Nederlandse friet in gevaar door PFAS, waarschuwt flitsstudie

quote:

Nederlandse friet in gevaar, waarschuwt flitsstudie na dreigend verbod op PFAS-bestrijdingsmiddelen

Komen de aardappelen op ons bord straks nog wel van Nederlandse akkers? Die vraag dringt zich op nu zich een verbod aandient op bestrijdingsmiddelen waarin PFAS zijn verwerkt. Een verkennende studie naar het effect van zo’n ban waarschuwt voor een serieus risico op misoogsten.

De zogenoemde quickscan is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van LVVN. „We bewegen ons naar de grens van wat nog mogelijk is om de teelt in Nederland te behouden”, bevestigt Geert Kessel, onderzoeker aan Wageningen University & Research op het gebied van schimmelziekten.

Twee van de negen werkzame stoffen die nu zijn toegelaten voor bescherming tegen de gevreesde aardappelziekte fytoftora zullen bij een verbod verdwijnen. Het gaat om stoffen die ‘een steunpilaar’ vormen in de strijd tegen de ziekte, aldus Kessel.

‘Volledig verlies van de oogst’
De verkennende studie waarschuwt voor ‘groot risico op opbrengstverlies’. ‘Het niet goed beheersen van phytophthora kan bij een vroege epidemie leiden tot een volledig verlies van de oogst. Het algemeen toenemen van de ziektedruk kan ook in de biologische teelt leiden tot grote verliezen’, aldus het document.

Landbouworganisatie LTO neemt de waarschuwing zeer serieus. „Als deze middelen verdwijnen en we krijgen een nat jaar zoals 2024, dan houden we het gewoon niet. Dat wordt een ramp”, vreest Tineke de Vries, voorzitter van de vakgroep akkerbouw.

Schimmels verspreiden zich razendsnel bij warm en vochtig weer. In 2024 sloeg de aardappelziekte zo hard om zich heen dat sommige biologische telers noodgedwongen, en tegen biologische principes in, teruggrepen op chemische bespuitingen.

TFA schaadt voortplanting
Aan bestrijdingsmiddelen waarin PFAS zijn verwerkt, kleeft echter een enorm nadeel. Uit Deens onderzoek blijkt dat ze afbreken tot trifluorazijnzuur (TFA). Dat stapelt zich op in grondwater en schaadt mogelijk het hormoonsysteem van de mens en de ontwikkeling van ongeboren baby’s.

Het leidde ertoe dat 46 bestrijdingsmiddelen met PFAS opnieuw worden beoordeeld. Het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden wil dat in april 2028 afronden. „Een acuut gezondheidsrisico is er niet”, zegt een woordvoerder. „Maar mogelijk wel op de lange termijn voor de drinkwatervoorziening.”

De Inspectie Leefomgeving en Transport (ILT) schat dat er jaarlijks 21.000 kilo TFA vrijkomt uit PFAS-bestrijdingsmiddelen. Ook zij riep twee weken geleden op tot een snelle uitfasering van deze stoffen.

„Je wilt als maatschappij niet dat een stof als TFA zich ophoopt in het milieu, dat snapt iedereen”, zegt André Hoogendijk, directeur van BO Akkerbouw, een platform en kenniscentrum voor de akkerbouwketen. „Maar zijn deze middelen makkelijk te missen? Nee, dat is niet het geval. En we willen wel graag aardappelen blijven telen in Nederland.”

‘Wapens uit handen geslagen’
Uit de quickscan blijkt ook een risico voor de teelt van suikerbieten. De bestrijding van een ernstige bladvlekkenziekte kan in de knel komen. Dat zorgt dan voor een lagere suikeropbrengst.

LTO snapt de bezorgdheid over TFA. „Ook wij vinden dat we van PFAS-middelen af moeten. Maar we hebben wel alternatieven nodig. De ontwikkeling van sterkere aardappelrassen die minder kwetsbaar zijn, duurt lang. En de toelating van groene middelen schiet niet op. Straks worden ons alle wapens uit handen geslagen, terwijl er amper vervangers zijn.”

Onderzoeker Kessel gelooft dat een weerbaarder teeltsysteem dat minder leunt op chemie mogelijk is. Bijvoorbeeld met sterkere rassen en over enkele jaren genetisch verbeterde frietaardappelen. „Maar de ontwikkeling daarvan in de praktijk gaat langzaam.”

Aardappelen zijn belangrijk voor het inkomen van akkerbouwers. We exporteren veel pootaardappelen naar landen wereldwijd. Daarnaast verwerken fabrieken in Nederland consumptieaardappelen tot friet, schijfjes en andere producten. In totaal teelt men jaarlijks op zo’n 150.000 hectare aardappelen.
https://www.ad.nl/binnenl(...)gsmiddelen~aa54d6df/