Hoe de strijd om de toekomst van een Chinese boekwinkel de zorgen over culturele druk heeft vergroot.
Published: 12:00pm, 9 Nov 2025Updated: 3:45pm, 9 Nov 2025
Een recente commotie over de toekomst van een populaire onafhankelijke boekwinkel heeft opnieuw de aandacht gevestigd op de zorgen dat de ruimte voor publieke debatten en culturele evenementen in China krimpt.
De aankondiging dat de You Xing Boekwinkel in Chengdu – een plek die een aantal evenementen met prominente Chinese en buitenlandse sprekers had georganiseerd – later deze maand zou sluiten, volgde op de sluiting van meerdere andere boekhandels, evenals geannuleerde culturele evenementen en filmvertoningen in het hele land. Hoewel het er nu op lijkt dat de boekwinkel een uitstel heeft gekregen, blijven enkele belangrijke details over het proces – waaronder het besluitvormingsproces dat haar lot bepaalde – onduidelijk.
Op 29 oktober schreef Zhang Feng, de schrijver en commentator die de boekwinkel twee jaar geleden in de hoofdstad van de provincie Sichuan opende, op sociale media dat de winkel zou moeten sluiten omdat deze werd geconfronteerd met een “onweerstaanbare kracht” – een uitdrukking die vaak als eufemisme voor politieke druk wordt gebruikt. “Ik had veel mogelijke manieren voorgesteld hoe de boekwinkel zou kunnen eindigen. De meest waarschijnlijke was overmacht – en nu is het echt gebeurd,” zei Zhang. “Nou goed. Mijn vrienden, ik heb de goede strijd gestreden.”
Een reactie onder zijn bericht vroeg waarom de winkel sloot en stelde dat de evenementen die er werden georganiseerd “geweldig waren”, waarop Zhang antwoordde: “dat is precies de reden”. Andere gebruikers op sociale media zeiden dat het incident suggereerde dat de stad “ideeën – de geest van onafhankelijk denken” niet kon tolereren.
Zhang verwijderde later de verwijzingen naar “overmacht” en het vechten van de “goede strijd” en minder dan een week na zijn eerste aankondiging zei hij dat de boekwinkel toch open zou blijven – wat online speculatie opleverde dat hogere autoriteiten hadden ingegrepen om het voortbestaan ervan te waarborgen. Zhang bedankte zijn supporters en zei dat de golf van sympathie die door het vooruitzicht van sluiting was veroorzaakt, een “wonderbaarlijk effect” had gehad.
De saga benadrukt een bekend patroon in de Chinese culturele scene, waar onafhankelijke locaties een fijne balans moeten vinden tussen publieke betrokkenheid en officiële druk, terwijl de autoriteiten de controle over het maatschappelijk leven blijven aanscherpen. Deze druk treft niet alleen boekhandels, maar ook onafhankelijke filmvertoningen en zelfs LGBTQ- of vrouwvriendelijke locaties, die vaak in het ongewisse worden gelaten over wat de autoriteiten acceptabel achten.
De You Xing Boekwinkel heeft eerder gesprekken georganiseerd met prominente schrijvers, juristen, academici en journalisten, waaronder de Britse historicus Adam Tooze, strafrechtelijk academicus Lao Dongyan en de in Chengdu geboren historicus Wang Di. Zhang zei dat hij had geprobeerd de regels te volgen die nodig zijn om een boekwinkel in China te runnen, door lezingen bij de autoriteiten aan te melden en video-opnames van evenementen bij te houden voor het geval de autoriteiten inspecties wilden uitvoeren.
Hij zei echter dat hij was opgedragen om een lezing van de advocaat Si Weijiang in augustus te annuleren en vervolgens alle evenementen van de vorige maand te annuleren als onderdeel van een proces van “ernstige rectificatie”, nadat hij een evenement met de uitgesproken commentator Xiang Dongliang niet had aangemeld.
Zhang zei in een ander bericht dat hem was verteld dat een van de “overtredingen” van de boekwinkel was dat het “steeds meer een ontmoetingsplaats werd”, maar voegde eraan toe dat de aanwezigen “gewoon mensen zijn die nog geloven in het goede en de waarde van intellectueel leven”.
Chengdu heeft de reputatie een van de meest liberale steden van China te zijn, met een sfeer die levendig bleef, zelfs tijdens het hoogtepunt van de Covid-lockdowns.
Een inwoner die in 2023 van Beijing naar de stad verhuisde, zei dat ze zich aangetrokken voelden tot een culturele scene die “toegankelijk was voor iedereen” – zelfs bij het bespreken van gevoelige onderwerpen – in tegenstelling tot de kleinere, gesloten kringen die soortgelijke evenementen in de hoofdstad bijwoonden.
“Daarom denk ik dat de echte verbindingen die ik in Chengdu heb belangrijk zijn. Ze helpen je gevoelens van machteloosheid en isolatie te overwinnen. Open, publieke discussies laten je beseffen dat er gelijkgestemde mensen om je heen zijn – mensen die zich zorgen maken over dezelfde kwesties in dezelfde sociale omgeving,” zei de inwoner.
De inwoner, die anoniem wilde blijven, zei dat ze de afgelopen maanden een verstrakking van de culturele sfeer hadden opgemerkt.
In de afgelopen maanden zijn twee boekenbeurzen in de stad plotseling afgelast, hebben minstens vijf boekhandels hun deuren gesloten en hebben verschillende onafhankelijke filmgroepen hun activiteiten stopgezet, volgens openbare informatie.
Conglin, ook bekend als Bush Definition, een groep die al meer dan tien jaar filmactiviteiten in de stad organiseert, kondigde onlangs aan dat ze hun activiteiten zouden opschorten en voortaan alleen nog als online informatiebron zouden fungeren.
“Gezien de krimpende ruimte voor onafhankelijk georganiseerde culturele activiteiten op lokaal niveau, en de groeiende onzichtbaarheid van culturele en artistieke werken die onafhankelijk denken en sociale realiteit weerspiegelen … is het steeds moeilijker voor ons geworden om kwalitatieve evenementen te plannen en uit te voeren zonder angst,” zei de groep.
Sommige culturele figuren hebben geprobeerd de toenemende culturele beperkingen te omzeilen door hun activiteiten naar het buitenland te verplaatsen.
Eerder dit jaar verhuisde de in Guangzhou gevestigde onafhankelijke bioscoop Unicorn Image naar Tokio na druk van de autoriteiten. Ondertussen heropende de populaire boekwinkel Jifeng in Shanghai – ooit een favoriete plek van de liberale intelligentsia – vorig jaar in Washington, nadat ze zeven jaar eerder door de stadsautoriteiten gedwongen was te sluiten.
Zelfs evenementen die in het buitenland worden georganiseerd, voelen echter de druk van de Chinese autoriteiten. Nieuwe regels, die in juli vorig jaar zijn ingevoerd, bepalen dat alle Chinese films – inclusief korte films, die voorheen niet onder de regelgeving vielen – goedkeuring moeten krijgen voordat ze in het buitenland worden vertoond.
Begin deze maand maakte het IndieChina Film Festival, dat zaterdag in New York zou openen, bekend dat het evenement moest worden geannuleerd omdat filmmakers en hun families werden onderworpen aan “intimidatie”, waardoor de meeste van de geplande films van het programma werden gehaald. “Dit festival is puur een platform voor artistieke uitwisseling … We zijn diep bedroefd dat zo’n evenement deze aandacht heeft getrokken. Het feit dat het nu stilvalt, zegt veel over onze tijd,” aldus het IndieChina-team.