OM kijkt verder dan straf bij jonge verdachten: 'Straffen kan averechts werken'https://www.rtl.nl/nieuws(...)n-straffen-preventiequote:
Drie jongemannen stonden vandaag in Rotterdam terecht voor een gewelddadige beroving. Maar het Openbaar Ministerie (OM) kijkt dit keer niet alleen naar het misdrijf. Ook de persoonlijke omstandigheden van de verdachten spelen een belangrijke rol bij het bepalen van de strafeis. Het is de eerste meervoudige strafzitting onder de aanpak Preventie met Gezag, waarmee het OM wil voorkomen dat jonge criminelen opnieuw de fout ingaan.
Een beroving op klaarlichte dag vormt de aanleiding voor de eerste zitting. Een 22-jarige Rotterdammer wordt ervan verdacht in juni een man in een ijssalon te hebben bedreigd met een mes van dertig centimeter. Hij zou voor zo'n 2500 euro aan spullen hebben buitgemaakt. Een tweede verdachte van 24 jaar zou op de uitkijk hebben gestaan. Een derde man van dezelfde leeftijd wordt verdacht van heling.
Verder kijken dan het misdrijf
De zaak valt onder het programma Preventie met Gezag. Daarmee wil de overheid voorkomen dat jongeren en jongvolwassenen in de criminaliteit belanden of daarin doorgroeien.
Bij de strafeis kijkt het OM uitgebreider naar de persoon achter het misdrijf. Hoe gaat het thuis? Heeft iemand schulden, een verslaving of problemen op school? En welke straf of begeleiding kan voorkomen dat iemand opnieuw de fout ingaat? "Een straf die voor de één werkt, werkt niet voor een ander", zegt persofficier van justitie Duco Reuter.
Tijdens de zitting kan de reclassering haar bevindingen mondeling toelichten. Dat kan leiden tot voorwaarden zoals verplichte dagbesteding of regelmatige drugstests. Het betekent volgens het OM niet dat verdachten automatisch lichter worden gestraft. Soms kan juist een zwaardere eis passend zijn.
'Straf werkt eigenlijk gewoon niet'
Hoogleraar forensische orthopedagogiek Geert Jan Stams van de Universiteit van Amsterdam vindt het goed dat er meer aandacht komt voor de persoonlijke omstandigheden van jonge verdachten. "Straf werkt eigenlijk gewoon niet", zegt hij.
Daarmee bedoelt hij dat alleen straffen volgens hem weinig helpt om nieuwe misdrijven te voorkomen. Uit grote onderzoeken blijkt volgens Stams dat straffen soms zelfs averechts kunnen werken. Een gevangenisstraf kan school, werk en sociale contacten verstoren, waardoor de kans op nieuwe criminaliteit juist toeneemt.
Dat betekent volgens de hoogleraar niet dat misdrijven zonder gevolgen moeten blijven. Maar iemand straffen en voorkomen dat diegene opnieuw een misdrijf pleegt, zijn twee verschillende doelen.
Gericht op kwetsbare wijken
Het programma Preventie met Gezag richt zich op jongeren en jongvolwassenen van 12 tot 28 jaar in kwetsbare postcodegebieden. In het werkgebied van het OM Rotterdam gaat het om 34 postcodegebieden in elf wijken. Het afgelopen jaar kregen 44 Rotterdamse strafzaken het label.
Volgens Stams is het verstandig om preventie vooral in te zetten op plekken waar het risico op jeugdcriminaliteit groter is. Jongeren die opgroeien met armoede, schulden of problemen thuis, hebben vaak minder beschermende factoren.
Maar de hoogleraar waarschuwt ook voor stigmatisering. Niet iedere jongere in een kwetsbare wijk dreigt crimineel te worden. Door een hele groep als risico te bestempelen, kun je jongeren juist een negatief etiket geven. Daarom pleit hij voor gerichte hulp, zonder jongeren onnodig als probleemgeval aan te wijzen.
Dat kan bijvoorbeeld met weerbaarheidstrainingen op scholen, waarbij jongeren leren omgaan met groepsdruk en verleidingen uit het criminele circuit. Docenten kunnen daarin een belangrijke rol spelen. Zij kennen hun leerlingen en kunnen de trainingen onderdeel maken van gewone lessen, zonder dat specifieke jongeren als risicogroep worden bestempeld. "Dan maak je het ook niet groter dan het is, een beetje zoals maatschappijleer."
Ook noemt hij het programma Alleen Jij Bepaalt Wie Je Bent, waarbij jongeren via sport positieve rolmodellen ontmoeten. Een trainer kan zo ook een mentor worden. "Hoe eerder je begint, hoe beter het is", zegt Stams.
'Zorgcowboys' verkopen programma's
Maar lang niet alle preventieprogramma's werken, waarschuwt Stams. "De programma's die werken, worden te weinig ingezet. Die niet werken, worden nog te veel ingezet."
Hij is kritisch op aanbieders die volgens hem vooral goed zijn in het verkopen van hun aanpak. Stams spreekt van 'zorgcowboys', die met mooie verkooppraatjes preventieprogramma's aan gemeenten verkopen, terwijl onvoldoende is aangetoond dat ze effectief zijn. Volgens de hoogleraar hebben gemeenten zich daardoor geregeld om de tuin laten leiden.
Om daar verandering in te brengen, ontwikkelde Stams samen met hoogleraar Jan Hendriks een landelijk kwaliteitskader. Dat gebeurde in opdracht van het ministerie van Justitie en Veiligheid, nadat vanuit de Tweede Kamer was aangedrongen op betere richtlijnen.
Met het kader kunnen gemeenten beter beoordelen welke programma's werken, welke onvoldoende zijn onderzocht en welke mogelijk averechts werken. Volgens Stams kijkt het OM inmiddels beter mee naar de kwaliteit van preventieprogramma's. Gemeenten blijven zelf verantwoordelijk voor veel van de keuzes.
'Pak de kopstukken aan'
Goede begeleiding alleen is volgens Stams niet voldoende. Ook criminele netwerken die jongeren ronselen, moeten worden aangepakt. Hij pleit daarom voor een combinatie van preventie en handhaving. Denk aan het tijdig oppakken van criminelen die jongeren inzetten voor drugshandel of oplichting. Ook preventief fouilleren kan volgens hem een rol spelen, maar daarmee moet de politie voorzichtig omgaan. "Want het kan stigmatiserend werken en juist gevoelens van onveiligheid versterken, waardoor de nadelen groter kunnen zijn dan de voordelen."
Of de nieuwe werkwijze van het OM daadwerkelijk voorkomt dat jonge verdachten opnieuw de fout ingaan, is nog niet aangetoond. Stams ziet kansen, maar benadrukt dat ook de omstandigheden waarin jongeren opgroeien moeten verbeteren. "Ik ben blij dat programma's nu strenger worden beoordeeld. Maar als het aan mij lag, deden we dit al veel eerder."
Men heeft al deze mooie plannen natuurlijk allang uitgeprobeerd op jeugdige veroordeelden die onder het jeugdstrafrecht vallen en die men geen gevangenisstraf kon geven en men kan dus laten zien dat jeugdcriminaliteit zo goed als verdwenen is door deze aanpak?