Het gaat niet goed met Europa's zoektocht naar kritieke grondstoffen

quote:

Het gaat niet goed met Europa’s zoektocht naar kritieke grondstoffen. ‘We zitten met de gebakken peren’
Dirk Waterval | 2 februari 2026

Kritieke grondstoffen zoals lithium en magnesium zijn essentieel voor defensie en de energietransitie, maar Europa blijft ervoor afhankelijk van een klein groepje landen. Dit is niet zomaar op te lossen.

Ondanks jaren van verwoede pogingen is Europa nog altijd vrijwel volledig afhankelijk van andere landen voor magnesium, lithium en andere kritieke grondstoffen. Terwijl die keihard nodig zijn voor alles van consumentenelektronica tot de energietransitie en defensie.

“We zijn kwetsbaar”, zegt Keit Pentus-Rosimannus, lid van de Europese Rekenkamer, die hier maandag een lijvig onderzoek over presenteerde. “Dit vraagt om snelle beslissingen, en een nog snellere uitvoering.” Waar gaat het steeds mis?

Extreem voorbeeld is het element boor, nodig voor de productie van warmtepompen, windmolens, vliegtuigmotoren en meer. Dit haalt de EU nog altijd volledig uit één land: Turkije. Magnesium, voor onder meer de auto- en ruimtevaartindustrie, komt voor 97 procent uit China.

‘Te lang zitten slapen’ Bijna 80 procent van het lithium komt uit Chili, bijna een derde van alle nikkel uit Rusland. Europa heeft te lang zitten slapen, vindt Arnold Tukker, hoogleraar Industriële Ecologie aan de Universiteit Leiden. “Nu zitten we met de gebakken peren.”

Twee jaar geleden kwam Brussel wel met Europese wetgeving met doelstellingen, nadat er in 2020 al een ‘actieplan’ was gelanceerd. Dat heeft nog bijna niets opgeleverd, stelt de Rekenkamer. De belangrijkste doelstelling is dat Europa zijn grondstoffen uit meer verschillende landen gaat halen dan nu gebeurt. Dan is de EU minder afhankelijk van één land, zoals China. Vanaf 2030 mag daarom niet meer dan 65 procent per strategische grondstof uit één land komen.

Nieuwe samenwerkingen Om dat te bereiken probeert de Europese Commissie overal ter wereld nieuwe samenwerkingen aan te gaan. Via vrijhandelsverdragen, zoals het Mercosur-akkoord met Zuid-Amerika. Of via nieuwe ‘partnerships’, zoals met Canada, Groenland, Congo en Rwanda.

Alleen levert dat alles nog helemaal niets op, voor zover de Rekenkamer kan zien. Er is geen extra gram kritieke grondstof Europa binnengekomen. Lithium, magnesium, gallium, zeldzame aardmetalen en boor komen nog allemaal voor meer dan tweederde uit één land. Een andere voor de hand liggende oplossing is zélf meer produceren. Minstens 10 procent van het Europese verbruik moet over een paar jaar uit eigen grond komen, hoopt Brussel. Ook dat lukt niet.

Geen mijn in de achtertuin Als reden laten lidstaten weten dat hun inwoners geen mijn in de achtertuin willen. Ook zijn er zorgen om het milieu en weigeren banken financiering aan grote mijnprojecten omdat het verdienmodel te riskant is.

Mijnbouwbedrijven gaan daardoor te weinig op zoek naar nieuwe mijnlocaties. En als ze er al een vinden kost het ze soms meerdere decennia om alle vergunningen rond te krijgen. “Dit maakt het ondenkbaar dat vóór 2030 een concrete bijdrage wordt geleverd”, schrijft de Rekenkamer.

Ook nog geen recycling Tot slot hoopt de EU meer uit recycling te halen. In 2030 moet een kwart van het jaarlijkse verbruik uit afval gehaald worden. Maar op dit moment worden tien soorten kritieke grondstoffen nog helemaal niet gerecycled, laat staan een kwart van het jaarlijkse verbruik. Van nog eens zeven grondstoffen wordt maar 1 tot 5 procent gerecycled.

Volgens hoogleraar Tukker is het te vroeg voor grootschalig hergebruik. Elektrische auto’s komen pas net op de weg, zegt hij. “Dat betekent dat ze over tien tot vijftien jaar de afvalmarkt op gaan. Pas dan kun je de batterijen hergebruiken.”

Tien jaar geleden zat Tukker in een Europese adviescommissie, en constateerde hij al min of meer dezelfde problemen over de toegang tot kritieke grondstoffen als de Rekenkamer nu doet. Was er toen iets met die adviezen gedaan, zegt hij, dan waren de problemen nu een stuk minder groot. Toch is hij in elk geval blij dat de urgentie nu wél wordt gevoeld. Dat de EU eindelijk geld uittrekt en dat lidstaten hun vergunningsprocedures moeten versoepelen. “Maar het is wel laat.”

quote:

Minstens 10 procent van het Europese verbruik moet over een paar jaar uit eigen grond komen, hoopt Brussel. Ook dat lukt niet.