De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft afgelopen tien jaar zo'n zeventig mensen bestempeld als gevaar voor de nationale veiligheid. Dat maakt de dienst bekend na vragen van Nieuwsuur.
Het gaat vooral om personen die zijn veroordeeld voor een terroristisch misdrijf in Nederland, maar ook over Syriëgangers en over een spion. Drie van de terroristen uit de Arnhemse-terreurzaak kregen zo'n stempel, net als de Rus die bedrijfsgeheimen stal van ASML.
Een deel van de personen zit vast. Het ministerie van Justitie en Veiligheid zegt dat er geen cijfers beschikbaar zijn over het aantal personen dat inmiddels op vrije voeten is.
Nederlanderschap kwijt
Nieuwsuur heeft via gepubliceerde beschikkingen en uitspraken van rechters bij ruim veertig van de ongeveer zeventig personen kunnen achterhalen om wie het gaat. In alle gevallen hebben ze een niet-Nederlandse of dubbele nationaliteit. Bij die laatste groep wordt het Nederlanderschap afgenomen, daarna volgt een inreisverbod.
Dat verbod geldt voor de maximale duur van twintig jaar. Die duur wordt alleen toegepast bij mensen die als een gevaar voor de nationale veiligheid worden gezien.
Om het inreisverbod te laten slagen, moeten deze mensen dus het land uit worden gezet. Het ministerie wil niet zeggen hoe vaak dat de afgelopen tien jaar is gebeurd. Wel wordt "stevig ingezet" op "zo snel mogelijk" vertrek van deze personen, benadrukt het ministerie.
Zelden echt het land uit
Deskundigen en advocaten zeggen tegen Nieuwsuur slechts enkele gevallen te kennen van personen met een "maximaal" inreisverbod die het land daadwerkelijk hebben verlaten. In mei erkende justitieminister Van Weel in de Tweede Kamer dat "vertrek in een hoop gevallen niet [kan] worden gerealiseerd".
Dat uitzetten lastig is, is al langer bekend. Vaak willen herkomstlanden de personen niet opnemen of zijn ze niet bereid de juiste papieren te verstrekken.
Mensen die niet vertrekken, verblijven op den duur illegaal in Nederland. Daar worstelt de overheid mee: zo was er twee jaar geleden te weinig zicht op veroordeelde jihadisten die op vrije voeten zijn.
Criminologen en advocaten kritisch
Daaruit blijkt dat de maatregel van het zwaarst mogelijke inreisverbod averechts werkt en veiligheidsrisico's juist vergroot, zegt terrorisme-onderzoeker Elanie Rodermond van de Vrije Universiteit. "Er kan geen toezicht worden gehouden, bijvoorbeeld door de reclassering. Dat is heel paradoxaal, want de overheid zegt: jij bent een gevaar voor onze nationale veiligheid. Maar vervolgens loopt diegene dus wel in Nederland vrij rond."
Ook advocaat Flip Schüller is kritisch. Hij vindt dat de inreisverboden te snel worden opgelegd en wijst naar zijn twee van zijn Marokkaans-Nederlandse cliënten. Die zouden betrokken zijn bij het beramen van een aanslag op het Turkse consulaat en verloren daarom hun Nederlanderschap, maar de rechter oordeelde later dat onvoldoende was gemotiveerd dat zij een "ernstige bedreiging vormen voor de fundamentele belangen van de samenleving". Vervolgens hoefden ze toch niet te worden uitgezet.
In de rechtspraak is bovendien discussie of het ontnemen van het Nederlanderschap discriminerend is. De Amsterdamse rechtbank vernietigde begin vorig jaar nog een inreisverbod van 20 jaar van een Marokkaanse Nederlander die was veroordeeld voor terroristische misdrijven. Volgens de bestuursrechter is de intrekking van zijn Nederlanderschap (en dus zijn inreisverbod) in strijd met het VN-mensenrechtenverdrag tegen rassendiscriminatie.
Beoordeling "complex en tijdrovend"
Uit de zaken die Nieuwsuur bekeek, blijkt verder dat het inreisverbod vaak pas jaren na het uitzitten van de straf wordt opgelegd. Zo was er een Utrechter die in 2020 een taakstraf kreeg omdat hij zich bij IS wilde aansluiten. Pas dit jaar volgde de brief van de IND met de opdracht om Nederland te verlaten en de komende twee decennia niet terug te keren.
Dat duurt volgens de IND zo lang omdat zij pas van start kunnen "als alle strafrechtelijke beroepsmogelijkheden zijn uitgeput". Bovendien kan de IND-beoordeling "complex en tijdrovend" zijn.
Het probleem zal de komende jaren eerder toenemen dan afnemen, zegt de coördinator terrorismebestrijding NCTV. De komende jaren komen er namelijk een aantal hoogrisicogevallen bij. "Nieuwe vrijlatingen van dergelijke veroordeelden kunnen de terroristische dreiging in de komende jaren verhogen. (....) Deze groep heeft veelal geen vaste woon- of verblijfplaats waardoor het voor de autoriteiten moeilijker is om zicht op hen te houden."
https://nos.nl/nieuwsuur/(...)nationale-veiligheidNou, dat is weer een geruststellend en hoopgevend bericht voor de toekomst. Dank IND en dank politiek Nederland