abonnementen ibood.com bol.com Coolblue
pi_172094129
registreer om deze reclame te verbergen
Welke filosoof zou elke millennial moeten lezen?

Millennials zijn… (vul eigen, vaak slecht beargumenteerde omschrijving in). Welke filosoof is ťcht wat voor hen?

Haye Hazenberg, postdoctoraal onderzoeker ethiek, afdeling Values, Technology and Innovation aan TU Delft:
‘Karl Marx laat in The Fragment on Machines duidelijk zien dat hij al in 1857 doorhad hoe robotisering en het internet onze levens zouden beÔnvloeden. Marx legt uit hoe automatisering arbeidstijd vrij maakt, maar dat de belofte dat we daardoor eindelijk bevrijd worden van te hard werken niet uitkomt. We zullen steeds meer, steeds nuttelozer en met steeds minder zekerheid gaan werken, want we blijven gevangen in hetzelfde productieproces. Ik ben geen Marxist en het stuk is ook nog eens vrij onleesbaar, maar voor millennials in het bijzonder stelt Marx scherp dat zowel de economische crisis als een deel van onze zoektocht naar zingeving voortkomen uit onze vertwijfeling over wat precies te doen met alle technologische vernieuwingen waarmee we onszelf omringen.’

Renť ten Bos, filosoof, organisatiedeskundige en Denker des Vaderlands:
‘Michel Serres. Laatst las ik in Trouw een stukje van de Gentse filosoof Maarten Boudry, geboren in 1984, die zich boos maakt over obscure Franse filosofen die niet kunnen schrijven en gevangen zitten in hun eigen obscure denkbeelden. Ik denk dat dit een dommig vooroordeel is dat vooral een vrijbrief is om niet te hoeven lezen. De tijden waarin we leven en die millennials voor de kiezen krijgen, zijn te complex om experimenteel en maf schrijven te ontmoedigen. Als tegengif raad ik Michel Serres aan. Er gaat door zijn teksten een wind uit de bergen en een wind van de zee. Serres daagt je uit om het vloeibare woud dat het leven is binnen te dringen en je daar niet alleen maar ongemakkelijk te voelen. “Il faut entrer cet forÍt fluide”, schreef hij lang geleden al. Zo is het maar net. Probeer het vooral ook in dat moeilijke Frans!’

Tinneke Beeckman, filosofe, docente bij The School of Life Antwerpen en columniste:
‘De StoÔcijnen. Of millennials nou egoÔstischer, angstiger en onzekerder zijn dan andere generaties, of juist socialer, zelfbewuster en doelgerichter is een kwestie van perspectief. Vast staat in ieder geval dat millennials heel wat problemen te wachten staan. Dan zijn stoÔcijnse denkers, zoals Seneca, Epictetus en Marcus Aurelius, uitstekende gidsen. De wereld evolueert voortdurend: verander vastberaden wat je kan, aanvaard wat je niet kunt controleren. Verzorg je gedachten, je bent wat je zelf denkt. Relativeer dus de opinies van anderen, hengel niet naar likes op Facebook of Instagram. Lees de stoÔcijnen en realiseer je dat je deel uitmaakt van een groter geheel.’

Joke Hermsen, filosofe en schrijfster (van onder andere Melancholie in tijden van onrust):
‘Hannah Arendt. In het voorwoord van haar boek The Origins of Totalitarianism (1951) schreef ze: “Deze periode van bang afwachten lijkt op de stilte die intreedt nadat alle hoop verloren is. We hopen niet langer op een herstel van de oude wereldorde met al haar tradities. Hoe verschillend de omstandigheden ook zijn, we stellen de ontwikkeling van identieke fenomenen vast. Nooit is onze toekomst minder voorspelbaar geweest, nooit zijn we in die mate afhankelijk geweest van onbetrouwbare krachten, die de wetten van het gezond verstand met de voeten treden.” Ze schreef haar boek over totalitaire regimes omdat ze wilde begrijpen hoe de terreur in nazi-Duitsland had kunnen plaatsvinden en omdat ze meende dat we ook na de oorlog waakzaam moeten blijven, opdat tirannie niet opnieuw om zich heen grijpt. Alleen daarom al zou iedere millennial haar werk moeten lezen.’

Martijn Meerhoff, hoofd van de middelbare school Cartesius 2 in Amsterdam:
‘Theodor Adorno (1903-1969) was een scherp denker, vaak onnavolgbaar en soms ook onuitstaanbaar cynisch. Maar hij stond op overtuigende wijze stil bij de vraag hoe ons denken keer op keer in zijn eigen concepten verstrikt raakt. Dat gevaar is reŽel voor de millennial die niet altijd even kritisch is op het eigen idealisme. Adorno zag juist daarin een groot gevaar. Ieder ideaalbeeld kan tenslotte totalitair worden als het ongereflecteerd blijft. Hij propageert daarom een denken dat zichzelf de maat neemt middels voortdurende en radicale zelfkritiek. Wijs leesmateriaal voor de idealistische millennial.’

Eva Meijer, beeldend kunstenaar, filosoof, schrijver (en millennial):
‘Donna Haraway raad ik millennials aan voor handvatten in het Antropoceen. In een tijd waarin media en maatschappij de nadruk leggen op verschil, waarin grote ideologieŽn op knappen staan en mensen meer stuk lijken te maken dan heel, moeten we zoeken naar nieuwe verbindingen en manieren om samen te leven met andere mensen, dieren, planten en de planeet. Haraway laat zien dat verschil een bron van rijkdom is en niet van verwijdering, dat we allemaal materie zijn en daarin al verbonden, en ze laat zien hoe het anders kan.’

Bron
pi_172754274
28-07-2017

Wetenschap spreekt Bijbel tegen
Helaas voor Andries Knevel

Libanon.jpg

Interessant nieuws voor EO-coryfee Andries Knevel, die vorige week nog bij Jinek verklaarde dat de wetenschap ‘steeds vaker bewijst dat de Bijbel klopt’. Wetenschappers hebben bewezen dat in ieder geval het Oude Testament onzin bevat. In het boek Deuteronomium staat dat God de Kanašnieten en hun steden Sodom en Gomorra vernietigde. Geen enkel lid van dat volk mocht de wrake Gods ontlopen.

Nieuw genetisch onderzoek van de Britse Sanger Institute heeft echter uitgewezen dat er van vernietiging geen sprake is. Zo’n 90 procent van het genetisch materiaal van moderne Libanezen is rechtstreeks afkomstig van de Kanašnieten. Voor de studie, gepubliceerd in de American Journal of Human Genetics, onderzochten genetici de erfelijke code van botten uit de stad Sidon in Libanon. Die botten waren 4000 jaar oud, dus van voor de in de Bijbel genoemde vernietiging.

Het DNA uit de botten werd vergeleken met de genetische informatie van moderne mensen uit de stad. Het was een bijna perfecte match. Dat maakt het bijna onmogelijk dat de huidige inwoners van de stad geen nazaten zijn van de Kanašnieten. De enige vreemde invloeden waren Macedonisch, Syrisch en Perzisch.

Dat het Bijbelverhaal niet klopt, blijkt ook al uit archeologisch onderzoek. Van een grootschalige vernietiging van steden compleet met inwoners is in het hele gebied geen sprake. Integendeel, sommige steden in Libanon behoren tot de oudste, continu bewoonde plaatsen ter wereld. Grootschalige ruÔnes zijn niet gevonden op de plekken die in de Bijbel worden genoemd. Pech voor meneer Knevel, die aan tafel bij Jinek geen weerwoord kreeg voor zijn claim, maar de verhalen in het heilige boek moeten dus toch niet letterlijk worden genomen.

(Faqt.nl)
Death Makes Angels of us all
And gives us wings where we had shoulders
Smooth as raven' s claws...
pi_173786999
14-09-2017

Marx’ eigen exemplaar van Das Kapital gedigitaliseerd

‘Das Kapital’ van Karl Marx is jarig. Het Internationale Instituut voor Sociale Geschiedenis viert dit door een gedigitaliseerde versie van het werk online te zetten. Bijzonder is dat hierin Marx eigen aantekeningen in de kantlijn staan. De socialist blijkt een zeer kritisch man die blťťf schrijven aan zijn tekst.

Aantekeningen van Marx nu door iedereen in te zien

Op 14 september 1867, exact 150 jaar geleden, verscheen het eerste deel van Het Kapitaal van Karl Marx. Het Kapitaal behoort tot de meest invloedrijke boeken uit de wereldgeschiedenis. Een uniek exemplaar van de eerste druk, waarin Marx zelf correcties en aantekeningen in de kantlijn aanbracht, is vanaf nu volledig gedigitaliseerd beschikbaar.

Karl_Marx_001.jpg?1494921060
Karl Marx in 1875

Karl Marx (1818-1883) was behalve de belangrijkste theoreticus van het socialisme, ook een zeer (zelf-)kritische wetenschapper. Al vanaf het midden van de jaren 1840 verrichte hij grondige studie in de economische theorie. In 1857 begon hij met het schrijven van de eerste ruwe versie van wat tien jaar en verschillende pogingen later het eerste deel van Het Kapitaal zou worden.

Kritiek

Nog voordat Het Kapitaal bij de Hamburgse uitgeverij Meissner van de drukpersen kwam, liet hij in zijn brieven doorschemeren niet tevreden te zijn met de manier waarop hij zijn argumenten had gepresenteerd. Marx’ twijfels werden versterkt door de kritiek van zijn goede vriend Friedrich Engels (1820-1895). Drie weken voor de publicatie, op 23 augustus 1867, complimenteerde hij Marx met de ‘fameuze’ argumentatie van zijn boek. Maar hij liet daarop direct de uitroep volgen: ‘Maar hoe heb je de uiterlijke indeling van het boek zo kunnen laten, als het is!’ Aan een Franse uitgever die een vertaling overwoog, schreef Marx in november 1867 dat hij de tekst op een aantal punten zou willen aanpassen.

Marx begon direct met het voorbereiden van zijn wijzigingen voor een volgende druk. Een eerste weerslag daarvan wordt gevormd door de correcties in zijn eigen exemplaar, dat zich in de collectie van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis (IISG) te Amsterdam bevindt. De meeste potloodwijzigingen in dit exemplaar belandden uiteindelijk inderdaad in de nieuwe Duitse druk van 1872.

kapital-192-193.jpg?1505317983
Eerste druk van Das Kapitaal van Karl Marx, met zijn aantekeningen in de zijlijn (1867)

Louis xiv crosses the rhine at lobith lodewijk xiv trekt bij het tolhuis bij lobith de rijn over 12 juni 1672 %28adam frans van der meulen%29

Geesteswetenschappen

De onproductieve strijd van de Zonnekoning

Marx paste in die tweede uitgave vooral de taaie eerste hoofdstukken aan, waarin hij belangrijke begrippen introduceert zoals ‘waar’, ‘gebruikswaarde’, ‘ruilwaarde’ en zijn theorie over de rol van geld in de kapitalistische economie. Ook voor de Franse uitgave die tussen 1872-1875 in afleveringen verscheen, en de derde Duitse druk die vlak na zijn dood in 1883 uitkwam, bleef hij herschrijven.

Het tweede en derde deel van Het Kapitaal heeft Marx nooit voor publicatie af kunnen ronden. Hoewel hij het grootste deel van de manuscripten hiervoor al in de eerste helft van de jaren 1860 had geschreven, stelde hij publicatie steeds opnieuw uit voor verder onderzoek. Na langdurig redactiewerk van Friedrich Engels zijn deel twee (1885) en deel drie (1894) van Het Kapitaal uiteindelijk toch nog gepubliceerd.

Onleesbaar handschrift

Het nu gedigitaliseerde exemplaar van Het Kapitaal met Marx’ eigen aantekeningen kwam in de jaren 1930 in bezit van het IISG als onderdeel van de archieven en bibliotheek van de Duitse sociaal-democratische beweging. Het exemplaar is interessant omdat het een inkijkje geeft in de grondige wijze waarop Marx bij het formuleren van zijn theorieŽn te werk ging.

Helaas zullen weinig mensen de notities ook daadwerkelijk in deze vorm kunnen lezen, want Marx’ handschrift is zo onleesbaar dat slechts een handjevol mensen op de wereld het vandaag de dag nog kan ontcijferen. Een volledige transcriptie werd wel eerder gepubliceerd in de Marx Engels Gesamtausgabe 2, de grote wetenschappelijke editie van het werk van Marx en Engels.

Marx_en_Engels.jpg?1505389381
Karl Marx en Friedrich Engels bij de Neue Rheinische Zeitung drukkerij (E.N. Sapiro, 1825-1849)

UNESCO

Het nu gedigitaliseerde exemplaar is een uniek document voor de geschiedenis van de arbeidersbeweging en de sociale wetenschappen. Het maakt deel uit van de omvangrijke collectie manuscripten van Marx en Engels in het IISG, die maar liefst tweederde van alle papieren bevat die Marx en Engels in hun leven hebben nagelaten.

In 2013 werd het samen met de enige bewaard gebleven handgeschreven pagina van het Communistisch Manifest toegevoegd aan het Memory of the World Register van UNESCO. Het origineel zal het komende jaar onder andere te zien zijn op grote tentoonstellingen in het Museum Karl-Marx-Haus in Trier en het Joods Museum van BelgiŽ in Brussel, ter gelegenheid van het tweehonderdste geboortejaar van Karl Marx.

(Kennislink.nl)
Death Makes Angels of us all
And gives us wings where we had shoulders
Smooth as raven' s claws...
pi_175443450
registreer om deze reclame te verbergen
01-12-2017

Grieks geschrift met geheime lessen van Jezus aan zijn broer ontdekt

763?appId=2dc96dd3f167e919913d808324cbfeb2&quality=0.8

Nooit werd vermoed dat deze Griekse teksten de oudheid zouden hebben overleefd.

Onderzoekers hebben de Eerste Openbaring van Jacobus in het oorspronkelijke Grieks gevonden. Voorheen werd gedacht dat alleen de Koptische vertaling uit de Nag Hammadi bibliotheek de tand des tijds had doorstaan.

Nieuwe Testament

Het huidige Nieuwe Testament bestaat uit 27 boeken die door Athanasius, bisschop van AlexandriŽ, zijn vastgesteld. De Eerste Openbaring van Jacobus kwam klaarblijkelijk volgens de bisschop niet in aanmerking voor een plekje in de Bijbel. Zo schrijft de bisschop in de Paasbrief: “Geen enkel boek mag eraan toegevoegd, of uit weggenomen worden.”

Verhaal
Het oude verhaal beschrijft de geheime lessen van Jezus aan zijn broer Jacobus. Jezus openbaart hierin over het hemelse rijk en toekomstige gebeurtenissen. Ook de onvermijdelijke dood van Jacobus komt aan bod. “De tekst is een aanvulling op het Bijbelse verslag van Jezus’ leven,” zegt Geoffrey Smith, assistent-professor in religieuze studies. “Het geeft ons meer duidelijkheid over de gesprekken die naar verluidt plaatsvonden tussen Jezus en zijn broer. Dankzij deze geheime lessen kon Jacobus een goede leraar zijn na de dood van Jezus.”

Nag Hammadi Bibliotheek
De ontdekking van het Griekse geschrift over de Eerste Openbaring van Jacobus is erg bijzonder. De Nag Hammadi Bibliotheek bestaat namelijk een een collectie van dertien boeken, gevonden in 1945 in Egypte. De geschriften zijn koptische vertalingen van teksten die oorspronkelijk in het Grieks geschreven zijn. Alleen een klein deel hiervan zijn gevonden in de oorspronkelijke Griekse taal.

Leraarsmodel
Het oude geschrift bijkt niet zomaar op papier te zijn geklad, maar is netjes en met een uniform handschrift geschreven. Daarom wordt gedacht dat dit originele manuscript als leraarsmodel werd gebruikt om studenten te helpen leren lezen en schrijven. “De schrijver heeft de woorden gescheiden in lettergrepen,” legt Landau uit. “Dit is erg ongebruikelijk in oude manuscripten, maar worden wel vaker aangetroffen in educatieve teksten.”

Volgens de onderzoekers lijkt het erop dat de leraar een bepaalde affiniteit met de tekst heeft gehad. “Zo lijkt het geen kort uittreksel te zijn zoals gebruikelijk bij schooloefeningen, maar eerder een complete kopie van het verboden oude geschrift,” stelt Landau.

(scientias.nl)
Death Makes Angels of us all
And gives us wings where we had shoulders
Smooth as raven' s claws...
pi_177119510
Voor mensen die ermee te maken hebben op wat voor manier en uiteraard voor de geinterseerden:

quote:
Uprooted: How 3000 Years of Jewish Civilization in the Arab World Vanished Overnight

Who are the Jews from Arab countries? What were relations with Muslims like? What made Jews leave countries where they had been settled for thousands of years? What lessons can we learn from the mass exodus of minorities from the Middle East?

Lyn Julius undertakes to answer all these questions and more in Uprooted, the culmination of 10 years of work studying these issues.

Jews lived continuously in the Middle East and North Africa for almost 3,000 years. Yet, in just 50 years, their indigenous communities outside Palestine almost totally disappeared as more than 99 percent of the Jewish population fled. Those with foreign passports and connections generally left for Europe, Australia or the Americas. Some 650,000, including a minority of ideological Zionists, went to Israel.

Before the Holocaust they constituted 10 percent of the world s Jewish population, and now over 50 percent of Israel s Jews are refugees from Arab and Muslim countries, or their descendants.

This same process is now repeating in Christian and other minority communities across the Middle East.

The book also assesses how well these Jews have integrated into Israel and how their struggles have been politicised. It charts the growing clamour for recognition, redress and memorialisation for these Jewish refugees, and looks at how their cause can contribute to peace and reconciliation between Israel and the Muslim world.
https://www.amazon.co.uk/(...)=uprooted+lyn+julius
pi_177196596
14-02-2018

Filosofen en de liefde, als dat maar goed gaat

Recensie van De liefdesparadox

In het boek De liefdesparadox werpen acht hedendaagse filosofen hun blik op de liefde. Valentijnsdag is een mooi moment voor een wetenschappelijke benadering van dit meest ongrijpbare en tegelijkertijd allesomvattende, ehh, gevoel? Emotie? Staat van zijn?

De liefde valt niet te verklaren, definities blijven vaag en je kunt het niet zien als je iemand opensnijdt. Filosofen hebben het onderwerp dan ook lang links laten liggen, zo beschrijft het boek De liefdesparadox. Maar tegelijk weet ook iedereen liefde bestaat – we zien het zelfs als onze drijvende kracht. Veel films, liedjes, boeken en kunst gaan erover of hebben op zijn minst een bijrol voor de liefde. Of het nu pijn doet of onnoemelijk veel vreugde geeft.

Meerdere invalshoeken

In De liefdesparadox geven acht hedendaagse filosofen op hun eigen manier antwoord op de vraag wat liefde is. Elk belicht een ander aspect van het onderwerp. Liefde volgens filosofen uit de Oudheid, de opkomst van de romantische liefde, meerdere liefdes op hetzelfde moment, enzovoort. Samen vormen ze een veelzijdig beeld van (het ontstaan van) de hedendaagse liefde in de westerse cultuur. Andere culturen en vormen van liefhebben worden helaas buiten beschouwing gelaten.

Het boek is geschreven voor een breed publiek, nadat uit een symposium bleek dat er veel interesse was in het onderwerp. Dat wil niet zeggen dat het een makkelijk leesbaar boek is geworden; je moet er wel echt je aandacht bijhouden. Elke wetenschapper heeft zijn eigen hoofdstuk geschreven, waarbij de ťťn meer jargon en lastige zinnen gebruikt dan de ander. Een kleine selectie, beginnend met het voorwoord.

SK-A-133.jpg?1507194632
Romantische liefde? Huwelijksportret van een stel, waarschijnlijk Isaac Abrahamsz Massa en Beatrix van der Laen, getrouwd te Haarlem op 25 april 1622. ( Frans Hals, ca. 1622)

 Rijksmuseum Amsterdam, Publiek Domein

Friends with benefits

Wim de Muijnck (Radboud Universiteit Nijmegen) heeft van het voorwoord een prettige inleiding op het onderwerp gemaakt. Zo legt hij uit dat filosofen lang dachten dat het begrip liefde het denken zou vertroebelen. Er wordt pas serieus werk gemaakt van het onderwerp sinds de twintigste eeuw, waarbij de Amerikaanse filosoof Harry Frankfurt op een paradox stuitte. ‘Wie exact en om voor iedereen overtuigende redenen meent te kunnen uitleggen waarom hij van iemand houdt, begrijpt er duidelijk niets van. Maar wie zegt dat hij die iemand zomaar liefheeft, in de zin dat zijn liefde net zo goed een willekeurige andere had kunnen betreffen, begrijpt het al helemaal niet.’

Kiss_Briseis_Painter_Louvre_G278.jpg?1518611470
Erastes en Eromenos die elkaar kussen. Detail van een Attische vaas, 480 v.Chr. Wanneer een man wordt bevangen door eros, denkt de filosoof Plato aan een andere man en niet aan een vrouw.

Frank Rebel (Universiteit van Amsterdam) begint bij het begin: de Oudheid. Het westerse beeld van de liefde, die van die soulmate, is namelijk verre van een universeel beeld en ook pas vrij recent ontstaan. In de Oudheid maakten filosofen onderscheid tussen eros, philia en agape. ‘Eros in klassiek Grieks is intens verlangen of streven. Bij liefde tussen twee mensen is er sprake van een seksuele component.’

Philia is de liefde voor vrienden en familie, maar ook die van minnaars. Een soort friends-with-benefits, maar de grens met eros is niet altijd duidelijk. Agape is de onbaatzuchtige variant van de vroege christenen: de liefde voor God en voor de naaste. Ook Charles Hupperts (Universiteit van Amsterdam) kijkt naar de Oude Grieken. Aan de hand van Plato’s fascinatie met eros, gaat hij dieper op deze liefde in.

Geen vrije wil bij liefde?

Katrien Schaubroeck (Universiteir Antwerpen) diept de rationele kant van liefhebben uit. De eerder genoemde Harry Frankfurt, de oervader van de filosofie over liefde, beweerde ‘dat er geen redenen zijn om lief te hebben, hoewel de liefde zelf een bron is van redenen.’ Je kiest niet van wie je houdt, je bent daarin volkomen willoos. Vandaar dat een partner die op papier voldoet aan alle wensen, geen match hoeft te zijn.

Maar in tegenstelling tot deze nu algemene denkwijze, beredeneert Schaubroeck dat we minder willoos zijn in de liefde. Daarmee bedoelt ze niet de redenen die uit liefde voortkomen: al het moois wat je ziet in de ander, juist omdat je van hem of haar houdt. Maar de redenen om lief te hebben zijn volgens haar wel beÔnvloedbaar. Bijvoorbeeld door te praten over diegene die je liefhebt, waardoor je gevoel voor hem of haar groeit.

Frank Hindriks (Rijksuniversiteit Groningen) wil ik ook niet onbenoemd laten. Zijn hoofdstuk gaat over onze vastgeroeste blik op de unieke romantische liefde en polyamorie (meerdere liefdes tegelijk). Het leest af en toe een beetje als een promopraatje voor het laatste. Of ben ik ook zo geÔndoctrineerd door het romantische idee van die ene partner die (op dat moment) goed bij je past? Dit hoofdstuk intrigeerde mij in ieder geval, juist omdat ik liefde heel anders beleef.

Volgens Hindriks berusten redenen van ware liefde op verbindingswaarden, die de relatie waardevol maken. ‘Een relatie biedt ons allerlei waardevolle zaken, zoals vertrouwdheid met elkaar en gedeelde herinneringen, die buiten een relatie niet mogelijk zijn OMDAT ze nu juist een speciale verbondenheid met een ander persoon vereisen.’ Even verderop gaat hij verder over de verbindingswaarden. ‘Maar waarom zou liefde gericht moeten zijn op slechts ťťn persoon? Je kunt ook verschillende verbindingswaarden realiseren in meerdere relaties in plaats van slechts ťťn relatie.’

Omdat dit niet onmogelijk lijkt, pleit Hindriks voor het opgeven van de liefde voor ťťn persoon tegelijk als de ware liefde. En polyamorie als de andere optie. Interessant om te lezen, ook voor wie de kriebels krijgt van het idee alleen. Al met al een interessant boek met verfrissende invalshoeken en theorieŽn over de liefde. Wat mij betreft kan daar niet genoeg over geschreven worden.

De Liefdesparadox. Acht hedendaagse filosofen over de liefde.
Redacteur: Wim de Muijnck
Aantal pagina’s: 208
Verschenen: 01-02-2017
Meer informatie bij Amsterdam University Press

(nemokennislink.nl)
Death Makes Angels of us all
And gives us wings where we had shoulders
Smooth as raven' s claws...
pi_177877428
registreer om deze reclame te verbergen
17-03-2018

Waarom zijn mensen geneigd om in een god (of iets anders) te geloven?

Wij mensen zijn geneigd om te geloven in onverklaarbare dingen. Maar waarom eigenlijk?

We denken graag van onszelf dat we heel rationeel zijn. Maar als je kritisch naar je eigen gedrag of dat van anderen gaat kijken, kom je al snel tot de conclusie dat dat toch niet helemaal waar is. Want waarom doe je dan toch een schietgebedje voor dat sollicitatiegesprek? En waarom moet je toch altijd even slikken als er een zwarte kat voor je de weg oversteekt? En waarom vereren mensen dan goden waarvan het bestaan niet bewezen kan worden?

Dagelijks irrationeel
Dergelijke gedragingen getuigen van een oer-neiging die we allemaal bezitten: we geloven graag in iets onverklaarbaars. Maar waarom? In zijn gloednieuwe boek ‘Dagelijks irrationeel‘ gaat Michiel van Straten op jacht naar een antwoord op die vraag (ondertussen benadrukkend dat hij alleen de neiging om te geloven onderzoekt en verder geen uitspraken wil doen over of die onverklaarbare dingen al dan niet bestaan). En hij komt al snel tot de ontdekking dat we op meerdere manieren aangezet worden om in iets of iemand te geloven.

Schermafbeelding-2018-03-13-om-16.50.10.jpg?zoom=1.9599999666213987&resize=300%2C465&ssl=1

Vatbaar voor geloof
Zo wijst onderzoek uit dat we onder bepaalde omstandigheden – vaak zonder dat we ons daar bewust van zijn – extra vatbaar zijn voor (bij)geloof. Bijvoorbeeld wanneer we:
– totaal geen controle hebben over de situatie. Van Straten illustreert dat aan de hand van een experiment waarbij onderzoekers proefpersonen vroegen om een gebeurtenis te beschrijven: “Een deel beschreef spontaan ervaringen van controleverlies, bijvoorbeeld over een auto-ongeluk dat veroorzaakt was door een ander, of de ziekte van een vriend of familielid. Het andere deel beschreef situaties waarin ze wel controle hadden. Vervolgens werd aan beide groepen een fictieve situatie voorgelegd waarin ze een belangrijke presentatie moesten houden, met daarbij de vraag: zou het uitvoeren van een willekeurige actie als het drie keer stampen met je voet voordat je de presentatie gaat houden de kans op succes verhogen? De mensen die geschreven hadden over situaties waarin ze de controle kwijt waren, dachten vaker dat dat zou helpen dan de mensen uit de andere groep (…) We willen graag grip op de zaak. En is die er niet, dan creëren we die dus zelf, door patronen te zien die er niet zijn, of door met behulp van ‘mentale gymnastiek’ het gevoel van controle te vergroten. We houden van maakbaarheid en zijn niet graag overgeleverd aan toeval.”

– geconfronteerd worden met de dood. Experimenten tonen aan dat nadenken over de dood er niet alleen voor zorgt dat gelovigen gesterkt worden in hun geloof, maar er tevens tot leidt dat atheÔsten wat minder stellig worden.

– bang zijn om fouten te maken. Experimenten suggereren dat ook angstreductie ons gevoelig kan maken voor geloven, zo schrijft Van Straten: “(Onderzoeker Michael, red.) Inzlicht laat zijn proefpersonen een Stroop-test doen (genoemd naar de bedenker, John Ridley Stroop). Dat is een test waarin mensen zo snel mogelijk de kleur moeten zeggen waarin een woord geschreven is, terwijl dat woord zelf een andere kleur beschrijft. Deze grappige test, die vaak zorgt voor vermaak en verwarring, is lastiger uit te voeren dan je misschien denkt. Doordat je twee tegenstrijdige soorten informatie ontvangt, bijvoorbeeld als het woord ‘rood’ in een groene kleur is weergegeven, maak je snel fouten. Het kost je moeite om in dat geval snel de kleur groen te benoemen. Maar Inzlicht gaat in zijn onderzoek een stap verder. Voordat hij zijn proefpersonen de test laat doen heeft hij hen gevraagd naar de mate van hun religiositeit. Tijdens de Stroop-test meet Inzlicht met elektroden de activiteit in het hersengebied de anterior cingulate cortex (acc), dat onder andere betrokken is bij het detecteren van fouten en bij zelfregulering. Wat Inzlicht ziet, is dat de acc minder actief is bij gelovigen dan bij ongelovigen wanneer ze fouten maken bij de Stroop-test. Zijn interpretatie hiervan is dat het hersengebied bij gelovigen minder actief is omdat zij met hun geloof een soort buffer hebben gecreëerd tegen eventuele spanning die zou kunnen optreden bij het maken van fouten. Volgens Inzlicht ervaren gelovigen meetbaar minder angst dan niet-gelovigen, en komt dat door de geestelijke rust die het geloof hun biedt. Dat laatste is zeker iets wat je veel religieuzen kunt horen zeggen: het geloof in een hogere macht die het goed met ons voorheeft geeft een zekere mate van rust.”

“Mensen hebben moeite met toeval, onverklaarbaarheid”

Verbinding en inzicht
Wat ook in het voordeel van het geloof werkt, is dat het voorziet in enkele behoeften die (bijna) elke mens heeft:
– we willen ons verbonden voelen met elkaar. Religie heeft een sociale functie, zo legt Van Straten in het boek uit. “Zo gaat mijn moeder nog altijd voornamelijk om die reden naar de kerk. Het samen zingen, het bij een groep horen, aandacht en warmte ontvangen van anderen, dat zijn zaken die ze daar ervaart en die haar goeddoen.” Het kan mogelijk ook verklaren waarom religie het in het ene land beter doet dan in het andere. “Hoe minder een sociaal netwerk hulp kan bieden in tijden van nood of problemen, des te vaker vult religie het achtergelaten gat op.” Wellicht dat we daarom juist in landen met de meeste sociale zekerheid relatief weinig gelovigen vinden.
– we willen de wereld begrijpen. “Mensen hebben moeite met toeval, onverklaarbaarheid,” schrijft Van Straten. “We hebben liever de beschikking over een verhaal om uit te putten, om gebeurtenissen te kunnen duiden.” Religie kan dan helpen door niet alleen te verklaren hoe we ontstaan zijn, maar ook te onthullen waarom we er zijn en waar het met de wereld en onszelf naartoe gaat. Zo kan religie mensen een gevoel van controle geven.

De oorsprong
Daarnaast moeten we ook de mate waarin religie met ons mensen en onze evolutie verweven is geraakt, niet onderschatten. Veel wetenschappers gaan ervan uit dat religie in zijn geheel een evolutionaire basis heeft, zo schrijft Van Straten. Hij wijst erop dat onze voorouders baat hadden bij religie, omdat het een groot aantal voordelen biedt. Zo houdt het de groep bijeen. Dat doet het bijvoorbeeld door het beperken van gemengde huwelijken en het hanteren van specifieke sociale regels. Maar ook door uiterlijke kenmerken en zelfs door het bevorderen van de voortplanting. Daarnaast kan religie de gezondheid bevorderen door regels te stellen op het gebied van voedsel en verzorging, en biedt ze troost, optimisme en minder angst, maar ook concurrentiestrijd met andere groepen. Allemaal zaken die in evolutionair opzicht voordeel kunnen opleveren.” De meeste wetenschappers gaan er dan ook vanuit dat onze voorouders hun goden om die reden in het leven roepen.

“De percentages van mensen die geloven in de werking van tarotkaarten (15%), astrologie (22%) en het bestaan van geesten (39%) zijn in de afgelopen decennia niet gedaald maar gestegen”

Religie in Nederland
Inmiddels is het 2018 en is het geloof nog steeds niet weg te denken uit onze samenlevingen. Ook in het seculiere Nederland niet. Recente cijfers laten zien dat de helft van de Nederlanders zich tot een kerkelijke gezindte of levensbeschouwelijke groepering rekent. Het aantal Nederlanders dat ook daadwerkelijk regelmatig religieuze diensten bijwoont, ligt echter veel lager. Komen we dan langzaam los van de oeroude neiging om in iets onverklaarbaars te geloven? Zeker niet. Het geloof in een god mag dan sterk afnemen: het geloof dat er ‘meer is tussen en hemel’ gedijt behoorlijk. “De percentages van mensen die geloven in de werking van tarotkaarten (15%), astrologie (22%) en het bestaan van geesten (39%) zijn in de afgelopen decennia niet gedaald maar gestegen,” merkt Van Straten op.

Geloven: wij mensen kunnen bijna niet anders. We zijn geprogrammeerd om grip te krijgen op de ongrijpbare wereld om ons heen en snakken naar een gevoel van controle. En dus neigen we ernaar om in iets te geloven dat ons die dingen geeft. Dat kan een religie zijn, maar ook een bijgelovige handeling (zoals het ophangen van een hoefijzer). En zo zijn er nog wel meer onverklaarbare dingen te bedenken die we omwille van onze machteloosheid bereid zijn om te omarmen: denk aan paragnosten of alternatieve geneeswijzen, bijvoorbeeld. Geloven in iets, hoort in zekere zin dus bij ons en heeft ons waarschijnlijk zelfs gevormd tot wie wij vandaag de dag zijn.

Het boek ‘Dagelijks irrationeel‘ onthult de psychologie achter het zelfbedrog waar we ons allemaal – onbewust – mee bezighouden. En daarmee houdt het boek ons een heldere en soms ietwat confronterende spiegel voor. Durf jij erin te kijken? Het boek ligt vanaf 21 maart in de boekwinkel!

(scientias.nl)
Death Makes Angels of us all
And gives us wings where we had shoulders
Smooth as raven' s claws...
pi_178216312
ROME-Vlak voor Pasen heeft paus Franciscus paniek onder vele gelovigen teweeggebracht door in een interview met de Italiaanse krant la Repubblica te stellen dat de hel niet bestaat

Bron
https://www.telegraaf.nl/(...)-de-hel-bestaat-niet
abonnementen ibood.com bol.com Coolblue
Forum Opties
Forumhop:
Hop naar:
(afkorting, bv 'KLB')