4
De gegevens over het voorkomen van infecties met hepatitis B en HIV zijn gebaseerd op respectievelijk de registratiegegevens van de verplichte meldingen en van de Stichting HIV Monitoring [Van Veen 2003; Gras 2003]. De prevalentie van dragerschap van hepatitis B is bepaald in een cross-sectioneel bevolkingsonderzoek [Veldhuijzen 1999]. Zie verder Noot 21 en 25.
Noot 5
Urethritis wordt bij heteroseksuele mannen in 30 tot 50% van de gevallen door Chlamydia trachomatis en in 10 tot 20% van de gevallen door Neisseria gonorrhoeae veroorzaakt [Van de Laar 1992].
Ureaplasma urealyticum en in mindere mate Mycoplasma genitalium worden regelmatig aangetroffen bij urethritis, maar de rol van deze micro-organismen is niet duidelijk. In geselecteerde groepen zijn deze micro-organismen in 10-30% van de gevallen van niet-gonorroïsche urethritis aangetroffen, terwijl ze zelden worden gevonden bij mannen zonder urethritis [Bowie 1999; Horner 1993].
Keane et al. beschrijven een case-controlonderzoek naar het voorkomen van Chlamydia trachomatis en Mycoplasma genitalium onder 39 mannen met een niet-gonorroïsche urethritis en 12 mannen zonder urethritis en hun partners. Chlamydia kwam voor bij 36% van de patiënten met een urethritis en bij geen van de controlepatiënten. Voor Mycoplasma waren deze percentages 33, respectievelijk 9. Beide infecties kwamen bij hun partners in gelijke mate voor [Keane 2000].
Urethritis door herpes genitalis is zeldzaam. Aangenomen wordt dat een urethritis door Trichomonas vaginalis nog zeldzamer is. Door de beschikbaarheid van DNA-amplificatietechnieken is de diagnostiek verbeterd. Schwebke en Hook onderzochten het voorkomen van trichomoniasis, chlamydia-infectie en gonorroe bij 300 mannen die een soa-polikliniek bezochten vanwege klachten of voor screening. Van deze mannen hadden er 52 (17%) trichomoniasis; er was geen significant verschil in voorkomen tussen mannen met klachten en asymptomatische mannen [Schwebke 2003].
Menginfecties komen regelmatig bij urethritis voor: 10 tot 40% van de mannen met gonorroïsche urethritis heeft ook een infectie met Chlamydia trachomatis. In het onderzoek van Schwebke hadden 53 mannen gonorroe; van hen hadden 17 ook een chlamydia-infectie.
Noot 6
In een aantal onderzoeken is de transmissiekans van Chlamydia trachomatis onderzocht. Nieuwere onderzoeken gebruiken PCR/LCR-technieken voor het aantonen van Chlamydia trachomatis. Deze technieken tonen vooral bij mannen vaker een infectie aan dan een kweek.
Lin et al. verrichtten een onderzoek naar de transmissiekans van man naar vrouw [Lin 1998]. Zij includeerden 86 heteroseksuele mannen met chlamydia-infectie en/of gonorroe die voor behandeling van een urethritis een polikliniek voor soa bezochten. Zevenennegentig vrouwelijke seksuele partners van hen namen deel aan het onderzoek. Zij hadden alleen met deze mannen seksueel contact gehad in de periode van 2 weken vóór tot 2 weken na het begin van de urethritisklachten. Twintig van de 31 partners van mannen met uitsluitend een chlamydia-infectie hadden een chlamydia-infectie, evenals 16 van de 21 partners van mannen met een chlamydia-infectie en gonorroe. Verder bleken 10 van 45 vrouwen van wie de mannelijke partner alleen gonorroe had, een chlamydia-infectie te hebben. Het aantal malen seksueel contact (eenmalig, 2-4 of 5 of meer) had geen invloed op de transmissiekans.
Quinn et al. deden een onderzoek naar transmissiekansen van Chlamydia trachomatis van man naar vrouw en van vrouw naar man [Quinn 1996]. Van 494 paren die een soa-polikliniek bezochten, had bij gebruik van PCR-diagnostiek 14,2% van de mannen en 15,8% van de vrouwen Chlamydia trachomatis. De berekende transmissie van man naar vrouw en van vrouw naar man was gelijk, namelijk 68%.
Van Valkengoed et al. onderzochten het voorkomen van Chlamydia trachomatis onder de partners van asymptomatische patiënten. Via de patiënt werd de partners gevraagd een urinemonster in te leveren. Via 62 patiënten kwamen deelnemers in het onderzoek. Van hen had 48% een chlamydia-infectie [Van Valkengoed 2002].
Conclusie: de kans op overdracht van Chlamydia trachomatis is onder partners en bij eenmalig contact ongeveer 50-70%, zowel van man naar vrouw als van vrouw naar man.
Noot 7
In de registratie van het RIVM was 9% van de vrouwen en 15% van de mannen met de diagnose chlamydia-infectie afkomstig uit Suriname, de Nederlandse Antillen of Aruba, terwijl zij respectievelijk 5 en 6% van de totale bezoekerspopulatie van de soa-poliklinieken en GGD’s uitmaakten [Van de Laar 2003]. In Amsterdamse screeningsonderzoeken werd de hoogste prevalentie van chlamydia-infectie gevonden onder personen van Surinaamse en Antilliaanse afkomst [Van Valkengoed 1999; Van den Hoek 1999].
Noot 8
Valkengoed et al. deden in Amsterdam een screeningsonderzoek. Patiënten van 15-40 jaar uit 15 huisartsenpraktijken werd per post gevraagd een vragenlijst in te vullen en een urinemonster in te sturen. De deelname was groter onder vrouwen dan onder mannen (50% versus 33%), nam toe met de leeftijd en was groter bij patiënten van Nederlandse afkomst. Van de deelnemers hadden 79 van de 2751 vrouwen (2,9%) en 42 van 1809 mannen (2,3%) een chlamydia-infectie. De hoogste prevalentie werd gevonden bij 21 tot 25-jarigen en bij patiënten van Surinaamse of Antilliaanse afkomst; de verschillen waren niet significant [Van Valkengoed 1999].
Van den Hoek et al. deden eveneens in Amsterdam een screeningsonderzoek naar het voorkomen van Chlamydia onder heteroseksueel actieve vrouwen en mannen zonder klachten die op een soa konden wijzen. De deelnemers waren allen tussen de 15 en 40 jaar oud en aan hen werd gevraagd deel te nemen aan het onderzoek als zij de huisartsenpraktijk bezochten. Chlamydia werd onderzocht in eerstestraalurine. De onderzoeksgroep bestond uit 2403 vrouwen en 1067 mannen, de deelname was 94%. De prevalentie van chlamydia-infectie was 4,9% bij de vrouwen en 4,7% bij de mannen. Bij de vrouwen nam de prevalentie significant af met toename van de leeftijd: van 13,4% voor 15 tot 19-jarigen tot 2,3% voor de groep 35-40-jarigen. De prevalentie onder vrouwen van Surinaams-creoolse afkomst was het hoogst: 12,4% voor de gehele groep; in de leeftijdsgroep tot 25 jaar was dit 22,2% [Van den Hoek 1999].
Zimmerman et al. deden gedurende een jaar onderzoek naar het voorkomen van chlamydia-infecties in een gebied met ongeveer 400.000 inwoners. In de onderzoeksperiode werd Chlamydia vastgesteld bij 243 mannen en bij 268 vrouwen. Zevenenvijftig procent van de mannelijke patiënten had klachten, de anderen werden onderzocht in het kader van contactopsporing of screening. In dit onderzoek had 20% van de vrouwelijke patiënten met een chlamydia-infectie klachten [Zimmerman 1990].
Noot 9
Golden et al. deden een review naar het beloop van een onbehandelde chlamydia-infectie [Golden 2000]. Zij beoordeelden 8 onderzoeken naar chlamydia-infectie bij vrouwen. De onderzoeken hadden zeer verschillende follow-upperioden. Bij gebruik van kweektechnieken voor diagnostiek bleef Chlamydia meer dan 60 dagen aantoonbaar, soms meer dan een jaar. Onderzoeken bij mannen hebben alle een korte follow-up tot 4 weken. Spontaan herstel van chlamydia-infectie lijkt bij mannen sneller te verlopen dan bij vrouwen.
Morré et al. verrichtten een cohortonderzoek; hierbij werden 744 vrouwen geïncludeerd tussen 18-40 jaar zonder urogenitale klachten die een aanstellingskeuring ondergingen. Bij 30 van hen bleek met PCR-diagnostiek van de urine Chlamydia trachomatis aantoonbaar: een prevalentie van 4%. Deze vrouwen waren allen jonger dan 30 jaar. Bij follow-up na 1, 6 en 12 maanden zonder behandeling nam het aantal vrouwen af bij wie de Chlamydia trachomatis nog aantoonbaar was. De follow-up was compleet bij 21 vrouwen, bij 12 van hen (57%) persisteerde de infectie [Morré 2002].
Bij de meeste onderzoeken gaat het om kleine aantallen vrouwen. Bijna de helft van hen was bij follow-up na een jaar vrij van Chlamydia trachomatis.
Noot 37
De voorgestelde aanvullende diagnostiek berust op consensus en is gebaseerd op een verhoogde prevalentie van de verschillende soa bij de diverse genoemde groepen.
De gegeven adviezen sluiten aan bij de adviezen van de Gezondheidsraad over een actiever testbeleid ten aanzien van HIV en de notitie Actief testen! van de Stichting soa-bestrijding, de Stichting Aids Fonds, de Schorerstichting, de Hiv-vereniging Nederland en de GG&GD Amsterdam [Gezondheidsraad 1999; Stichting soa-bestrijding 2002].
De adviezen over actief testen zijn tot stand gekomen met behulp van de basisformule in de epidemiologie van soa: het voortbestaan van een soa in de gemeenschap hangt af van de transmissie-efficiëntie (overdrachtkansen), het aantal nieuwe seksuele partners per tijdseenheid en de gemiddelde duur van de infectieuze periode [Van Bergen 2002a]. Om verdere verspreiding tegen te gaan zijn vooral vroege opsporing en behandeling van (symptomatische) infecties van belang in seksueel actieve netwerken met frequente partnerwisselingen.
[ Bericht 4% gewijzigd door Diederik_Duck op 06-04-2007 01:06:34 ]
Gegevens over een trend in de incidentie van de verschillende soa zijn te vinden in het jaarverslag 2002 van het RIVM. Hierin staan de verzamelde gegevens van 37 GGD’s en de soa-poliklinieken van Utrecht en Rotterdam. Uit deze gegevens blijkt dat het aantal patiënten met een soa stijgt. Er is sinds het eind van de vorige eeuw jaarlijks een toename geweest; in 2002 werd bij 11% meer patiënten een soa vastgesteld dan in 2001. Er zijn duidelijke verschillen tussen de verschillende poliklinieken en GGD’s in aantallen consulten. Van de contacten in deze registratie vond 46% plaats in Rotterdam, Den Haag en Utrecht [Van de Laar 2003]. Soortgelijke gegevens over trends tot en met 2002 komen uit de soa-registratie van de soa-polikliniek Amsterdam [Fennema 2002]. De gegevens uit het jaarverslag over 2003 laten in Amsterdam geen verdere stijging zien [Fennema 2003]. Gegevens over het vóórkomen van soa in de huisartsenpraktijk zijn afkomstig uit de Tweede Nationale studie. De registratie van de deelnemende praktijken gedurende een jaar leverde gegevens over het voorkomen van soa in de huisartsenpraktijk in de onderzoeksperiode 2000-2002 (J.E.A.M. van Bergen, persoonlijke mededeling; voorlopige gegevens). De prevalentie van soa-episoden was 468/100.000. De prevalentie van vragen over soa/aids was 248/100.000. De prevalentie van herpes genitalis en condylomata acuminata was respectievelijk 49 en 72/100.000 personen per jaar.
De syndroomdiagnose PID werd gesteld bij 100/100.000 vrouwen per jaar, het meest bij 15 tot 24-jarigen; de diagnose urethritis werd gesteld bij 230/100.000 mannen per jaar. Hoe vaak bijvoorbeeld een chlamydia-infectie werd vastgesteld, kan uit deze registratie niet worden bepaald: sommige patiënten met een chlamydia-infectie krijgen de diagnose PID, weer andere urethritis.
Uit de gegevens van het Landelijk Informatie Netwerk Huisartsenzorg (LINH) zijn schattingen te maken van de prevalenties van enkele soa op grond van prescriptiegegevens, waarbij de indicatie op het recept vermeld is. In 2001 is bij 30 huisartsenpraktijken met in totaal 117.582 patiënten gekeken naar het voorkomen van soa. Van de praktijken waren er 16 in (zeer) sterk verstedelijkt gebied en 14 in matig, weinig of niet-stedelijk gebied. De prevalenties van alle soa hadden een leeftijdspiek bij 15 tot 24-jarigen en waren groter in de verstedelijkte gebieden. De berekende prevalenties van chlamydia-infectie, genitale wratten, gonorroe en herpes genitalis waren op grond van de recepten respectievelijk 20, 6, 3 en 5 per 10.000 patiënten [Jabaaij 2002].
Het RIVM gebruikte voor een schatting van de incidentie van syfilis op basis van huisartsenregistraties de gegevens van de Tweede Nationale studie en het Transitieproject. De incidentie van syfilis is 3 per 10.000 mannen en 1 per 10.000 vrouwen per jaar [Gijsen 2003].
Henquet et al. beschrijven een onderzoek naar het voorkomen van soa in Limburg. Zij verzamelden gegevens via een enquête onder andere onder alle Limburgse huisartsen en de gegevens van de laboratoria voor medische microbiologie. De laboratoriumgegevens geven een incidentie van chlamydia-infectie en gonorroe van respectievelijk 3,2 en 0,6/10.000; de uit de enquête berekende incidenties zijn 14,7 en 2,6/10.000. Deze verschillen worden verklaard doordat patiënten vaak zonder aanvullende diagnostiek een behandeling kregen of dat artsen een behandeling startten in afwachting van de uitslag van die aanvullende diagnostiek en zich deze patiënten ook bij een negatieve uitslag als een soa-patiënt herinnerden. Van de patiënten met een mogelijke soa bezocht 79% hiervoor de huisarts [Henquet 2000].
Noot 4
De gegevens over het voorkomen van infecties met hepatitis B en HIV zijn gebaseerd op respectievelijk de registratiegegevens van de verplichte meldingen en van de Stichting HIV Monitoring [Van Veen 2003; Gras 2003]. De prevalentie van dragerschap van hepatitis B is bepaald in een cross-sectioneel bevolkingsonderzoek [Veldhuijzen 1999]. Zie verder Noot 21 en 25.
Noot 5
Urethritis wordt bij heteroseksuele mannen in 30 tot 50% van de gevallen door Chlamydia trachomatis en in 10 tot 20% van de gevallen door Neisseria gonorrhoeae veroorzaakt [Van de Laar 1992].
Ureaplasma urealyticum en in mindere mate Mycoplasma genitalium worden regelmatig aangetroffen bij urethritis, maar de rol van deze micro-organismen is niet duidelijk. In geselecteerde groepen zijn deze micro-organismen in 10-30% van de gevallen van niet-gonorroïsche urethritis aangetroffen, terwijl ze zelden worden gevonden bij mannen zonder urethritis [Bowie 1999; Horner 1993].
Keane et al. beschrijven een case-controlonderzoek naar het voorkomen van Chlamydia trachomatis en Mycoplasma genitalium onder 39 mannen met een niet-gonorroïsche urethritis en 12 mannen zonder urethritis en hun partners. Chlamydia kwam voor bij 36% van de patiënten met een urethritis en bij geen van de controlepatiënten. Voor Mycoplasma waren deze percentages 33, respectievelijk 9. Beide infecties kwamen bij hun partners in gelijke mate voor [Keane 2000].
Urethritis door herpes genitalis is zeldzaam. Aangenomen wordt dat een urethritis door Trichomonas vaginalis nog zeldzamer is. Door de beschikbaarheid van DNA-amplificatietechnieken is de diagnostiek verbeterd. Schwebke en Hook onderzochten het voorkomen van trichomoniasis, chlamydia-infectie en gonorroe bij 300 mannen die een soa-polikliniek bezochten vanwege klachten of voor screening. Van deze mannen hadden er 52 (17%) trichomoniasis; er was geen significant verschil in voorkomen tussen mannen met klachten en asymptomatische mannen [Schwebke 2003].
Menginfecties komen regelmatig bij urethritis voor: 10 tot 40% van de mannen met gonorroïsche urethritis heeft ook een infectie met Chlamydia trachomatis. In het onderzoek van Schwebke hadden 53 mannen gonorroe; van hen hadden 17 ook een chlamydia-infectie.
Noot 6
In een aantal onderzoeken is de transmissiekans van Chlamydia trachomatis onderzocht. Nieuwere onderzoeken gebruiken PCR/LCR-technieken voor het aantonen van Chlamydia trachomatis. Deze technieken tonen vooral bij mannen vaker een infectie aan dan een kweek.
Lin et al. verrichtten een onderzoek naar de transmissiekans van man naar vrouw [Lin 1998]. Zij includeerden 86 heteroseksuele mannen met chlamydia-infectie en/of gonorroe die voor behandeling van een urethritis een polikliniek voor soa bezochten. Zevenennegentig vrouwelijke seksuele partners van hen namen deel aan het onderzoek. Zij hadden alleen met deze mannen seksueel contact gehad in de periode van 2 weken vóór tot 2 weken na het begin van de urethritisklachten. Twintig van de 31 partners van mannen met uitsluitend een chlamydia-infectie hadden een chlamydia-infectie, evenals 16 van de 21 partners van mannen met een chlamydia-infectie en gonorroe. Verder bleken 10 van 45 vrouwen van wie de mannelijke partner alleen gonorroe had, een chlamydia-infectie te hebben. Het aantal malen seksueel contact (eenmalig, 2-4 of 5 of meer) had geen invloed op de transmissiekans.
Quinn et al. deden een onderzoek naar transmissiekansen van Chlamydia trachomatis van man naar vrouw en van vrouw naar man [Quinn 1996]. Van 494 paren die een soa-polikliniek bezochten, had bij gebruik van PCR-diagnostiek 14,2% van de mannen en 15,8% van de vrouwen Chlamydia trachomatis. De berekende transmissie van man naar vrouw en van vrouw naar man was gelijk, namelijk 68%.
Van Valkengoed et al. onderzochten het voorkomen van Chlamydia trachomatis onder de partners van asymptomatische patiënten. Via de patiënt werd de partners gevraagd een urinemonster in te leveren. Via 62 patiënten kwamen deelnemers in het onderzoek. Van hen had 48% een chlamydia-infectie [Van Valkengoed 2002].
Conclusie: de kans op overdracht van Chlamydia trachomatis is onder partners en bij eenmalig contact ongeveer 50-70%, zowel van man naar vrouw als van vrouw naar man.
Noot 7
In de registratie van het RIVM was 9% van de vrouwen en 15% van de mannen met de diagnose chlamydia-infectie afkomstig uit Suriname, de Nederlandse Antillen of Aruba, terwijl zij respectievelijk 5 en 6% van de totale bezoekerspopulatie van de soa-poliklinieken en GGD’s uitmaakten [Van de Laar 2003]. In Amsterdamse screeningsonderzoeken werd de hoogste prevalentie van chlamydia-infectie gevonden onder personen van Surinaamse en Antilliaanse afkomst [Van Valkengoed 1999; Van den Hoek 1999].
Noot 8
Valkengoed et al. deden in Amsterdam een screeningsonderzoek. Patiënten van 15-40 jaar uit 15 huisartsenpraktijken werd per post gevraagd een vragenlijst in te vullen en een urinemonster in te sturen. De deelname was groter onder vrouwen dan onder mannen (50% versus 33%), nam toe met de leeftijd en was groter bij patiënten van Nederlandse afkomst. Van de deelnemers hadden 79 van de 2751 vrouwen (2,9%) en 42 van 1809 mannen (2,3%) een chlamydia-infectie. De hoogste prevalentie werd gevonden bij 21 tot 25-jarigen en bij patiënten van Surinaamse of Antilliaanse afkomst; de verschillen waren niet significant [Van Valkengoed 1999].
Van den Hoek et al. deden eveneens in Amsterdam een screeningsonderzoek naar het voorkomen van Chlamydia onder heteroseksueel actieve vrouwen en mannen zonder klachten die op een soa konden wijzen. De deelnemers waren allen tussen de 15 en 40 jaar oud en aan hen werd gevraagd deel te nemen aan het onderzoek als zij de huisartsenpraktijk bezochten. Chlamydia werd onderzocht in eerstestraalurine. De onderzoeksgroep bestond uit 2403 vrouwen en 1067 mannen, de deelname was 94%. De prevalentie van chlamydia-infectie was 4,9% bij de vrouwen en 4,7% bij de mannen. Bij de vrouwen nam de prevalentie significant af met toename van de leeftijd: van 13,4% voor 15 tot 19-jarigen tot 2,3% voor de groep 35-40-jarigen. De prevalentie onder vrouwen van Surinaams-creoolse afkomst was het hoogst: 12,4% voor de gehele groep; in de leeftijdsgroep tot 25 jaar was dit 22,2% [Van den Hoek 1999].
Zimmerman et al. deden gedurende een jaar onderzoek naar het voorkomen van chlamydia-infecties in een gebied met ongeveer 400.000 inwoners. In de onderzoeksperiode werd Chlamydia vastgesteld bij 243 mannen en bij 268 vrouwen. Zevenenvijftig procent van de mannelijke patiënten had klachten, de anderen werden onderzocht in het kader van contactopsporing of screening. In dit onderzoek had 20% van de vrouwelijke patiënten met een chlamydia-infectie klachten [Zimmerman 1990].
Noot 9
Golden et al. deden een review naar het beloop van een onbehandelde chlamydia-infectie [Golden 2000]. Zij beoordeelden 8 onderzoeken naar chlamydia-infectie bij vrouwen. De onderzoeken hadden zeer verschillende follow-upperioden. Bij gebruik van kweektechnieken voor diagnostiek bleef Chlamydia meer dan 60 dagen aantoonbaar, soms meer dan een jaar. Onderzoeken bij mannen hebben alle een korte follow-up tot 4 weken. Spontaan herstel van chlamydia-infectie lijkt bij mannen sneller te verlopen dan bij vrouwen.
Morré et al. verrichtten een cohortonderzoek; hierbij werden 744 vrouwen geïncludeerd tussen 18-40 jaar zonder urogenitale klachten die een aanstellingskeuring ondergingen. Bij 30 van hen bleek met PCR-diagnostiek van de urine Chlamydia trachomatis aantoonbaar: een prevalentie van 4%. Deze vrouwen waren allen jonger dan 30 jaar. Bij follow-up na 1, 6 en 12 maanden zonder behandeling nam het aantal vrouwen af bij wie de Chlamydia trachomatis nog aantoonbaar was. De follow-up was compleet bij 21 vrouwen, bij 12 van hen (57%) persisteerde de infectie [Morré 2002].
Bij de meeste onderzoeken gaat het om kleine aantallen vrouwen. Bijna de helft van hen was bij follow-up na een jaar vrij van Chlamydia trachomatis.
Noot 37
De voorgestelde aanvullende diagnostiek berust op consensus en is gebaseerd op een verhoogde prevalentie van de verschillende soa bij de diverse genoemde groepen.
De gegeven adviezen sluiten aan bij de adviezen van de Gezondheidsraad over een actiever testbeleid ten aanzien van HIV en de notitie Actief testen! van de Stichting soa-bestrijding, de Stichting Aids Fonds, de Schorerstichting, de Hiv-vereniging Nederland en de GG&GD Amsterdam [Gezondheidsraad 1999; Stichting soa-bestrijding 2002].
De adviezen over actief testen zijn tot stand gekomen met behulp van de basisformule in de epidemiologie van soa: het voortbestaan van een soa in de gemeenschap hangt af van de transmissie-efficiëntie (overdrachtkansen), het aantal nieuwe seksuele partners per tijdseenheid en de gemiddelde duur van de infectieuze periode [Van Bergen 2002a]. Om verdere verspreiding tegen te gaan zijn vooral vroege opsporing en behandeling van (symptomatische) infecties van belang in seksueel actieve netwerken met frequente partnerwisselingen.
[ Bericht 4% gewijzigd door Diederik_Duck op 06-04-2007 01:06:34 ]
Ik in een aantal worden omschreven: Ondernemend | Moedig | Stout | Lief | Positief | Intuïtief | Communicatief | Humor | Creatief | Spontaan | Open | Sociaal | Vrolijk | Organisator | Pro-actief | Meedenkend | Levensgenieter | Spiritueel
inhoudelijk discussiëren? door hier de halve bijbel neer te plempen? ja... goed argument... :x
Don't put something in your mouth unless you're happy to swallow...
©DiscoveryChannel
©DiscoveryChannel
liever te veel testen en erop tijd bij zijn dan ermee rondlopen en andere besmetten
het leven is net een ROOS ziet er mooi uit maar je kan je lelijk bezeren
Ik laat mezelf ook testen wanneer er niet direct een grote kans is op besmettingsgevaar. Gewoon, voor de zekerheid. Wanneer ik bij een nieuwe partner de condooms liever achterwege laat. En zolang dat gewoon kan, zie ik geen enkele reden het niet te doen.
I'm celebrating my love for you, with a pint of beer and a new tattoo
Fiets je ook met een helm op?quote:Op vrijdag 6 april 2007 12:19 schreef nozem het volgende:
Ik laat mezelf ook testen wanneer er niet direct een grote kans is op besmettingsgevaar. Gewoon, voor de zekerheid. Wanneer ik bij een nieuwe partner de condooms liever achterwege laat. En zolang dat gewoon kan, zie ik geen enkele reden het niet te doen.
Nee. Maar waar het seks betreft wil ik gewoon zeker van mijn zaak zijn, en zeker weten dat de persoon van wie ik houd niks door mij oploopt. En andersom. Gelukkig respecteren de meeste SOA-klinieken dit principe. Jij niet, maar daar heb ik eigenlijk vrij weinig mee te maken. En als de risico's echt zo laag zijn, dan zit die hele voorlichting omtrent SOA's behoorlijk scheef. Ik heb namelijk nog nooit de slogan: "Laat die condooms maar lekker achterwege als je geen Afrikanen, junks en hoeren neukt" gehoord.quote:
I'm celebrating my love for you, with a pint of beer and a new tattoo
En waarom wil je fietsend niet zeker van je zaak zijn? En wat denk je dat een schedelbasisfractuur de gemeenschap kost?quote:Op vrijdag 6 april 2007 13:20 schreef nozem het volgende:
[..]
Nee. Maar waar het seks betreft wil ik gewoon zeker van mijn zaak zijn, en zeker weten dat de persoon van wie ik houd niks door mij oploopt.
Ik ben juist heel sociaal , ik zie liever dat het beschikbare geld in de gezondheidszorg nuttig wordt aangewend ipv dat het wordt besteed aan een test die eigenlijk niet nodig is.quote:En andersom. Gelukkig respecteren de meeste SOA-klinieken dit principe. Jij niet, maar daar heb ik eigenlijk vrij weinig mee te maken.
Dat klopt ook. Men had de voorlichting specifiek op homo's en andere risicogroepen moeten richten, maar dat is niet gebeurd omdat dat stigmatiserend zou zijn.quote:En als de risico's echt zo laag zijn, dan zit die hele voorlichting omtrent SOA's behoorlijk scheef.
Er is ook niet zoveel mis met het gebruik van condooms hoor (die betaal je tenslotte zelf). Maar je moet niet denken dat je een enorm risico loopt als je ze niet gebruikt (tenzij je in een risicogroep zit, danwel veel wisselende contacten hebt).quote:Ik heb namelijk nog nooit de slogan: "Laat die condooms maar lekker achterwege als je geen Afrikanen, junks en hoeren neukt" gehoord.
Ik snap best dat het leven vol met risico's zit en dat je wellicht een punt hebt met je 'helmvoorbeeld.' Toch is veiilige/onveilige seks voor veel mensen, waaronder ik, een gevoelige kwestie. En dat komt denk ik niet in de laatste plaats door de heftige soa-campagnes die ons al vele jaren door de strot geduwd worden.
En ik zal niet ontkennen dat het moeilijk is om risico's rationeel in te schatten en met elkaar te vergelijken. Je kunt na een keer onveilige seks het gevoel hebben dat het zwaard van Damocles boven je hoofd hangt, en je op de fiets naar de dichtsbijzijndste soa-kliniek spoeden terwijl je geen helm draagt, en alle rode lichten negeert. Mensen kunnen risico's vaak niet in de juiste context zien. En veel mensen - waaronder ik - kunnen nu eenmaal niet echt genieten van onbeschermde seks zonder zeker te weten dat er geen kans op nare infectieziekten bestaat.
En ik zal niet ontkennen dat het moeilijk is om risico's rationeel in te schatten en met elkaar te vergelijken. Je kunt na een keer onveilige seks het gevoel hebben dat het zwaard van Damocles boven je hoofd hangt, en je op de fiets naar de dichtsbijzijndste soa-kliniek spoeden terwijl je geen helm draagt, en alle rode lichten negeert. Mensen kunnen risico's vaak niet in de juiste context zien. En veel mensen - waaronder ik - kunnen nu eenmaal niet echt genieten van onbeschermde seks zonder zeker te weten dat er geen kans op nare infectieziekten bestaat.
I'm celebrating my love for you, with a pint of beer and a new tattoo
Dat denk ik ook.quote:Op vrijdag 6 april 2007 13:35 schreef nozem het volgende:
Ik snap best dat het leven vol met risico's zit en dat je wellicht een punt hebt met je 'helmvoorbeeld.' Toch is veiilige/onveilige seks voor veel mensen, waaronder ik, een gevoelige kwestie. En dat komt denk ik niet in de laatste plaats door de heftige soa-campagnes die ons al vele jaren door de strot geduwd worden.
Dat is precies mijn punt.quote:En ik zal niet ontkennen dat het moeilijk is om risico's rationeel in te schatten en met elkaar te vergelijken. Je kunt na een keer onveilige seks het gevoel hebben dat het zwaard van Damocles boven je hoofd hangt, en je op de fiets naar de dichtsbijzijndste soa-kliniek spoeden terwijl je geen helm draagt, en alle rode lichten negeert. Mensen kunnen risico's vaak niet in de juiste context zien. En veel mensen - waaronder ik - kunnen nu eenmaal niet echt genieten van onbeschermde seks zonder zeker te weten dat er geen kans op nare infectieziekten bestaat.
Je snapt toch wel dat dat helemaal aan jezelf is, terwijl je bij seks met een soa ook een ander erin betrekt?quote:
Ik denk niet dat mensen op deze manier ontmoedigd moeten worden gewoon via de dokter een soa-test aan te vragen.
Sweet and innocent...
Blijf jij ook altijd thuis ivm het griepvirus/danwel ga je de straat op gehuld in maankleding met mondkapje? Daar kun je immers heel wel zelfs mensen mee doden.quote:Op vrijdag 6 april 2007 16:54 schreef Innocence het volgende:
[..]
Je snapt toch wel dat dat helemaal aan jezelf is, terwijl je bij seks met een soa ook een ander erin betrekt?
Moet je maar niet zoveel rondflirten ..quote:Op donderdag 5 april 2007 13:50 schreef LiiszIe het volgende:
Oei ik wil ook zo'n test doen maar ik vind het wel erg duur wat ik zo lees !
..
Mee eens..quote:Op donderdag 5 april 2007 13:06 schreef Aventura het volgende:
Ik vind hiv van een heel andere orde dan het 'standaard pakketje' soa. M.i. hoef je je echt niet zomaar te laten testen op dat virus. De kans ik echt miniem dat je het hebt opgelopen, als je niet tot een risicogroep behoort.
Als je in Zuid-Amerika of Zuid-Afrika flink tekeer bent gegaan zonder condoom, als je onbeschermde (anale) seks hebt gehad, als je homo bent, ja dan heb je echt reden om je zorgen te maken. Maar buiten dat ben ik het met Ero eens; veel te veel mensen gaan er vanuit dat ze niks hebben. Terwijl je je eigenlijk minimaal tussen elke relatie die je hebt, je zou moeten testen op het standaard riedeltje soa (Chlamydia, Gonorrea, etc.). Sowieso zijn bepaalde soa lifters voor het hiv-virus (ze maken je gevoeliger voor hiv-besmetting), dus mocht je positief testen op Chlamydia of Syfillis, zullen ze je voorstellen om ook even verder te kijken naar hiv etc.
En daarbij zijn de genoemde bedragen heel normaal. Een consultje eerste hulp kost ook iets van 240 euro.
valt wel mee, even diep ademhalen en het is gebeurdquote:Op zaterdag 7 april 2007 16:29 schreef Staafje het volgende:
Maar hebben ze een wattenstaafje in je pik gestopt? Dat lijkt me dus echt fucking pijnlijk
Meiden hebben het wat dat betreft toch maar makkelijk hè.quote:Op dinsdag 10 april 2007 18:24 schreef BillGates het volgende:
[..]
valt wel mee, even diep ademhalen en het is gebeurd
Ik dacht dat je trouwens ook via bloedonderzoek dat kon laten doen?
Sue me.
Yepz en yepz...quote:Op zaterdag 7 april 2007 16:29 schreef Staafje het volgende:
Maar hebben ze een wattenstaafje in je pik gestopt? Dat lijkt me dus echt fucking pijnlijk
Don't put something in your mouth unless you're happy to swallow...
©DiscoveryChannel
©DiscoveryChannel
een complete test is zowel bloed als 'uitstrijkje', bloed voor hiv en hepatitis, het andere voor bv chlamydia.quote:Op dinsdag 10 april 2007 18:32 schreef Staafje het volgende:
[..]
Meiden hebben het wat dat betreft toch maar makkelijk hè.
Ik dacht dat je trouwens ook via bloedonderzoek dat kon laten doen?
kan ik nog kiezen? 
Lijkt me echt zo fuckin erg joh, ik wil het binnenkort ook laten doen, maar ik moet er niet aan denken een wattenstaafje in mn pik te krijgen!!
Kan je niet gewoon een bekertje sperma of plas geven? Waarom moeten ze er perse met dat wattenstaafje in?
Kan je niet gewoon een bekertje sperma of plas geven? Waarom moeten ze er perse met dat wattenstaafje in?
Sue me.
Je naam!quote:Op dinsdag 10 april 2007 18:44 schreef Staafje het volgende:
Lijkt me echt zo fuckin erg joh, ik wil het binnenkort ook laten doen, maar ik moet er niet aan denken een wattenstaafje in mn pik te krijgen!!
Kan je niet gewoon een bekertje sperma of plas geven? Waarom moeten ze er perse met dat wattenstaafje in?
Voor mannen schijnt een urinetest inmiddels net zo betrouwbaar als een uitstrijkje... Maar er moet iig "iets" worden gedaan in die regionen, en idd bloed.quote:Op dinsdag 10 april 2007 18:34 schreef BillGates het volgende:
een complete test is zowel bloed als 'uitstrijkje', bloed voor hiv en hepatitis, het andere voor bv chlamydia.
stel je niet zo aan.. beter kun je je concentreren hoe je je pik in slappe toestand houdt terwijl 3 assistentes van een jaar of 25 tegelijkertijd over je heen staan gebogen en je pik vasthouden (wat bij mij het geval was)
Ja, dat kost wel moeite als ze erin staan te rammen met zo'n staaf jaquote:Op dinsdag 10 april 2007 18:51 schreef BillGates het volgende:
stel je niet zo aan.. beter kun je je concentreren hoe je je pik in slappe toestand houdt terwijl 3 assistentes van een jaar of 25 tegelijkertijd over je heen staan gebogen en je pik vasthouden (wat bij mij het geval was)
Don't put something in your mouth unless you're happy to swallow...
©DiscoveryChannel
©DiscoveryChannel
|
|
