Pensioenfondsen - korte termijn problemen of toekomstige ramp?

quote:

Op dinsdag 31 maart 2009 16:08 schreef LangeTabbetje het volgende:

[..]

Dat kan natuurlijk wel. De dekkingsgraden zijn voornamelijk gezakt door de lage rente en de aandelenkoersen. Nu zijn de aandelenkoersen lang niet alle beleggingen (zo ´n 45%). Het restant van de beleggingen kan het nog wel redelijk goed doen. Ergo, op zich kunnen ze w.d.b. niet veel lager meer zakken aangezien vele aandelen al tegen het nulpunt aanzitten.

quote:

Super de Boer zegt contract met pensioenfonds op
Supermarktconcern Super de Boer heeft het contract met zijn pensioenfonds per 1 januari 2010 opgezegd, nadat de partijen het niet eens konden worden over een herstelplan. Dit maakte Super de Boer vandaag bekend.

In een vanmorgen uitgebracht persbericht zegt Super de Boer voorstander te zijn van een evenwichtig pakket herstelmaatregelen. De premies van zowel de werkgever als de huidige medewerkers zou verhoogd moeten worden. Ook wenst het concern „geen indexatie, het aanpassen van het beleggingsbeleid en tenslotte het korten van aanspraken vanaf 2012” om de de financiële positie van het pensioenfonds weer op orde te brengen.

Het pensioenfonds van Super de Boer telt relatief veel ‘slapers’, mensen die ooit bij het concern gewerkt hebben. Dat die groep zo groot is, komt omdat het concern in het verleden (onder de naam Laurus) nog veel groter was.

„Door deze samenstelling komt de rekening van het pensioenfondsherstel teveel bij de werkgever en de relatief kleine groep actieve werknemers, zo'n 15 procent van de pensioendeelnemers, te liggen”, zegt een woordvoerder van het concern.
Hoewel Super de Boer nu eenzijdig het contract heeft opgezegd, zijn beide partijen„nog wel in gesprek met elkaar”, aldus de woordvoerder. „We hopen er nog uit te komen voor 1 januari volgend jaar.”

Voorzitter van het pensionfonds Henk Castelijns bevestigt dat er onenigheid is over „hoe de lasten moeten worden verdeeld”, maar vindt dat er „niet teveel gewicht gehangen moet worden” aan de eenzijdige opzegging van het contract. „Het is een fase in de onderhandeling en misschien komen we tot een andere overeenkomst.”
Zo niet dan zal Super de Boer op zoek moeten naar een ander pensioenfonds. De tot 1 januari 2010 opgebouwde pensioenaanspraken (van zowel actieve- als niet actieve deelnemers) blijven in de Stichting Pensioenfonds SDB.

De dekkingsgraad van het pensioenfonds is volgens Castelijns snel afgenomen door de „bekende factoren van de crisis”, namelijk een daling van de waarde van beleggingen en een stijging van de nominale kosten door de lage rentestand.

quote:

De toezichthouder gaat ze nu „op vriendelijke wijze” helpen herinneren aan het indienen van de plannen.

quote:

zaterdag 04 april 2009
Hebzuchtige vakbonden
Roel van der Heide

Vijfentwintig jaar geleden was er nog zoiets als solidariteit tussen de generaties. De AOW was simpel: de jonge generaties betaalden de premies, de oudere generaties profiteerden. Als jongere liet je gewoon je ouders niet verrekken, daar werd niet eens over gedebatteerd.

Dat was ook niet moeilijk want er waren genoeg jongeren om de premies op te hoesten en de geboortegolf was nog lang niet aan zijn pensioen toe. Maar er was een soort intrinsieke solidariteit die vanzelfsprekend was. Ook als de demografie op dat moment anders was geweest zou de benodigde AOW-premie als iets vanzelfsprekends op tafel gekomen zijn.

Dat werd anders toen Reagan en Thatcher de financiële wereld op stelten zetten. Wij hebben het ons misschien niet zo gerealiseerd maar de reden dat onze pensioenfondsen nu in zwaar weer terecht gekomen zijn vindt zijn oorsprong in de gebeurtenissen van die tijd. Ik wil daarbij met name de rol van de vakbonden aan de orde stellen, al zeg ik er op voorhand bij, dat de bonden niet als enigen zijn aan te wijzen als medeplichtigen voor het huidige probleem. Maar vrijuit gaan zij zeker niet.

De huidige pensioenfondsen maken over het algemeen fantastische verliezen. Hoe kan dat? Is er hier sprake van een stelletje dilettanten of zakkenvullers? Dat is zeker niet het geval. Zoals Harry Smorenberg al aangaf: het is de pensioenfondsen gewoon overkomen. Als je de helft van de kantoren aan de Amsterdamse Zuid-as bezit en er komt een recessie met bijbehorende leegstand, dan val je automatisch in de prijzen. Datzelfde al helemaal als je zwaar belegd hebt in Private Equity en Hedge Funds. Om nog maar te zwijgen van aandelenbelangen in de financiële sector. ABP had bv. minder dan een jaar geleden nog voor een vriendenprijs van 15 euro een pakket Fortis-aandelen gekocht en dat pakket is nu minder dan 10% waard. Tel uit je winst. Waarom zat het ABP dan in Private Equity, Hedge Funds en financiële aandelen? Het antwoord is simpel: omdat hun opdrachtgevers dat eisten.

Pensioenfondsen voeren een beleid uit. Beleid van een grote werkgever of van een hele sector. Wat zij ooit zullen moeten uitkeren is simpel: dat zijn de pensioenen van de werkenden en de slapers. Die verplichting is in financiële zin vrij exact bekend. Nu de vraag hoe het pensioenfonds aan de benodigde centen komt. Dat was tot medio ‘80-er jaren geen punt: alle toekomstige verplichtingen waren geheel gedekt door middel van een obligatieportefeuille en wat vastgoed. De looptijd van de obligatieportefeuille was nauwkeurig gematched met de looptijd van de verplichtingen, zodat ook bij veranderingen in de rentestand en/of de inflatie een goede dekking bleef bestaan. Zouden wij nu nog de pensioenfondsen van 1985 hebben gehad, dan had ieder fonds keurig een dekkingsgraad van precies 105%. De 5% is een marge die nodig is omdat bij iedere volgende telling blijkt dat de gemiddelde Nederlander weer iets ouder wordt dan voorzien was. Een degelijke dekking dus.

Maar ook een dure dekking, althans in de ogen van werkgevers en vakbonden. De prijs voor al dit schoons moet opgebracht worden door de werkenden en de werkgevers; de zg. slapers en de gepensioneerden dragen geen premie bij. Voor de werkgever is het gewoon een onderdeel van de loonkostensom en het zal de werkgever worst zijn of hij het loon betaalt in de vorm van loon voor de werkenden of - gechargeerd - pensioenpremie voor de slapers van het pensioenfonds. Maar voor de vakbonden maakt het een groot verschil. Natuurlijk, de vakbonden hebben ook gepensioneerde leden en zij vertegenwoordigen ook de slapers, maar in de praktijk is het toch anders. In het bestuur van een pensioenfonds worden deze beide categorieën, die toch grote belangen bij de uitkomst hebben, nooit opgenomen. Wie betaalt, bepaalt. Dus zijn het de werkenden die bepalen hoeveel geld van de totale loonsom naar het pensioenfonds gaat. Voor hun werkende leden moeten de bonden altijd met veel “poen in de hand” uit een onderhandelingsronde te voorschijn komen. De rechten van slapers en gepensioneerden, die toch geen stem hebben in het bestuur van het pensioenfonds, worden daarbij in de praktijk vaak veronachtzaamd. Dus meer poen in de hand van de werkenden betekent automatisch minder beschikbare premie voor het pensioenfonds.

Maar de pensioenfondsen hebben toch een verplichting die zij moeten financieren? Jazeker, en dat is precies waar de geliberaliseerde financiële markten met hun fantastische producten te hulp schoten. Het komt er gewoon op neer dat met minder beschikbare premies toch hetzelfde vermogen gefinancierd moest worden. Iedereen voelt op zijn klompen aan dat zoiets met hogere risico’s gepaard zou gaan. Maar de vakbonden staken hun kop in het zand. Zij zijn zelf vaak verantwoordelijk voor het bestuur van een pensioenfonds. De werkgever maakt het zoals gezegd niet uit waar het geld naar toe gaat, voor hem is het een totaalpakket. Maar de bonden hebben willens en wetens te weinig geld naar de pensioenfondsen gesluisd, alleen maar om meer “poen in de hand” voor hun werkende leden over te houden. Zij hebben daarbij de rechten van de slapers en de gepensioneerden, maar uiteindelijk ook die van hun werkende leden, in de waagschaal gesteld. Dit is vele jaren goed gegaan, maar nu ineens komt de klap. Ooit moest de hebzucht natuurlijk ten val komen. Echte verplichtingen moet je met echt geld financieren, niet met Mickey Mouse-geld. De val van Reagan en Thatcher klapte dicht.

En nu vraagt iedereen zich af: Waarom moest het ABP zo nodig in Private Equity en Hedge Funds beleggen? Ik hoop dat ik het antwoord gegeven heb. Kijk dus niet in eerste instantie naar de beheerder APG. Dat is een zeer professionele club, die ook wel eens een foutje zal maken, maar op pensioengebied geen gelijke in Nederland kent, wellicht niet in de hele wereld. Denk niet dat een doorsnee verzekeringsmaatschappij de kennis en ervaring van APG kan matchen, zeker niet tegen de lage kosten die APG rekent.

Nee, het probleem ligt uitsluitend aan de voorkant: er wordt te weinig premie beschikbaar gesteld voor een solide financiering van alle verplichtingen, en de polderpartijen dwingen de pensioenbeheerder om zijn toevlucht te zoeken tot risicovolle derivaten en buitenissige beleggingscategorieën. De vakbonden hebben hier bergen boter op het hoofd. De werkgevers ook wel, maar zij lieten de verdeling van de beschikbare loonsom aan de vakbonden over.

De bonden zijn dus niet de enige schuldigen. Vorige week bleek bv., dat Super De Boer als werkgever zijn slapers en gepensioneerden gewoon in de kou laat staan door zijn handen van het pensioenfonds af te trekken. Dat is in Nederland ongekend en ongehoord. De reden voor de werkgever is, dat er teveel slapers zijn uit de tijd dat Laurus nog heel veel personeel had. Dat is zeker een kloppende redenering en - hoewel niet goed te keuren - nog wel begrijpelijk ook. Maar het toont eens te meer aan hoe de bonden weer hebben zitten slapen toen de reorganisatie van Laurus / Super De Boer aan de orde was. Of liever: hoe de bonden weer eens helemaal gefocusseerd waren op de rechten van hun werkende leden en daarmee hun andere leden, die een leven lang bij Laurus gezwoegd hadden, gewoon op termijn gedumpt hebben. Want iedereen kon zien aankomen dat er ooit een tegenvaller moest komen en dat de werkgever dan met deze “oplossing” zou kunnen komen. Dat pleit Super De Boer niet vrij, maar als de bonden beter werk gemaakt hadden van solidariteit tussen de verschillende groepen van hun leden, dan was dit niet gebeurd.

Het Pensioenfonds voor de Haven is ook zoiets fraais. Ook hier zijn veel slapers uit de tijd dat de Haven heel groot en personeelsintensief was. Dit was een zeer rijk fonds uit de oude tijden van solidariteit, met een grote overdekking. Die overdekking had beschikbaar moeten blijven om de slapers en gepensioneerden, die het geld met bloed, zweet en tranen hadden opgebracht, van een iets ruimere oude dag te voorzien. Maar de bonden gingen akkoord met de verkoop van het fonds aan een verzekeringsmaatschappij waarbij de overwaarde vrij viel naar een culturele bestemming, natuurlijk weer bestuurd door een vast poldergenootschap. Hoe je als vakbondsman/-vrouw met droge ogen zitting kunt nemen in een cultureel fonds dat is opgebouwd met bloedgeld dat van je eigen leden is ontnomen, is mij een raadsel.

Het gaat te ver om alle problemen van de huidige pensioenfondsen aan de vakbonden te wijten. Maar ik zou zeer voorzichtig zijn om ook maar enige schuld neer te leggen bij de beheerders van de fondsen. Ook hun toezichthouders zou ik niet meteen veroordelen, hoewel ik dat minder kan bekijken. Nee, ik zou mijn pijlen eerst en vooral op de bonden richten. Hun rol is zeker niet onomstreden. Een volgende keer misschien het rijtje met pensioenfondsen die een zware onderdekking hebben. Dat zijn dus ook de fondsen die het meest gevallen zijn voor de verleidingen van de geliberaliseerde markten. Laat dat nou net vaak de fondsen zijn die door de bonden mede geleid worden. Toeval?