Ik krijg steeds meer het gevoel dat de opkomst van China niet zozeer komt doordat China ineens alles beter doet, maar voor een groot deel omdat het Westen een andere koers ging varen.
Waar bedrijven vroeger vooral bezig waren met het opbouwen van kennis, vakmanschap, fabrieken en technische expertise, lijkt de nadruk de afgelopen decennia steeds meer te zijn verschoven naar kwartaalcijfers, aandeelhouderswaarde en kostenbesparingen. Investeringen die pas op de lange termijn iets opleveren (zoals opleidingen, productiecapaciteit, sterke toeleveringsketens of strategische voorraden) werden steeds vaker gezien als uitgaven die zo laag mogelijk moesten blijven.
Dat werkte ook lange tijd. Er was genoeg opgebouwd door eerdere generaties om op voort te bouwen. Bedrijven werden efficiënter, de winsten stegen en aandeelhouders waren tevreden. Op een gegeven moment leef je niet langer van de opbrengst, maar van het kapitaal zelf. Dan blijkt dat je niet alleen het vet hebt weggesneden, maar langzaam ook het spierweefsel.
In diezelfde periode koos China juist voor een heel andere aanpak. Daar werd jarenlang geïnvesteerd in fabrieken, techniek, opleidingen, productie en industriële schaal. Terwijl het Westen vooral probeerde meer rendement uit bestaande structuren te halen, bouwde China stap voor stap aan nieuwe productieve capaciteit.
Misschien is de industriële verzwakking die we nu zien in landen als Duitsland daarom niet alleen het gevolg van Chinese concurrentie. Misschien is het ook het resultaat van keuzes die we zelf jarenlang hebben gemaakt. Als je financiële prestaties belangrijker maakt dan het opbouwen van echte economische kracht, moet het op een gegeven moment bijna onvermijdelijk misgaan.
Dat betekent niet dat China alles goed heeft gedaan of dat het Westen geen sterke kanten meer heeft. Maar het roept wel de vraag op of we economische waarde te lang vooral zijn gaan meten in financiële cijfers, terwijl de dingen die een economie op de lange termijn sterk maken (kennis, productie, vakmanschap en weerbaarheid) steeds minder aandacht kregen.
Het Westen heeft zichzelf uitgehold.
And what rough beast, its hour come round at last,
Slouches towards Bethlehem to be born?