Goed, een poging.
Ik herinner me uit mijn jeugd een spreuk van de Bond Zonder Naam: "Wat gij niet wilt dat U geschiedt, doet dat ook een ander niet."
Ik vond dat een prima spreuk en erg lijkend op het vermaan uit de bijbel om je naaste lief te hebben als jezelf.
Het is een logisch en eerlijk advies: behandel anderen zoals je zelf behandeld wilt worden.
Dat blijkt moeilijker te zijn dan het lijkt: het is erg lastig om te weten hoe je zelf behandeld wilt worden, want daarvoor moet je jezelf doorgronden. Ik heb enkele keren pijnlijk moeten inzien, dat uit mijn feitelijke gedrag heel andere wensen spraken dan uit mijn opgelepelde mondelinge verhaal. Dat laatste was dan gebaseerd op aangeleerde normen of bedachte redenaties, maar kennelijk wilde mijn systeem/onbewuste toch iets heel anders.
Niet veel jaren geleden kwam ik op het idee van het welbegrepen eigenbelang. Ik moest erkennen dat mensen ondanks alles wat ze pretenderen, gewoon op hun eigen belang uit zijn. En dan wordt het van groot belang om dat eigen belang zo goed mogelijk te kennen en zo zuiver mogelijk onder ogen te zien. Bij voorkeur zonder vooraf opgelegde normen en waarden. Maar wel met een grote nadruk op welbegrepen.
De laatste tijd zie ik weer nieuwe aspecten aan dit welbegrepen eigenbelang.
1) Het is verstandig om je aan de algemene regels te houden, want als iedereen eigenwijs gaat lopen doen, ontstaan er misverstanden en gevaarlijke situaties. Dus rechts rijden en richting aangeven, bijvoorbeeld.
2) Het principe van de wederkerigheid is handig. Uit simulaties blijkt dat het nuttig is om het gedrag van anderen te spiegelen. In eerste instantie uitgaan van goede trouw en vervolgens, als iemand je belazert hem ook belazeren en als iemand correct handelt, hem ook correct behandelen.
Dit eist wel een nuance: elk mens heeft vele aspecten en wie onbetrouwbaar is met geld kan misschien heel goed timmeren. En iemand die lief is, kan je misschien niet vertrouwen met de afwas.
3) Ik merkte dat mijn systeem, nadat ik me tegen mijn zin in netjes aan de reges had gehouden, toch actie wilde. Na bijvoorbeeld een onheus persoon netjes te woord gestaan te hebben, reageerde ik af op de volgende persoon, die helemaal niks misdaan had. Toen ik dat merkte, vond ik dat oneerlijk en ik nam me voor, om gewoon een onheus persoon ook onheus te behandelen. Dat werkte heel goed.
4) Je eigen gedrag is het enige waar je invloed op kunt hebben. Je kunt een ander niet veranderen, jezelf desnoods wel. Je kunt diefstal door een ander niet tegenhouden, maar diefstal door jezelf wel.
Er is een groot verschil tussen deze ethiek en het opvolgen van de opgelegde moraal. Hoewel die vaak wel tot hetzelfde gedrag zal leiden. De vrijheid die ik kreeg toen ik me niet meer aan de correcte beleefdheden hield, was eerlijker voor iedereen en werkte perfect. Maar het eigenbelang leidt er ook toe, dat ik zonder morren belasting betaal.
Daarnaast vertrouw ik nogal op de wijsheid van mijn lichaam en onbewuste. Mijn reflexen hebben me een paar keer uit levensgevaarlijke situaties gered en mijn onbewuste blijkt heel goed te weten wat goed voor me is.