Stroomnet kwetsbaar voor cyberaanval: Geen kwestie van óf maar wanneer

quote:

Stroomnet kwetsbaar voor cyberaanval: 'Geen kwestie van óf, maar wanneer'
Jeroen Kraan | 18 juli 2026

Cyberaanvallen kunnen een groot risico vormen voor het stroomnet, waarschuwen experts. Zowel grote stroomproducenten als de zonnepanelen of thuisbatterijen van consumenten kunnen kwetsbaar zijn, met in het ergste geval grootschalige stroomuitval als gevolg. "Dit is heel interessant voor Rusland."

De beheerder van het Poolse stroomnet verloor eind vorig jaar plotseling het contact met tenslotte zonne- en windparken. Ook een fossiele energiecentrale werd getroffen door een cyberaanval. Hackers probeerden zo vernielingen aan te richten in het energiesysteem, schreven onderzoekers van het Poolse cybersecuritycentrum er later over.

Zonder succes: de zonneparken bleven ongedeerd, de energieproductie ging door en het licht bleef in heel Polen aan. Maar de schrik zat er goed in, want het had ook anders kunnen aflopen.

Een dergelijke aanval op onze energie-infrastructuur zou er in het ergste geval voor kunnen zorgen dat in het hele land of zelfs grotere delen van Europa de stroom dagenlang uitvalt, zegt cybersecurityexpert Chris van 't Hof van het Dutch Institute for Vulnerability Disclosure (DIVD). "Een aanval als deze is heel interessant voor Rusland of andere mogendheden die ons kwaad willen doen."

De organisatie van Van 't Hof speurt met vrijwilligers naar beveiligingslekken, onder meer in omvormers van zonnepanelen en andere energieapparatuur. Vijf jaar geleden vond DIVD voor het eerst een lek waarmee een kwaadwillende ruim 10 gigawatt aan Europese zonnepanelen in één keer offline had kunnen halen. Dat zou kunnen leiden tot een grootschalige stroomstoring, of een "hack-out", zoals Van 't Hof het noemt.

"Ik vind het een groot wonder dat dat nog niet gebeurd is", zegt hij. "Als je ziet wat er technisch mogelijk is en je kijkt naar de huidige geopolitieke toestanden, dan is het voor mij niet een kwestie van óf, maar van wanneer."

Cyberongeluk zit in een klein hoekje

In Nederland zijn er steeds meer zorgen over stroomuitval door overbelasting van het stroomnet of door stroomtekorten op windstille winterdagen. Maar ook hier kan een cyberongeluk in een klein hoekje zitten, blijkt uit het feit dat de Russische wachtwoordmanager Passwork in gebruik was bij Novar, een van de grootste zonneparkbouwers van Nederland. Dat bleek vrijdag uit onderzoek van journalistencollectief OCCRP in samenwerking met onder meer Investico en NU.nl.

"Dit voorbeeld laat zien dat er zomaar iets kan opduiken waar je gewoon niet aan had gedacht", zegt Maaike Beenes van branchevereniging Holland Solar. Volgens haar moeten energiebedrijven zich niet alleen verdedigen tegen cyberaanvallen, maar ook plannen maken voor als het misgaat. "Want uiteindelijk is het waarschijnlijk onmogelijk om alles te voorkomen."

Het is niet bekend wat voor wachtwoorden Novar in de kluis van het Russische bedrijf had opgeslagen, en wat kwaadwillenden daarmee hadden gekund. Zeker is wel dat Europese energie-infrastructuur steeds vaker doelwit is van cyberaanvallen.

"Je kan het van een afstand doen en je kan in korte tijd veel schade toebrengen, zonder dat je daar zelf aanwezig hoeft te zijn", zegt Van 't Hof. Een aanval op het stroomnet past daarmee perfect in de hybride oorlog die Rusland al langer voert. "Dit is veel effectiever dan een vliegtuig of een bomb."

Ook de Europese Commissie ziet cyberrisico's voor de energievoorziening. Afgelopen maandag veroordeelde EU-buitenlandchef Kaja Kallas nog de cyberactiviteiten van de Russische inlichtingendienst FSB, die volgens haar ook verantwoordelijk was voor de aanval op de Poolse energiesector.

Om die dreiging te beantwoorden, wordt in rap tempo wetgeving opgetuigd die bedrijven met vitale infrastructuur verplicht om te voldoen aan cybersecurityeisen. Al vallen niet alle makers van zonneomvormers voor thuisgebruik daaronder, zegt Beenes van Holland Solar. "Wij pleiten er daarom voor dat die dekking nog wat breder wordt."

Steeds meer slimme software

Het risico ligt niet alleen bij grote bedrijven. Ook de 'kleine' energie-infrastructuur die huishoudens op zolder of in de schuur hebben hangen kan voor grote problemen zorgen, zegt Van 't Hof.

Volgens een rapport van Solar Power Europe kunnen er "significante gevolgen" voor het stroomnet zijn als een aanvaller 3 gigawatt aan zonnepanelen 'onder de knop' krijgt. Alleen al Novar beheert in Nederland 1,3 gigawatt aan zonneparken, en op daken in ons land ligt rond de 15 gigawatt aan zonnepanelen.

Van 't Hof maakt zich niet alleen zorgen over het groeiende aantal omvormers, maar ook over de slimme software die een steeds grotere rol krijgt in het energiesysteem. "Het is een enorme groeimarkt", zegt Van 't Hof. Maar volgens hem letten innovatieve bedrijven niet altijd even goed op hun beveiliging. "Je ziet dat er heel veel fouten worden gemaakt in het softwareontwerp."

Ook volgens Beenes van Holland Solar heeft niet elk bedrijf evenveel aandacht voor cybersecurity. Zij juicht daarom toe dat er Europese wetgeving komt die álle fabrikanten verplicht om hun apparaten goed te beveiligen, als voorwaarde voor het verkrijgen van een CE-keurmerk.

Noodpakket niet voor niets

Maar wat als het toch misgaat? Van 't Hof vraagt zich af of we daar voldoende op zijn voorbereid. Na een grootschalige stroomstoring kan het lang duren voordat de elektriciteit weer terug is, bleek vorig jaar nog in Spanje. Daar zorgden technische fouten voor een stroomstoring die grote delen van Spanje en Portugal trof. Pas na zestien uur waren alle problemen opgelost, maar volgens Van 't Hof kan dat bij een grootschalige cyberaanval nog langer duren.

"Vandaar dat je voor drie dagen een noodpakket in huis moet hebben", zegt hij. "Gelukkig is het bewustzijn er wel bij de Nederlandse overheid en de netbeheerders, en worden er ook maatregelen genomen. Maar er is nog wel heel veel werk te doen."

quote:

Maar ook hier kan een cyberongeluk in een klein hoekje zitten, blijkt uit het feit dat de Russische wachtwoordmanager Passwork in gebruik was bij Novar, een van de grootste zonneparkbouwers van Nederland.