Lastige start voor kabinet Jetten

quote:

Nog geen drie weken zit het minderheidskabinet-Jetten in het zadel, en nu al blijkt hoe fragiel de basis onder de kabinetsplannen is. Uit de eerste grote debatten komt een duidelijk beeld naar voren: voor forse ingrepen in de zorg en sociale zekerheid ontbreekt een stabiele meerderheid. De oppositie is zeer kritisch. En internationale ontwikkelingen zorgen voor nog meer onzekerheid.
Eind februari blaakt premier Jetten van het optimisme. De eerste D66-premier ooit, verkozen met de campagneslogan 'Het kan wél'. Een relatief snelle formatie levert een minderheidsakkoord op met VVD en CDA, met als titel 'Aan de slag'. Maar in de volgende fase, het daadwerkelijk door het parlement loodsen van miljardenbezuinigingen, stapelen de tegenvallers zich al snel op.

De versnelde verhoging van de AOW-leeftijd is het eerste kabinetsplan dat wankelt. In meerdere debatten werd zichtbaar dat er in de Kamer breed verzet is tegen het sneller laten stijgen van de pensioenleeftijd vanaf 2033. De vakbonden zijn laaiend. Maar ook werkgevers zien naar verluidt niets in de ingreep. Het is financieel onnodig en bovendien stijgt de gemiddelde leeftijd niet meer. In werkgeverskring vermoeden ze dat de AOW-plannen een stuk rood vlees zijn, een plan dat zo weer kan worden ingetrokken.

Het kabinet wil het AOW-plan inmiddels pauzeren en het vraagstuk parkeren bij de Sociaal-Economische Raad (SER), het belangrijkste adviesorgaan van de regering over de sociale zekerheid. In de SER zitten onafhankelijke 'kroonleden', werkgeversorganisaties en vakbonden. Gezien de starre houding van de vakbonden en de huiver bij de werkgevers is het nog maar de vraag of het SER-advies echt van de grond komt. Het AOW-plan lijkt de eerste zeperd van het minderheidskabinet te worden.

Ook andere bezuinigingen op de sociale zekerheid wankelen. In het coalitieakkoord is afgesproken dat het maximumdagloon voor uitkeringen met 20 procent wordt verlaagd. Dat geldt niet alleen voor WW- en arbeidsongeschiktheidsuitkeringen, maar ook voor zwangerschapsverlof. Vakbond CNV heeft de maatregel al omgedoopt naar 'bevalboete'.

De oppositie is tegen en ook coalitiepartijen reageerden zelf geschrokken. Maar hoe het terugdraaien van die bezuiniging betaald gaat worden, is nog niet duidelijk. Overigens is in veel CAO's afgesproken dat vrouwen tot 100 procent doorbetaald krijgen tijdens hun zwangerschap. Dit plan raakt dan ook vooral de werkgevers.

Het leidde al tot wrevel in de coalitie, omdat D66 de maatregel liet vallen. D66-fractievoorzitter Paternotte zei dat tegen het AD zonder de andere coalitiefracties te informeren. Gevolg: irritatie tussen de fractievoorzitters. Volgens andere coalitiepartijen moet D66 dan ook maar een plan leveren over hoe het moet worden betaald.

In het coalitieakkoord staat dat de werkloosheidsuitkering wordt teruggebracht naar maximaal één jaar. Maar een politieke meerderheid is allerminst vanzelfsprekend. Alleen enkele rechtse partijen tonen zich constructief; voor veel andere fracties is het een te harde ingreep. Ook uit onderzoek van het RTL Nieuwspanel blijkt: kiezers van oppositiepartijen zijn massaal tegen de bezuinigingen.

Ook in werkgeverskring wordt bezorgd gekeken naar dit voorstel. Bij de grootste werkgeversorganisatie VNO-NCW zijn ze bang dat de vakbonden actie zullen gaan voeren voor het tweede jaar WW en dat werkgevers zich daarvoor zullen moeten bijverzekeren. Dan worden de kosten van dat tweede WW jaar weliswaar weggehaald uit het publieke domein, maar die komen dan linea recta op het bordje van de werkgever, het private domein.

Ook de bezuinigingen in de zorg wankelen. Die dreigen mogelijk terecht te komen bij gehandicapten en chronisch zieken en daar is een Kamermeerderheid tegen.

Het kabinet heeft aangekondigd tot 10 miljard euro op de zorg te willen bezuinigen, maar nog niet alle bezuinigingen zijn uitgewerkt. De gehandicaptenzorg moet sowieso worden ontzien. Een motie van de ChristenUnie werd nipt aangenomen (75 Kamerleden voor, 74 tegen) omdat een VVD-Kamerlid afwezig was.

Een nieuwe belasting om de verhoogde defensie-uitgaven te betalen, is ook onzeker. De coalitie zelf noemt de defensiebelasting de 'vrijheidsbijdrage'. Maar ook hier is de oppositie kritisch.

Rechtse partijen vinden de bijdrage te zwaar voor de middeninkomens, terwijl linkse partijen juist vinden dat hogere inkomens en bedrijven onvoldoende bijdragen. Het lijkt onontkoombaar dat de defensietaks wordt aangepast.

Internationale onzekerheid

De belangrijkste economische adviseur van het kabinet, het Centraal Planbureau, ziet ook donkere wolken. "Door de gespannen internationale situatie is de onzekerheid rondom het economisch beeld zeer groot. Zo zal een aanhoudende oorlog in het Midden-Oosten de Nederlandse inflatie opstuwen door hogere olie- en gasprijzen en ook het vertrouwen raken. Hierdoor kan het economisch beeld kantelen", aldus het CPB.

Nu grote bezuinigingen wankelen, dreigen flinke gaten in de begroting en kan het regeerakkoord alweer fors worden aangepast. GroenLinks-PvdA-leider Klaver waarschuwde al bij het debat over de regeringsverklaring: "Het wordt een permanente formatie."

Het minderheidskabinet moet de komende maanden een aantal politieke keuzes maken. Doet het kabinet voor een grote begrotingsdeal straks zaken met links? Met GroenLinks-PvdA? Dat zal leiden tot spanning met de VVD, die de meeste financiële voorstellen van links verafschuwt. Of kiest het kabinet voor ChristenUnie, SGP en de Groep-Markuszower? Deels 'over rechts', maar in de Eerste Kamer is een meerderheid ook dan niet zeker.

En welke maatregelen kiest het kabinet? Elders bezuinigen? Belastingen verhogen? De staatsschuld laten oplopen? Dat kan ook spanning tussen D66, VVD en CDA opleveren. Zo willen D66 en CDA de staatsschuld best wat verder laten oplopen, terwijl dat voor financiënminister Heinen vloeken in de kerk is.

Richting Prinsjesdag in september moet het kabinet een deal hebben. Binnen de coalitie wordt ook nog gehoopt op een breder sociaal akkoord, dus ook met vakbonden en werkgeversorganisaties, maar dat kan ook langer duren. De 'permanente formatie' gaat beginnen.

Bron: https://www.rtl.nl/nieuws(...)ljardenbezuinigingen