Delinquent gedrag komt door de Marokkaanse cultuur

quote:

Gepubliceerd: 15 november 2007 15:29 | Gewijzigd: 15 november 2007 15:44

Door onze redacteur Dirk Vlasblom

Na de wedstrijd Jong Oranje - Jong Marokko, afgelopen mei in Tilburg, bestormden tientallen Marokkaanse jongeren het veld.
(Foto WFA) Rotterdam, 15 nov. Hoe handhaaft een puber van Marokkaanse afkomst zich onder leeftijdgenoten in Amsterdam Slotervaart? Door ‘kapot moeilijk’ te doen – straattaal voor enorm stoer gedrag. Soms is dat gedrag strafbaar – diefstal, geweldpleging –, soms geeft het ‘alleen’ overlast: uitdagend rondhangen voor winkels en zo klanten afschrikken, passanten intimideren, politieagenten provoceren, vuilbekken naar ‘Hollandse’ meiden.

Kapot moeilijk is de titel van het proefschrift waarop criminoloog Jan Dirk de Jong vandaag promoveerde aan de Rijksuniversiteit Groningen. De ondertitel luidt Een etnografisch onderzoek naar opvallend delinquent groepsgedrag van ‘Marokkaanse’ jongens. Marokkaans tussen aanhalingstekens, want de hoofdrolspelers hebben Marokkaanse ouders, maar zijn opgegroeid in Nederland. Dat deze ‘Mokro’s’ zich in groepsverband uitdagend en agressief gedragen, schrijft De Jong, ligt niet aan hun Marokkaanse afkomst, maar aan de groepsdynamiek die hoort bij straatcultuur. En die werkt hetzelfde in alle stedelijke getto’s waar jongeren hun heil zoeken op straat en zijn aangewezen op elkaar.

Delinquent groepsgedrag van Marokkaanse jongens is door sociale wetenschappers wel verklaard uit hun culturele achtergrond. Dat gedrag zou voortkomen uit de vechtersmentaliteit die heerst in het Rifgebergte in Noord-Marokko. ‘Kapot moeilijk’ doen zou hun versie zijn van traditionele ‘eergevoeligheid’ en ‘krijgshaftigheid’. Dat Marokkaanse jongeren misdrijven tegenover de politie glashard ontkennen, tegen alle bewijs in, zou passen in een ‘schaamtecultuur’. Hun weerspannigheid zou zijn terug te voeren op het wantrouwen dat Berbers in Marokko vanouds koesteren tegen autoriteiten.

De Jong deed drie jaar onderzoek onder Marokkaanse straatjeugd in Overtoomse Veld, een buurt van Slotervaart, waar Marokkanen in de meerderheid zijn. Hij wist met vallen en opstaan hun vertrouwen te winnen. En hij ontdekte, eerst door interviews, later door mee te doen met het gezamenlijk ‘chillen’ op straat, dat deze jongens zich onder grote groepsdruk misdragen.

Geen netwerk

De straatgroep is het sociale verband waarop Marokkaanse straatjongens zijn aangewezen. Daarbuiten hebben zij geen netwerk en voelen ze zich uitgesloten (‘we zijn toch kut-Marokkanen’; ‘we krijgen toch geen stageplaats of werk’). In een straatgroep leren zij de waarden van de dominante samenleving neutraliseren (‘wie zijn zij nou helemaal?’) en maken ze zich alternatieve waarden eigen: autonomie, mannelijkheid, solidariteit en bevrediging van hun behoefte aan vertier en opwinding. Ze doen hun best om binnen de groep een reputatie op te bouwen met 'werken’ (stelen) en 'beuken’ (vechten).

Blijft de vraag waarom juist Marokkaanse jongeren opgesloten raken in deze straatcultuur. De Jong, in een telefonische toelichting daags voor zijn promotie: „Turkse, Surinaamse en Chinese migranten hebben een ondernemings- en verenigingscultuur. Zij hebben kleine zaakjes, clubs en moskeeën met jongerencentra. Jongens uit die kring hoeven niet op straat hun behoeften te bevredigen. Dat doen die gemeenschappen zelf. Er is werkverschaffing – je kunt bij oom Gümüs in de zaak gaan – er is opvang voor de jeugd, er is sport. Er is dus voortdurend begeleiding. Ook in die kringen zijn problemen, maar geen grote groepen onbegeleide jongeren die we tegenkomen in de publieke ruimte, in de bioscopen, in de tram, en van wie we last hebben. De Marokkanen in Nederland zijn als los zand. De oude dorpsverbanden zijn uit elkaar gevallen en er is geen gemeenschap ontstaan.”

De Jong heeft twee suggesties voor de politiek. „Je moet er niet steeds op hameren dat ze typisch Marokkaans gedrag vertonen, want zo sluit je hen juist op in hun straatcultuur. Dan maken meer jongens hun school niet af en komen er meer terecht in het criminele circuit. Verder moet je aan de voorkant van het probleem werken, niet aan de achterkant. Je moet hen niet van de straat lokken met aanbiedingen. Als ze er uitgaan, doen ze dat uit zichzelf, niet omdat een jongerenwerker dat vraagt. Hou ze goed in de gaten en pak ze aan als ze over de schreef gaan en er strafrechtelijke gronden zijn om dat te doen. En zorg dat komende generaties anders opgroeien. Dat ze wel hun behoeften kunnen bevredigen, maar begeleid, zodat er geen straatcultuur ontstaat waarin vooral het recht van de sterkste geldt.”