Mens gebruikte wellicht al 1,8 miljoen jaar geleden vuur

quote:

Mens gebruikte wellicht al 1,8 miljoen jaar geleden vuur: ontdekking in Zuid-Afrikaanse grot herschrijft de tijdlijn



Archeologen hebben in een Zuid-Afrikaanse grot mogelijk bewijs gevonden dat vroege mensen al tussen 1,07 en 1,79 miljoen jaar geleden vuur gebruikten. De ontdekking verschuift de tijdlijn van gecontroleerd vuurgebruik met bijna 800.000 jaar.

Archeologen ontdekten de bewijsstukken in twee prehistorische archeologische lagen van de Wonderwerk-grot in de provincie Noord-Kaap in Zuid-Afrika. In Strata 10 en 11 troffen onderzoekers clusters van verhitte fossielen aan naast stenen werktuigen uit de Acheuléen-periode en resten van grotere dieren. In totaal analyseerden ze 161 gefossiliseerde botten die waarschijnlijk in de grot terechtkwamen door de activiteit van kerkuilen, die braakballen achterlieten op de grotbodem.

Door de magnetische eigenschappen van de afzettingen te meten en te bepalen hoe lang de sedimenten begraven lagen, dateren onderzoekers Stratum 11 op 1,07 tot 1,79 miljoen jaar oud. Die datering plaatst de verbrande botten in het vroege pleistoceen, wat overeenkomt met de vroegste aanwezigheid van homo erectus in Zuid-Afrika. Daarmee wordt gecontroleerd vuurgebruik wel bijna 800.000 jaar vroeger op de tijdlijn geplaatst dan eerder gedacht.

Roodachtige gloed
Het internationale onderzoeksteam, geleid door het Nationaal Museum voor Natuurwetenschappen in Madrid en de Universiteit van Toronto, publiceerde zijn bevindingen over de archeologische vondst in het wetenschappelijk tijdschrift PLOS One. Hun studie introduceert tegelijk een nieuwe methode om oude sporen van verbranding op te sporen: botluminescentie.

De nieuwe techniek werkt verrassend eenvoudig en is bovendien niet-destructief. Onderzoekers richten hoogenergetisch blauw licht op grijze en witte fossielen. Verbrande botten geven vervolgens een roodachtige gloed af wanneer ze door speciale filters worden bekeken, terwijl onverhitte exemplaren donker blijven.

Het team testte die methode eerst op moderne botten die onder gecontroleerde omstandigheden waren verhit. Ze vergeleken de resultaten ook met archeologisch materiaal uit Spaanse bronstijdsites. De luminescentieresultaten kwamen perfect overeen met analyses via de Fourier Transform Infrared Spectroscopy (FTIR), een gevestigde techniek voor het detecteren van structurele veranderingen in botten door hoge temperaturen.

“De methodologische impact van het artikel staat buiten kijf, omdat de auteurs een belangrijke bijdrage leveren aan de identificatie van verbrande botten in zeer oude contexten”, zegt Juan Manuel Jiménez Arenas van de Universiteit van Granada in een reactie aan het Science Media Centre. De werkwijze werkt bovendien in het veld: archeologen kunnen ’s avonds met draagbare blauwe lampen en speciale brillen direct op opgravingsterreinen verhitte botten opsporen.

Brandende fakkels
Natuurlijke bosbranden waren alvast niet verantwoordelijk voor de verhitting, weten de onderzoekers. De botten werden op 30 meter van de grotingang gevonden, een afstand die geen enkele vlam kan overbruggen. Het patroon wijst bovendien op herhaald, doelbewust gebruik van vuur door vroege mensachtigen, vermoedelijk de homo erectus.

Die vroege mensen beheersten het vuur waarschijnlijk nog niet zelf. Experts denken dat ze vuur verzamelden uit natuurlijke bronnen en het gedurende beperkte tijd brandend hielden. Het dragen van brandende fakkels tot 30 meter diep de grot in vereiste echter planning en controle die verder ging dan louter blootstelling aan natuurlijke vlammen. Kerkuilenbraakballen speelden mogelijk een cruciale rol: die brandbare resten van haar, veren en onverteerbare prooiresten konden als brandstof dienen.

Exclusief menselijk
Vuurgebruik vormt een van de meest cruciale innovaties in de menselijke evolutie. Het gaf onze voorouders warmte, bescherming tegen roofdieren en verlengde hun actieve uren na zonsondergang. Later maakte koken voedingsstoffen beter verteerbaar en droeg het bij aan de hersenontwikkeling. Toch blijft het identificeren van vroeg vuurgebruik archeologisch uitdagend.

“Gereedschapsgebruik blijkt niet exclusief menselijk te zijn. Misschien is het juist het gebruik van vuur dat ons mens maakt”, stelt specialist Aitor Burguet-Coca van IPHES-CERCA in Tarragona.



https://www.demorgen.be/t(...)e-tijdlijn~b2b9c932/

quote:

Op maandag 6 juli 2026 18:09 schreef timmmmm het volgende:

[..]
Maar zelfs als de onderkant van de schatting klopt, scheelt het toch een slordige half miljoen jaar met de vorige vroegste registratie